- Advertisement -
Πριν από δύο χρόνια, στις ευρωεκλογές του 2024, οι έλληνες ψηφοφόροι προσήλθαν στις κάλπες έχοντας σε μεγάλο βαθμό το βλέμμα στραμμένο στην εσωτερική πολιτική σκηνή. Η ευρωπαϊκή ατζέντα, οι πολιτικές ισορροπίες στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και οι θέσεις των ευρωπαϊκών πολιτικών ομάδων έμειναν συχνά σε δεύτερο πλάνο. Ωστόσο, οι ευρωβουλευτές που εκλέχθηκαν συμμετέχουν έκτοτε σε εκατοντάδες ψηφοφορίες για θέματα που επηρεάζουν άμεσα τόσο την Ελλάδα όσο και το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ενωσης.
Οι έλληνες πολίτες ψηφίζουν εθνικά κόμματα, οι περισσότεροι ευρωβουλευτές όμως εντάσσονται στη συνέχεια σε ευρωπαϊκές πολιτικές ομάδες. Οι ομάδες αυτές συντονίζουν τις πολιτικές τους θέσεις, χωρίς να υπάρχει η αυστηρή κομματική πειθαρχία που χαρακτηρίζει συχνά τα εθνικά κοινοβούλια. Ετσι, ένα εθνικό κόμμα μπορεί να αποκλίνει από την ευρωπαϊκή του ομάδα ή να συγκλίνει, σε συγκεκριμένα ζητήματα, με κόμματα άλλων πολιτικών οικογενειών. Οι μη εγγεγραμμένοι ευρωβουλευτές (NI), από την άλλη, βρίσκονται εκτός των οργανωμένων πολιτικών ομάδων και διαθέτουν μικρότερη δυνατότητα συμμετοχής στη διαμόρφωση ευρύτερων κοινοβουλευτικών συμμαχιών.
Δύο χρόνια μετά τις εκλογές, η ανάλυση επιχειρεί να μετατοπίσει το ενδιαφέρον από τις προεκλογικές τοποθετήσεις στην πραγματική κοινοβουλευτική συμπεριφορά. Η μεθοδολογία βασίζεται στις ονομαστικές ψηφοφορίες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και ακολουθεί τη λογική της σχετικής μελέτης του ΕΛΙΑΜΕΠ και του Institut Jacques Delors για τις πολιτικές διαιρέσεις και τις δυναμικές του νέου Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.
Κατ’ αρχάς, ας εστιάσουμε στις αποστάσεις όσον αφορά στη συμπεριφορά των ελληνικών κομμάτων κατά τις ψηφοφορίες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Θα χρησιμοποιήσουμε μια κλίμακα που κυμαίνεται από 0 έως 10: όσο μικρότερη είναι η τιμή τόσο πιο συχνά δύο κόμματα ψηφίζουν με παρόμοιο τρόπο· όσο μεγαλύτερη τόσο περισσότερο αποκλίνουν. Οι αποστάσεις δεν αποτυπώνουν κατ’ ανάγκη ιδεολογική συγγένεια, αλλά ομοιότητα στην πραγματική κοινοβουλευτική συμπεριφορά.
Αποστάσεις μεταξύ των ελληνικών κομμάτων
Η Νέα Δημοκρατία και το ΠΑΣΟΚ αποτελούν το πιο κοντινό ζεύγος ελληνικών κομμάτων, με απόσταση μόλις 2,87. Η σύγκλιση αυτή ξεχωρίζει καθαρά σε σχέση με όλες τις υπόλοιπες διακομματικές αποστάσεις. Ο ΣΥΡΙΖΑ βρίσκεται σε περισσότερο ενδιάμεση θέση: είναι πιο κοντά στο ΠΑΣΟΚ (4,97) παρά στη ΝΔ (5,68), ενώ οι αποστάσεις του από την Ελληνική Λύση (5,94) και το ΚΚΕ (6,16) είναι μεγαλύτερες.
Η Ελληνική Λύση παρουσιάζει ένα ιδιαίτερο μοτίβο: η μικρότερη απόστασή της καταγράφεται με το ΚΚΕ (5,30) και στη συνέχεια με τον ΣΥΡΙΖΑ (5,94), ενώ βρίσκεται αρκετά μακρύτερα από τη ΝΔ και το ΠΑΣΟΚ. Αυτό δεν σημαίνει ιδεολογική συγγένεια: κόμματα με πολύ διαφορετικές πολιτικές αφετηρίες μπορούν να καταλήγουν στην ίδια ψήφο για διαφορετικούς λόγους. Το ΚΚΕ, από την άλλη, εμφανίζεται συνολικά ως το περισσότερο απομακρυσμένο από τα δύο μεγαλύτερα κόμματα: η απόστασή του από τη ΝΔ φτάνει το 8,71 – τη μεγαλύτερη του πίνακα – και από το ΠΑΣΟΚ το 8,28.
Η εικόνα αποκτά ιδιαίτερο πολιτικό ενδιαφέρον όταν συγκριθεί με την ελληνική πολιτική σκηνή. Στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, όπου συνδιαμορφώνεται μεγάλο μέρος του ευρωπαϊκού νομοθετικού πλαισίου που στη συνέχεια επηρεάζει και τις εθνικές πολιτικές, ΝΔ και ΠΑΣΟΚ εμφανίζονται να ψηφίζουν σε σημαντικό βαθμό προς την ίδια κατεύθυνση. Στην ελληνική Βουλή, αντίθετα, η αντιπαράθεσή τους είναι συχνά πολύ εντονότερη, ακόμη και σε θεσμικά ζητήματα που απαιτούν ευρύτερες συναινέσεις, όπως η επιλογή προσώπων για ανεξάρτητες Αρχές.
Αντίστοιχα, η σχετικά μεγάλη απόσταση μεταξύ ΠΑΣΟΚ και ΣΥΡΙΖΑ (4,97) δείχνει ότι η υπόθεση μιας κοινής προοδευτικής ή ευρωπαϊκής πλατφόρμας δεν είναι αυτονόητη. Οι διαφορές που καταγράφονται στις πραγματικές ψηφοφορίες υποδηλώνουν ότι η διαμόρφωση ενός συνεκτικού κοινού ευρωπαϊκού πλαισίου θα απαιτούσε ουσιαστική πολιτική σύγκλιση και όχι απλώς εκλογική συνεργασία.
Τα αλλοεθνή «αδελφά» κόμματα στις ψηφοφορίες
Το διάγραμμα, δείχνει, για κάθε ελληνικό κόμμα, τα τρία εθνικά κόμματα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου με τα οποία εμφανίζει τη μεγαλύτερη ομοιότητα στις πραγματικές ψηφοφορίες. Οσο μικρότερη είναι η απόσταση τόσο συχνότερα τα δύο κόμματα ψηφίζουν με παρόμοιο τρόπο, χωρίς αυτό να σημαίνει απαραίτητα ιδεολογική ταύτιση.
Η Νέα Δημοκρατία εμφανίζει πολύ καθαρή σύνδεση με την ευρωπαϊκή της οικογένεια, καθώς τα τρία πλησιέστερα κόμματα – GERB, CSV και ΔΗΣΥ – ανήκουν στο EPP. Αντίστοιχα, το ΠΑΣΟΚ βρίσκεται πολύ κοντά σε τρία σοσιαλδημοκρατικά κόμματα, ενώ ο ΣΥΡΙΖΑ συγκλίνει κυρίως με κόμματα της ευρωπαϊκής Αριστεράς. Πολύ συνεπής προς την πολιτική της ομάδα είναι και η Φωνή Λογικής, καθώς οι τρεις πλησιέστεροι σχηματισμοί της ανήκουν στην PfE.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η Ελληνική Λύση: παρότι ανήκει στην ECR, οι τρεις πλησιέστεροι σχηματισμοί της – το ιταλικό FN (Futuro Nazionale), το νέο κόμμα του ιταλού ευρωβουλευτή και πρώην στρατηγού Roberto Vannacci που αποχώρησε από τη Lega, το γερμανικό AfD και η πολωνική Konfederacja – βρίσκονται στην ESN, δηλαδή δεξιότερα από την επίσημη ευρωπαϊκή της ομάδα.
Οι μη εγγεγραμμένοι (NI) δεν σχηματίζουν ενιαίο πολιτικό χώρο. Η ΝΙΚΗ εμφανίζεται κοντά σε κόμματα της ριζοσπαστικής Δεξιάς, ενώ η Πλεύση Ελευθερίας συγκλίνει με κόμματα της ευρωπαϊκής Αριστεράς. Το ΚΚΕ βρίσκεται πλησιέστερα στο βασιλόφρων ακροδεξιό πολωνικό KKP (Συνομοσπονδία του Πολωνικού Στέμματος) του Grzegorz Braun, στο πορτογαλικό PCP και στο ρουμανικό S.O.S. România. Το KKP και το S.O.S. România είναι μη εγγεγραμμένοι σχηματισμοί της πιο ριζοσπαστικής Δεξιάς, στοιχείο που υπενθυμίζει ότι ίδια ψήφος μπορεί να προκύπτει από πολύ διαφορετικές πολιτικές αφετηρίες.
Ενεργή καταψήφιση ή μη συμμετοχή
Η εικόνα των πολιτικών αποστάσεων αποκτά ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον όταν περάσουμε από το ποιοι ψηφίζουν μαζί στο πώς ψηφίζουν τα ελληνικά κόμματα. Η κατανομή των ατομικών ψήφων των ευρωβουλευτών αποκαλύπτει δύο αρκετά διαφορετικές μορφές πολιτικής στάσης απέναντι στις αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου: την ενεργή καταψήφιση και τη μη συμμετοχή.
Η ΝΔ και το ΠΑΣΟΚ, που εμφανίζονται και ως το πιο κοντινό ζεύγος μεταξύ των ελληνικών κομμάτων, έχουν σχεδόν πανομοιότυπο ποσοστό θετικών ψήφων: 74,7% και 75,2% αντίστοιχα. Οι αρνητικές τους ψήφοι παραμένουν σχετικά περιορισμένες, στο 7,2% για τη ΝΔ και 11,3% για το ΠΑΣΟΚ. Πρόκειται για μια κοινοβουλευτική συμπεριφορά που δείχνει πολύ μεγαλύτερη αποδοχή των προτάσεων που φτάνουν στην Ολομέλεια.
Στον αντίποδα βρίσκεται το ΚΚΕ, το οποίο καταψηφίζει σχεδόν δύο στις τρεις ψηφοφορίες (65,3%) και υπερψηφίζει μόλις το 13,1%. Η διαφορά είναι ουσιαστική: εδώ η απόσταση από τον ευρωπαϊκό νομοθετικό κορμό εκφράζεται πρωτίστως με ενεργή αρνητική ψήφο. Υψηλά ποσοστά «κατά» εμφανίζουν επίσης η Πλεύση Ελευθερίας (42,8%), η ΝΙΚΗ (36,2%), η Ελληνική Λύση (31,4%) και η Φωνή Λογικής (29,5%).
Υπάρχει όμως και μια δεύτερη διάσταση: η μη συμμετοχή. Ο ΣΥΡΙΖΑ έχει το υψηλότερο ποσοστό «δεν ψήφισε», 23,7%, παρότι οι αρνητικές ψήφοι του περιορίζονται στο 19,3%. Ακολουθούν η Ελληνική Λύση με 17,3%, η ΝΔ με 16,8% και η Φωνή Λογικής με 15,1%. Αντίθετα, η Πλεύση Ελευθερίας, με μόλις 0,3% μη συμμετοχή, εμφανίζει σχεδόν καθολική παρουσία στις ψηφοφορίες.
Η σύγκριση αναδεικνύει επομένως κάτι που οι απλές πολιτικές ετικέτες δεν δείχνουν: άλλο είναι να διαφωνείς ψηφίζοντας «κατά» και άλλο να απουσιάζεις από την απόφαση. Και οι δύο συμπεριφορές επηρεάζουν το τελικό πολιτικό αποτύπωμα ενός κόμματος στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, αλλά με πολύ διαφορετικό τρόπο. Πολλές φορές μιλάμε για έλλειμμα πολιτικής ηγεσίας στην Ευρωπαϊκή Ενωση και για μια Ευρώπη που αδυνατεί να αποφασίσει γρήγορα και να χαράξει καθαρή πορεία. Ομως η ευρωπαϊκή ηγεσία δεν προκύπτει στο κενό. Κάθε πέντε χρόνια οι πολίτες έχουν τη δυνατότητα να επιλέξουν ποια Ευρώπη θέλουν και ποιους στέλνουν στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, για να τη διαμορφώσουν. Και εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη αντίφαση: όταν η ευρωπαϊκή ψήφος χρησιμοποιείται κυρίως ως ψήφος αγανάκτησης ή διαμαρτυρίας απέναντι στην εθνική πολιτική, το αποτέλεσμα μπορεί τελικά να λειτουργήσει σαν μπούμερανγκ.
Comments are closed.