- Advertisement -
Από το 1990, ο μήνας Οκτώβριος απέκτησε ιδιαίτερο βάρος στη σύγχρονη ιστορία της Γερμανίας, καθώς τότε ολοκληρώθηκε και επίσημα η επανένωση της χώρας. Τριάντα έξι χρόνια μετά η Γερμανία βρίσκεται στο σταυροδρόμι οικονομικών, κοινωνικών και υπαρξιακών εξελίξεων. Ο μετασχηματισμός της συνδέεται με τον αντίστοιχο της Ευρώπης.
Τα τελευταία χρόνια – όπως έδειξαν και οι πρόσφατες πολιτειακές εκλογές – γίνεται φανερό πως η Γερμανία κλυδωνίζεται από μια πλειάδα σύνθετων πολιτικών και πολιτισμικών ζητημάτων που στον πυρήνα τους βρίσκεται και η ανισομέρεια της πρώην Δυτικής και Ανατολικής Γερμανίας.
Για όλα τα παραπάνω, αλλά και για την πορεία του κοινωνικού σώματος της Ευρώπης στο άμεσο μέλλον, θα μιλήσει στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη ο καλεσμένος του Ινστιτούτου Γκαίτε καθηγητής Κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου Χούμπολντ Στέφεν Μάου.
Από τους σημαντικότερους θεωρητικούς μακροκοινωνιολογίας παγκοσμίως, ο Στέφεν Μάου επισκέπτεται την Αθήνα με αφορμή την ελληνική έκδοση του βιβλίου «Άνισα ενωμένοι» (μτφ. Τέο Βότσος, εκδ. Τόπος). Ο κοινωνικός εμπειρογνώμονας μιλάει στο «Νσυν» για τις καθηλώσεις πολιτικής αντιπροσώπευσης και προτείνει τομές για τον μετασχηματισμό των κοινωνικών δομών.
Ανάμεσα στην Ανατολική και τη Δυτική Γερμανία υπάρχει ένα χάσμα που μοιάζει να βαθαίνει λόγω των πρόσφατων περιφερειακών εκλογών. Γιατί συμβαίνει αυτό;
Κατ’ αρχάς, η θεώρηση της Ανατολικής και της Δυτικής Γερμανίας ως δύο εντελώς διαφορετικών κοινωνιών ενέχει κινδύνους. Εκείνο που υπάρχει ακόμα μεταξύ των δύο, γιατί δεν έσβησε έτσι απλά, είναι μια διαχωριστική γραμμή – πολιτική και πολιτιστική.
Σημαντικό ρόλο σε αυτό έπαιξαν οι εμπειρίες του μετασχηματισμού μετά το 1990, η μικρότερη εκπροσώπηση των Ανατολικογερμανών σε ηγετικές θέσεις και η αίσθηση ότι κοινωνικά δεν αντιμετωπίζονται επί ίσοις όροις. Σε αυτά έρχονται να προστεθούν διαφορές που αφορούν την περιουσία, την οικονομική δύναμη και την εμπιστοσύνη στους θεσμούς. Αυτές οι εμπειρίες μπορεί να «πυκνώσουν» πολιτικά και να εκφραστούν σε εκλογικές αποφάσεις.
Επομένως, το πρόβλημα δεν είναι μόνο η μειονεκτική θέση ως προς τον οικονομικό παράγοντα. Ζητήματα εδώ είναι και η αναγνώριση, η πεποίθηση των ανθρώπων ότι μπορούν να επηρεάσουν τις πολιτικές εξελίξεις ή το ερώτημα του ποιος καθορίζει τις κοινωνικές συνθήκες. Παράλληλα, δεν πρέπει να ομογενοποιούμε την Ανατολή, γιατί και εκεί υπάρχουν διαφορετικά κοινωνικά περιβάλλοντα, συμφέροντα και πολιτικοί προσανατολισμοί.
Ποιες είναι οι κοινωνικές ανησυχίες στη Γερμανία σήμερα;
Βλέπω να συνδέονται μια ανασφάλεια για το μέλλον, μια κόπωση ως προς τις αλλαγές και μια κρίση του έως τώρα γερμανικού οικονομικού μοντέλου. Αυτό το μοντέλο βασιζόταν σε τρεις σημαντικές προϋποθέσεις: στην Κίνα ως μεγάλη αγορά διάθεσης προϊόντων, στις ΗΠΑ ως εγγυήτρια δύναμη της ασφάλειας και στη φθηνή ενέργεια από τη Ρωσία.
Υπήρξαν κλυδωνισμοί και στα τρία αυτά θεμελιώδη σκέλη, με αποτέλεσμα να αντιμετωπίζει προβλήματα το οικονομικό και κοινωνικό μοντέλο το οποίο για πολύ καιρό εξασφάλιζε ευημερία, απασχόληση και κοινωνική σταθερότητα.
Οι επιπτώσεις αγγίζουν τομείς που βρίσκονται πολύ πιο πέρα από την οικονομία. Πολλοί άνθρωποι αναρωτιούνται εάν θα μπορέσουν να διατηρήσουν το βιοτικό τους επίπεδο, αν οι θέσεις εργασίας τους είναι ασφαλείς και αν η επόμενη γενιά θα έχει καλύτερες ευκαιρίες ή όχι.
Ταυτόχρονα, οι άνθρωποι καλούνται να προσαρμοστούν σε ριζικές αλλαγές – αλλαγές στην αγορά εργασίας, αλλαγές που φέρνουν η ψηφιακή τεχνολογία και η τεχνητή νοημοσύνη, αλλαγές δημογραφικές και αλλαγές λόγω των γεωπολιτικών κρίσεων. Εδώ δημιουργείται σταδιακά ένα είδος εξάντλησης απέναντι στις αλλαγές: πρέπει να προσαρμόζεσαι διαρκώς σε νέες καταστάσεις χωρίς να είσαι σίγουρος για το πού θα οδηγήσουν οι εξελίξεις.
Το πρόβλημα, λοιπόν, δεν είναι αυτή καθαυτή η αλλαγή, αλλά ο συνδυασμός αυτών των πολύ δυναμικών αλλαγών, του άνισα μοιρασμένου κόστους προσαρμογής και των περιορισμένων δυνατοτήτων να διαμορφωθεί ένα πολιτικό πλαίσιο για όλη αυτή τη στροφή. Οταν επιπλέον δημιουργείται η εντύπωση ότι η πολιτική δεν βρίσκει πειστικές απαντήσεις, τότε αφενός αυξάνεται η απαισιοδοξία για το μέλλον και αφετέρου γίνεται πιο επιτακτική η ανάγκη για σταθερότητα. Γι’ αυτό και το κεντρικό κοινωνικό ερώτημα είναι το ποια μορφή μπορεί να πάρει η κοινωνική αλλαγή, ώστε να μην τη βιώσει ο κόσμος πρωτίστως ως απώλεια ασφάλειας και ελέγχου.
Ο εύκολος χαρακτηρισμός «Ναζί» οποιουδήποτε προσώπου ή ομάδας που τυχόν διαφωνεί μαζί μας, σας ανησυχεί;
Παρατηρούμε μια αυξανόμενη ηθική φόρτιση στις πολιτικές διαμάχες. Οι αντίπαλοι δεν θεωρούνται πλέον απλά ως άνθρωποι με άλλα συμφέροντα ή διαφορετικές πεποιθήσεις, αλλά παρουσιάζονται συχνά εν πολλοίς ως παράνομοι.
Ο όρος «Ναζί» έχει μεγάλη επιδραστική δύναμη στη Γερμανία, γιατί παραπέμπει στην ιστορική ευθύνη της χώρας και σηματοδοτεί ένα σαφές ηθικό όριο. Η πάγια χρήση του γίνεται προβληματική όταν αντικαθιστά τη συγκεκριμένη επιχειρηματολογία επί πολιτικών θέσεων. Ταυτοχρόνως θα ήταν λάθος εάν με αφορμή την κατάχρηση του όρου υποτιμούσαμε τους πραγματικούς κινδύνους της Ακροδεξιάς.
Πρέπει να κάνουμε τη διάκριση ανάμεσα στο να κατονομάζουμε τις ακροδεξιές ιδεολογίες, κάτι το οποίο είναι απολύτως απαραίτητο, και στο να επιδιδόμαστε σε μια ρητορική η οποία βάζει μια ηθική ταμπέλα στους πολιτικούς μας αντιπάλους αδιακρίτως. Μια δημοκρατική κοινωνία οφείλει να μπορεί να κάνει και τα δύο: να τραβάει κόκκινες γραμμές σε εχθρικές προς τον άνθρωπο θέσεις και να διεξάγει πολιτικές διαμάχες με τέτοιον τρόπο ώστε οι διαφορές να μπορούν να συζητηθούν και να αναλυθούν, αλλά και να παραμένουν εφικτοί οι συμβιβασμοί.
Πώς βλέπετε το πολιτικό μέλλον της Ευρώπης;
Το μέλλον της Ευρώπης δεν θα το έβλεπα ούτε ως μια αναπόφευκτη παρακμή ούτε ως μια ιστορία επιτυχίας που θα έρθει αυτόματα. Η Ευρώπη βρίσκεται μπροστά σε ένα βασικό πρόβλημα: Από τη μία οι γεωπολιτικές προκλήσεις εντείνονται, κι από την άλλη γίνεται όλο και πιο δύσκολο να βρεθούν κοινές απαντήσεις μέσα στις ευρωπαϊκές κοινωνίες και μεταξύ των κρατών – μελών.
Το ερώτημα είναι αν η Ευρώπη μπορεί να ενισχύσει την ικανότητά της για συλλογική δράση χωρίς να παρακάμψει τη δημοκρατική ποικιλομορφία και το κοινωνικό συμφέρον. Εδώ δεν πρόκειται μόνο για την άμυνα και την οικονομική ανταγωνιστικότητα, αλλά και για την κοινωνική σταθερότητα, τη δίκαιη κατανομή και την εμπιστοσύνη στους δημοκρατικούς θεσμούς.
Η Ευρώπη πρέπει να δείξει ότι μπορεί όχι μόνο να αντιδράσει σε εξωτερικές απειλές αλλά και να διαμορφώσει τις συνθήκες διαβίωσης του πληθυσμού της. Κρίσιμο είναι το αν θα επιτύχει να επεξεργαστεί πολιτικά τους μεγάλους μετασχηματισμούς, να κατανείμει πιο δίκαια το κόστος τους και να ξαναδώσει στους ανθρώπους την αίσθηση πως συμμετέχουν στη διαμόρφωση του μέλλοντός τους.
Info:
- Τρίτη 20 Οκτωβρίου στις 19.00 στο Ινστιτούτο Γκαίτε Αθήνας, Ομήρου 14-16
- Τετάρτη 21 Οκτωβρίου στις 19.00 Ινστιτούτο Γκαίτε Θεσσαλονίκης, Βασ. Ολγας 66
- Το βιβλίο «Ανισα ενωμένοι» κυκλοφορεί από τις εκδ. Τόπος σεμετάφραση Τέο Βότσου
Comments are closed.