Ο «Πόλεμος των Αστρων» προ των πυλών

Εδώ και αρκετά χρόνια, αν όχι επί δεκαετίες, Ηνωμένες Πολιτείες, Κίνα και Ρωσία αλληλοκατηγορούνται για τη στρατιωτικοποίηση του Διαστήματος και την πυροδότηση μιας κούρσας εξοπλισμών και εκεί. Μέχρι σήμερα, ωστόσο, δεν υπήρχαν απτές αποδείξεις για τα σχέδιά τους και τις ενέργειές τους, ούτε βεβαίως και εκτιμήσεις αναφορικά με το ποια από τις τρεις έχει καταφέρει να πάρει το πάνω χέρι. Για την ακρίβεια, αυτό ίσχυε μέχρι την περασμένη Τρίτη, την ημέρα δηλαδή που ο υπουργός Αεροπορίας των ΗΠΑ φρόντισε να επιβεβαιώσει και επισήμως αυτό που «ο κόσμος είχε τούμπανο και αυτοί κρυφό καμάρι».

«Σήμερα, συνεχίζουμε να διασφαλίζουμε ότι παραμένουμε έτοιμοι να αντιμετωπίσουμε τις προκλήσεις που προέρχονται από τους νέους κινδύνους της εποχής μας, οπουδήποτε και αν αυτοί παρουσιάζονται. Για τον λόγο αυτό, οι Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν, πλέον, σε τροχιά όπλα με στόχο τον έλεγχο του Διαστήματος», είπε χαρακτηριστικά ο Τρόι Μέινκ. Παρά το γεγονός ότι απέφυγε να μπει σε λεπτομέρειες, έδωσε το σήμα για τον «Πόλεμο των Αστρων» ανάμεσα στις μεγάλες δυνάμεις του πλανήτη μας, που δεν θα έχουν πια λόγο να «κρύβονται» και θα επιταχύνουν τις προσπάθειές τους και τα εξοπλιστικά προγράμματα.

Τις δηλώσεις του Μέινκ ήρθαν να συμπληρώσουν οι διευκρινίσεις από τον εκπρόσωπο του υπουργείου, που διεμήνυσε πως «οι υπάρχουσες δυνατότητες μπορούν να χρησιμοποιηθούν τόσο για επιθετικούς όσο και για αμυντικούς σκοπούς». Ο δε επικεφαλής της Διαστημικής Δύναμης των ΗΠΑ, Ντάγκλας Σις, διεμήνυσε ότι τα στελέχη του κλάδου του «χειρίζονται οπλικά συστήματα σε τροχιά τα οποία μπορούν να προστατεύσουν τις ένοπλες δυνάμεις της χώρας από επιθέσεις οι οποίες προέρχονται από το Διάστημα».

Ενα 24ωρο αργότερα, ο επικεφαλής του αμερικανικού γενικού επιτελείου και στενός συνεργάτης του προέδρου, στρατηγός Νταν Κέιν, πήγε ένα βήμα πιο πέρα – ή μάλλον, έκανε ένα άλμα πιο ψηλά. Μιλώντας σε αξιωματικούς και στελέχη της βιομηχανίας, τόνισε πως ο στρατός των ΗΠΑ οφείλει να προσαρμοστεί με τρόπο που να του επιτρέπει «να είναι έτοιμος να πολεμήσει, να κυριαρχήσει και να νικήσει (…) από τον βυθό της θάλασσας μέχρι τη Σελήνη» – μετατρέποντας, πρακτικά, όλη την περιοχή ανάμεσα στη Γη και τον δορυφόρο της σε δυνάμει εμπόλεμη ζώνη.

Υποκριτικές οι αντιδράσεις

Οπως ήταν αναμενόμενο, η εξέλιξη αυτό προκάλεσε τη σφοδρή αντίδραση του Πεκίνου και της Μόσχας, που εμφανίστηκαν ως «περιστερές». Το υπουργείο Εξωτερικών της Κίνας κατηγόρησε τις ΗΠΑ ότι «προετοιμάζονται για πόλεμο στο εξώτερο Διάστημα», προειδοποιώντας για τις συνέπειες που μπορεί να επιφέρει κάτι τέτοιο και επαναλαμβάνοντας την αντίθεσή του σε τέτοιου είδους κινήσεις. Στη Ρωσία, ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ, ισχυρίστηκε ότι η χώρα του θεωρεί πως «το Διάστημα πρέπει να μείνει ελεύθερο από όπλα» και τασσόμενος υπέρ της «πλήρους αποστρατιωτικοποίησής» του.

Η αλήθεια, ωστόσο, ότι η στάση αμφότερων στο συγκεκριμένο ζήτημα είναι, σε μεγάλο βαθμό, υποκριτική. Κι αυτό διότι, πολύ απλά, οι δραστηριότητές τους αποδεικνύουν ότι αμφότερες προετοιμάζονταν εδώ και χρόνια γι’ αυτή τη στιγμή – όπως έκαναν και οι Αμερικανοί – γνωρίζοντας ότι το Διάστημα θα είναι ένα από τα πεδία στα οποία θα δοθούν και θα κριθούν οι πόλεμοι του μέλλοντος.

Δεν είναι τυχαίο, ανάμεσα στα άλλα, ότι οι ΗΠΑ έχουν ιδρύσει από το 2019, κατά τη διάρκεια της πρώτης προεδρικής θητείας Τραμπ, τη Διοίκηση των Διαστημικών Δυνάμεων, ο πιο πρόσφατος κλάδος που έχει προστεθεί στις ένοπλες δυνάμεις τους. Σχεδιάζουν, μάλιστα, να αυξήσουν τη δύναμή του σε 25.000 την επόμενη πενταετία, με τα δύο τρίτα να υπηρετούν σε θέσεις μάχης. Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται ουσιαστικά και ο περίφημος «Χρυσός Θόλος» που έχει εξαγγείλει ο πρόεδρος των ΗΠΑ για την προστασία της χώρας από κάθε είδους πυραυλικές επιθέσεις, καθώς οργανικό του κομμάτι αποτελούν τα διαστημικά όπλα.

Η Κίνα ακολούθησε το αμερικανικό παράδειγμα το 2024, ιδρύοντας με τη σειρά της την αντίστοιχη διοίκηση, την οποία συνεχίζει έκτοτε να ενισχύει. Οσο για τη Ρωσία, εκτός από το επιτελικό επίπεδο, υπάρχουν βάσιμες υποψίες ότι ετοιμάζει εδώ και χρόνια μια διαστημική βάση από την οποία θα μπορεί να εκτοξεύει και πυρηνικές κεφαλές, με στόχο τη μαζική καταστροφή των εχθρικών δορυφόρων.

Την ίδια στιγμή, και οι τρεις φέρονται να έχουν ήδη πραγματοποιήσει δοκιμές νέων οπλικών συστημάτων κατά δορυφόρων που είναι πλέον ανενεργοί, προκειμένου να βελτιώσουν την ακρίβεια και την αποτελεσματικότητά τους.

Σε αυτό το φόντο, ουδείς δικαιούται να τρέφει αυταπάτες αναφορικά με τα κίνητρα που βρίσκονται πίσω και από τη νέα εκστρατεία για την κατάκτηση της Σελήνης από τις μεγάλες δυνάμεις του πλανήτη. Δεν είναι η εξερεύνηση του Διαστήματος και οι ευγενείς επιστημονικοί σκοποί αλλά – πλην της εμπορικής-τουριστικής εκμετάλλευσής του – η αξιοποίησή του για τη διασφάλιση της επί Γης κυριαρχίας τις επόμενες δεκαετίες.

Τα drones στην εποχή της ΑΙ

Η κούρσα εξοπλισμών στο Διάστημα δεν αποτελεί, όπως είναι φυσικό, τη μοναδική αλλαγή που φέρνουν η τεχνολογική επανάσταση και η αλματώδης ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης στους πολέμους της εποχής μας. Αρκεί, άλλωστε, να δει κανείς τι συμβαίνει στους εν εξελίξει πολέμους για να διαπιστώσει πόσο διαφορετική μορφή έχουν λάβει ήδη – έστω και αν πολλές από τις βασικές τους αρχές παραμένουν ίδιες και αναλλοίωτες. Στην Ουκρανία, για του λόγου το αληθές, πρωταγωνιστές στα πεδία των μαχών είναι πλέον τα drones. Οπως χαρακτηριστικά σημειώνουν σε σχετική τους ανάλυση οι «Financial Times», «η τεχνολογία της ΑΙ έχει αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο διεξάγεται ο πόλεμος εκεί». Απόδειξη είναι και το γεγονός ότι, όσον αφορά τα drones, «ενώ στην αρχή απαιτούνταν περίπου 20 λεπτά για την αναγνώριση ενός στόχου και την εξαπόλυση της επίθεσης εναντίον του, σήμερα αυτή η διαδικασία μπορεί να διαρκέσει λιγότερο από δύο λεπτά, ενδεχομένως και λίγα δευτερόλεπτα».

Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, στο εσωτερικό αρκετών από αυτά κρύβεται ένας μικρός υπολογιστής, με «μητρικές» των οποίων το μέγεθος δεν ξεπερνά εκείνο μιας πιστωτικής κάρτας, που τους δίνουν τη δυνατότητα να αναγνωρίζουν αυτομάτως δεκάδες κατηγορίες πιθανών στόχων και να τους πλήττουν με ιδιαίτερη ακρίβεια και μεγάλη αποτελεσματικότητα. Μάλιστα, πριν από την εκτόξευσή τους, οι χειριστές καθορίζουν ποιοι από τους στόχους έχουν προτεραιότητα, καθώς και μία «ζώνη θανάτου» που αποτελεί το πεδίο δράσης των drones.

Τίποτα από τα παραπάνω δεν εγγυάται ότι όλα θα πάνε καλά μέχρι τέλους. «Υπάρχει ένας κρίσιμος περιορισμός: η μηχανή είναι σε θέση να ξεχωρίσει ένα τεθωρακισμένο από ένα φορτηγό ή το πεζικό από το πυροβολικό, όχι όμως και το εάν ο στόχος είναι ουκρανικός ή ρωσικός», σημειώνουν οι «FT». «Για τον λόγο αυτό – προσθέτει το ρεπορτάζ – το σύστημα βασίζεται πάνω σε μια παραδοχή αναφορικά με το πεδίο μάχης: καθετί στρατιωτικό εντός της ζώνης θανάτου ανήκει στον εχθρό».

SOS από το Πεκίνο

Δεν χρειάζεται να είναι κανείς ειδικός για να καταλάβει ότι αυτή η διαδικασία αυξάνει δραματικά τον κίνδυνο «λαθών» και αύξησης των «παράπλευρων απωλειών». Αυτό ακριβώς διαπιστώθηκε, ανάμεσα σε πολλά ακόμη, στο πλαίσιο της μεγάλης διεθνούς διάσκεψης ασφαλείας που πραγματοποιήθηκε αυτή την εβδομάδα στο Πεκίνο, με τη συμμετοχή 2.000 περίπου στρατιωτικών, διπλωματών και ακαδημαϊκών από σχεδόν 100 χώρες – ανάμεσά τους, αξιωματούχους του αμερικανικού Πενταγώνου, της Ρωσίας, καθώς και των Ταλιμπάν.

«Σήμερα, ο κόσμος βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σημείο καμπής», σημείωσε ο υπουργός Αμυνας της Ταϊλάνδης, ενώ ο αντιπρόεδρος της Διεθνούς Επιτροπής του Ερυθρού Σταυρού προειδοποίησε ότι «καθώς τα οπλικά συστήματα γίνονται ολοένα πιο αυτόνομα, η ανάγκη να διατηρηθούν η ανθρώπινη κρίση και ο έλεγχος πάνω στη χρήση βίας καθίσταται περισσότερο επιτακτική». «Η ΑΙ επιταχύνει τις αποφάσεις, την ώρα που η παραπληροφόρηση και η παραπλάνηση μπορούν να διαβρώσουν την εμπιστοσύνη του κοινού προτού καν οι κυβερνήσεις να είναι σε θέση να απαντήσουν», είπε από την πλευρά του ο υπουργός Αμυνας του Πακιστάν.

Μια ματιά σε όσα συμβαίνουν στη Λωρίδα της Γάζας και τις τακτικές που χρησιμοποιεί το Ισραήλ, στις οποίες η ΑΙ έχει κεντρικό ρόλο, αναμφίβολα θα πείσει ακόμη περισσότερο για όλα τα παραπάνω.

Ποιοι έχουν το προβάδισμα;

Ηνωμένες Πολιτείες, Ρωσία και Κίνα θεωρούνται σήμερα πρωτοπόρες στην ανάπτυξη διαστημικών όπλων, εκμεταλλευόμενες προφανώς και τη γενικότερη διαστημική «τεχνογνωσία» που έχουν αναπτύξει από τη δεκαετία του ’50 και μετά. Την ίδια στιγμή, όμως, οι «παίκτες» αυξάνονται και σε αυτό το πεδίο. Ανάμεσά τους είναι, σύμφωνα με πληροφορίες, η Ινδία, η Βόρεια Κορέα, αλλά και η Ιαπωνία, η οποία επιδιώκει να απαλλαγεί από τα «βαρίδια» της ήττας της στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Οσον αφορά την Ευρώπη, η Γερμανία μοιάζει να είναι αυτή που ξεχωρίζει, η οποία έχει εκπονήσει ένα σχέδιο ύψους 35 δισ. ευρώ για την ενίσχυση της στρατιωτικής της παρουσίας στο Διάστημα – χωρίς, κατ’ ανάγκη, να επιδιώκει συντονισμό με τους εταίρους της, καθώς ο συντονισμός αποδεικνύεται δύσκολος και σε αυτό το επίπεδο.

Η Συνθήκη του 1967

Τον Οκτώβριο του 1967 και ύστερα από πρωτοβουλία των ΗΠΑ, της Σοβιετικής Ενωσης και της Βρετανίας, τέθηκε σε ισχύ η Συνθήκη για το Εξώτερο Διάστημα, η οποία (θεωρητικά, γιατί στην πράξη όλα πλέον αμφισβητούνται) εξακολουθεί να ισχύει μέχρι σήμερα, φέροντας μάλιστα τις υπογραφές άνω των 110 χωρών.

Σύμφωνα με αυτή, καμία χώρα δεν έχει το δικαίωμα να θέσει σε τροχιά γύρω από τη Γη ή στη Σελήνη πυρηνικά ή άλλα όπλα μαζικής καταστροφής, ενώ τόσο ο γήινος δορυφόρος όσο και άλλοι πλανήτες πρέπει να αξιοποιούνται αποκλειστικά για ειρηνικούς σκοπούς και προς όφελος ολόκληρης της ανθρωπότητας και του συνόλου των κρατών, καθώς κανένα από αυτά δεν μπορεί να διεκδικήσει την «ιδιοκτησία» του Διαστήματος.