Οι δύο πραγματικότητες της ελληνικής βιομηχανίας

Το πακέτο των 95 εκατ. ευρώ για το ενεργειακό κόστος, το οποίο εξήγγειλε ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, έδωσε μια πρώτη ανάσα στη βιομηχανία, δεν έκλεισε όμως το ρήγμα που εμφανίστηκε στους κόλπους της.

Πίσω από τις ανακοινώσεις βρίσκεται μια σιωπηρή μάχη επιρροής για το ποιος εκφράζει την παραγωγική οικονομία, ποιος συνομιλεί αποτελεσματικότερα με την κυβέρνηση και ποια προβλήματα προηγούνται, η επιβίωση των επιχειρήσεων σήμερα ή η αλλαγή του παραγωγικού μοντέλου αύριο.

Η σύγκρουση άρχισε όταν 16 περιφερειακοί, εξαγωγικοί και κλαδικοί φορείς, με κεντρικό ρόλο του ΣΒΕ και της προέδρου του Λουκίας Σαράντη, προειδοποίησαν ότι περισσότερες από 700 ενεργοβόρες μονάδες εισέρχονται απροστάτευτες στον χειμώνα. Ζήτησαν άμεση ενεργοποίηση των CISAF και METSAF, τριετή προστασία και ίσους όρους απέναντι στις ευρωπαϊκές βιομηχανίες που ήδη επιδοτούνται από τις κυβερνήσεις τους.

Από την επιστολή απουσίαζε ο εθνικός ΣΕΒ. Η επίσημη εξήγηση ήταν ότι δεν είχε ενημερωθεί για τον χρόνο δημοσιοποίησης και ότι θα τοποθετούνταν στη γενική συνέλευση της 6ης Οκτωβρίου. Στην αγορά, όμως, η επιλογή ερμηνεύθηκε ως ουσιαστική διαφοροποίηση από την πίεση των «16» και από το εύρος των αιτημάτων τους.

Οι δύο πλευρές συμφωνούν ότι το ενεργειακό κόστος απειλεί την ανταγωνιστικότητα της παραγωγής, αλλά έχουν διαφορετική προσέγγιση ως προς το μέγεθος του κινδύνου, τις αντοχές που έχουν οι επιχειρήσεις και το είδος της απάντησης που απαιτείται για την αντιμετώπιση του ενεργειακού κόστους.

Για τον ΣΒΕ και τους φορείς που συντάχθηκαν μαζί του, το πρόβλημα έχει ήδη μετατραπεί σε ζήτημα επιβίωσης, κυρίως για τις μικρότερες και περιφερειακές βιομηχανίες. Για τον ΣΕΒ, η άμεση ενίσχυση είναι αναγκαία, αλλά πρέπει να ενταχθεί σε μια ευρύτερη πολιτική επενδύσεων, παραγωγικότητας και μόνιμης μείωσης του κόστους.

Δύο δρόμοι προς το Μαξίμου

Ο ΣΒΕ και οι φορείς της Περιφέρειας επέλεξαν τη δημόσια αντιπαράθεση, μεταφέροντας στην κυβέρνηση προειδοποιήσεις για περιορισμό παραγωγής, λουκέτα ή μεταφορά δραστηριοτήτων σε γειτονικές χώρες. Η δική τους εικόνα προέρχεται κυρίως από μικρότερες επιχειρήσεις, χωρίς μεγάλα ταμειακά αποθέματα, δυνατότητα αντιστάθμισης κινδύνου ή εύκολη πρόσβαση σε χρηματοδότηση.

Ο ΣΕΒ ακολούθησε τον θεσμικό δρόμο της απευθείας διαπραγμάτευσης. Την 1η Οκτωβρίου η διοίκησή του συναντήθηκε χωριστά με την ηγεσία του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας και πέντε ημέρες αργότερα ο Πρωθυπουργός ανακοίνωσε το πακέτο από το βήμα της γενικής συνέλευσής του. Ο Σπύρος Θεοδωρόπουλος εξέφρασε αμέσως ικανοποίηση, υπογραμμίζοντας ότι καλύπτεται σχεδόν ολόκληρη η βιομηχανία, ανεξαρτήτως μεγέθους.

Η αλληλουχία των πρωτοβουλιών έχει ιδιαίτερη πολιτική σημασία. Οι «16» μπορούν να υποστηρίξουν ότι η δημόσια πίεση ανάγκασε την κυβέρνηση να κινηθεί. Ο ΣΕΒ μπορεί να απαντήσει ότι η δική του διαπραγμάτευση μετέτρεψε ένα γενικό αίτημα σε εφαρμόσιμο μέτρο. Η κυβέρνηση, από την πλευρά της, επιχείρησε να ικανοποιήσει και τις δύο πλευρές, ανακοινώνοντας τη στήριξη από το βήμα του ΣΕΒ, αλλά διευρύνοντας τους δικαιούχους προς τις επιχειρήσεις που εκπροσωπούν οι περιφερειακοί σύνδεσμοι.

Ο συμβιβασμός

Για την περίοδο Ιανουαρίου-Ιουλίου θα ενισχυθούν επιχειρήσεις που δεν λαμβάνουν αντιστάθμιση CO₂, ενώ από τον Αύγουστο έως τον Δεκέμβριο θα ενταχθούν και όσες ήδη αποζημιώνονται. Η μείωση μπορεί να φτάσει το 70%, με κατώτατη τιμή τα 50 ευρώ ανά μεγαβατώρα, αλλά για τις επιχειρήσεις που λαμβάνουν αντιστάθμιση η επιλέξιμη κατανάλωση περιορίζεται στο 25%. Τα διυλιστήρια εξαιρούνται και οι πληρωμές θα ξεκινήσουν το 2027.

Ο Σπύρος Θεοδωρόπουλος εξέφρασε δημόσια την ικανοποίηση του ΣΕΒ, επισημαίνοντας ότι στα μέτρα περιλαμβάνεται σχεδόν ολόκληρη η ελληνική βιομηχανία, ανεξαρτήτως μεγέθους. Η ΕΒΙΚΕΝ, μολονότι είχε υπογράψει την επιστολή των «16», χαρακτήρισε την παρέμβαση «θετικό πρώτο βήμα», διατηρώντας επιφυλάξεις μέχρι να αποσαφηνιστούν οι όροι και η δυνατότητα πρόσβασης όλων των επιλέξιμων καταναλωτών.

Πίσω από τη διαφωνία βρίσκεται, τελικά, το βαθύτερο πρόβλημα της ελληνικής βιομηχανίας. Παράγει άμεσα το 13,1% του ΑΕΠ και πραγματοποιεί το 42% των επιχειρηματικών επενδύσεων, αλλά η παραγωγικότητά της βρίσκεται στο 68% του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Το επενδεδυμένο κεφάλαιο ανά εργαζόμενο είναι 94.000 ευρώ, έναντι 217.000 ευρώ στην Ευρώπη, ενώ η βιομηχανική παραγωγή μειώθηκε τον Ιούλιο κατά 1,2%.

Η αντίδραση αυτή δείχνει ότι δεν υπάρχει καθαρός διαχωρισμός σε δύο διαφορετικά στρατόπεδα. Υπάρχει, όμως, διαφορετική ιεράρχηση. Οι περιφερειακοί φορείς αξιολογούν το μέτρο με βάση το εάν μια μικρότερη μονάδα θα αντέξει τον χειμώνα. Ο ΣΕΒ το εντάσσει σε μια μεγαλύτερη διαπραγμάτευση για επενδύσεις, παραγωγικότητα, συγχωνεύσεις, τεχνολογία και μετασχηματισμό της παραγωγικής βάσης.

Η αντιπαράθεση δεν αφορά μόνο το ποιος θα πάρει επιδότηση και πόση. Αντανακλά δύο διαφορετικές πραγματικότητες της ελληνικής βιομηχανίας. Από τη μία βρίσκονται ισχυροί εξαγωγικοί όμιλοι με μεγαλύτερη πρόσβαση στις τράπεζες, δυνατότητα μακροχρόνιων συμβολαίων και κεφάλαια για επενδύσεις. Από την άλλη, εκατοντάδες μικρότερες μονάδες της Περιφέρειας λειτουργούν με στενά περιθώρια, ακριβότερη χρηματοδότηση και υψηλή εξάρτηση από την καθημερινή τιμή της ενέργειας.