- Advertisement -
Στον δρόμο για το Κάτω Χαλάνδρι, όπου θα συναντούσα τον διευθύνοντα σύμβουλο του Ελληνικού Κέντρου Διαστήματος (ΕΛΚΕΔ) Νίκο Σέργη, σκεφτόμουν πώς μπορώ να ξεκινήσω μια κουβέντα για κάτι τόσο αχανές και… άπιαστο σαν το Διάστημα. Δίχως να το συνειδητοποιώ, την ίδια ώρα χρησιμοποιούσα διαστημική τεχνολογία, καθώς είχα ανοίξει το GPS στο κινητό μου τηλέφωνο. Αυτή είναι μία μόνο από τις χρήσεις των δορυφόρων που έχουμε στείλει στο Διάστημα ως ανθρωπότητα. Το Διάστημα μοιάζει πολύ μακρινό, όμως στην πραγματικότητα έχει γίνει πλέον κομμάτι της καθημερινότητάς μας.
«Οι υπηρεσίες Διαστήματος είναι ό,τι ήταν ο ηλεκτρισμός πριν από περίπου 150 χρόνια. Στην αρχή νόμιζαν όλοι ότι είναι μια πολυτέλεια, αλλά μέσα σε λίγα χρόνια γίναμε εξαρτημένοι από τον ηλεκτρισμό και η πολυτέλεια μετατράπηκε σε αναγκαιότητα. Το ίδιο θα γίνει και με το Διάστημα: σε μία δεκαετία θα είμαστε απολύτως εξαρτημένοι από τις τεχνολογίες του Διαστήματος και τις εφαρμογές τους», μου εξηγεί λίγο αργότερα ο Νίκος Σέργης. Το παχύ μουστάκι που κοσμεί το πάνω χείλος τού αστροφυσικού μού θυμίζει κάπως τον γνωστότερο εκ των συναδέλφων του στα νιάτα του – ο λόγος, φυσικά, για τον Αλμπερτ Αϊνστάιν.
Μετά τις συστάσεις στο γραφείο του, τον ρωτώ τι ρόλο μπορεί να παίξει η Ελλάδα στο Διάστημα. «Η Ελλάδα έχει ρόλο να παίξει, γιατί έχει τεχνογνωσία, έχει ερευνητές και έχουμε ινστιτούτα που συμβάλλουν στην εξερεύνηση του Διαστήματος. Και εμείς στο ΕΛΚΕΔ έχουμε συνεργάτες που είναι ειδικοί στη μελέτη του Διαστήματος και την εξερεύνησή του από τον άνθρωπο, ενώ υπάρχει στον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος (ΕΟΔ ή ΕSA) σχετικός τομέας στον οποίο η Ελλάδα εκπροσωπείται. Επιπλέον, συμμετέχουμε στα Artemis Accords, μια μη δεσμευτική συμφωνία που δημιουργήθηκε με πρωτοβουλία των ΗΠΑ» λέει.
«Δεν έχουμε ακόμα ηγετικό ρόλο, αλλά φιλοδοξούμε να έχουμε και έλληνα αστροναύτη που θα πάει στον Διαστημικό Σταθμό και θα μας βάλει σε έναν αριθμό χωρών που είναι πιο μικρός» προσθέτει και φευγαλέα έρχεται στο μυαλό μου η εικόνα ενός αστροναύτη να χοροπηδά στην επιφάνεια της Σελήνης και να καρφώνει μια ελληνική σημαία. «Εχει πάει ποτέ Ελληνας στο Διάστημα;», τον ρωτάω. «Οχι, ποτέ. Το πλήρωμα στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό ανανεώνεται, καθώς δεν μπορούν οι άνθρωποι να μείνουν εκεί για μεγάλα χρονικά διαστήματα. Εκεί φιλοδοξούμε να στείλουμε και εμείς έναν άνθρωπο στους επόμενους μήνες, ίσως στα επόμενα χρόνια», μου απαντά.
Λίγο πριν τη δημοσίευση της συνέντευξης, ο Πρωθυπουργός υποδέχθηκε στο Μέγαρο Μαξίμου τον Αδριανό Γκολέμη, τον πρώτο Ελληνα που αναμένεται να ταξιδέψει στο διάστημα. Οπως ανακοινώθηκε, η αποστολή στην οποία θα συμμετάσχει ο Γκολέμης προγραμματίζεται εντός της επόμενης διετίας και η αποστολή θα διαρκέσει έως τρεις εβδομάδες.
Το «πληγωμένο» brand
Αυτή θα ήταν μια κίνηση που θα έβαζε τη χώρα μας και συμβολικά στον πυρήνα της διαστημικής οικονομίας. Από το 2020, όμως, ο Νίκος Σέργης ως διευθύνων σύμβουλος του ΕΛΚΕΔ έχει δημιουργήσει την υποδομή που θα μπορούσε να επιτρέψει αυτό το φιλόδοξο εγχείρημα. Θυμάμαι ότι η πρώτη απόπειρα δραστηριοποίησης της Ελλάδας στο Διάστημα είχε γίνει το 2017, με τη δημιουργία του Ελληνικού Διαστημικού Οργανισμού (ΕΛΔΟ) – μια είδηση που είχε δεχθεί κριτική και «τρολάρισμα» εκείνη την εποχή. Το ΕΛΚΕΔ αποτελεί τη συνέχεια αυτού του οργανισμού.
«Πράγματι, τότε ξεκίνησε, όμως το brand name του Διαστήματος δέχθηκε πλήγμα με τη δημιουργία του ΕΛΔΟ», λέει ο αστροφυσικός. Αναφέρει ότι όταν ανέλαβε, βρήκε ουσιαστικά έναν νεκρό οργανισμό. «Βρήκα αυτόν εδώ τον χώρο που βλέπεις άδειο, δεν είχε ούτε Internet». Σημειώνει ότι υπήρχαν άνθρωποι με κατάρτιση στην προηγούμενη δομή, όμως το έργο ήταν μηδαμινό, καθώς δεν υπήρχε η δυνατότητα μακροπρόθεσμου σχεδιασμού. «Υπήρχε ένα σχέδιο για να στείλουμε ένα όχημα rover στη Σελήνη, το οποίο θα φτιαχνόταν κάπου στις ΗΠΑ, θα το πληρώναμε εμείς, θα του κολλούσαν μία ελληνική σημαία και θα πήγαινε στο φεγγάρι με το πρόγραμμα Hellas to the Moon. Ποια ανάγκη του έλληνα πολίτη θα εξυπηρετούσε αυτό; Καμία!», τονίζει.
«Το καλοκαίρι του 2019 έγιναν εκλογές και αμέσως καταργήθηκε ο ΕΛΔΟ και τη θέση του πήρε το ΕΛΚΕΔ. Όμως, από τον Αύγουστο του 2019 μέχρι τον Ιανουάριο του 2020 το ΕΛΚΕΔ ήταν ένα κομμάτι χαρτί» λέει ο Νίκος Σέργης και προσθέτει ότι οι πρώτοι μήνες ήταν ιδιαίτερα δύσκολοι, καθώς συνέπεσαν με το πρώτο lockdown λόγω της πανδημίας. «Σκοπός μας ήταν να σχεδιάσουμε για την Ελλάδα ένα πρόγραμμα που θα της εξασφάλιζε δορυφορικές υπηρεσίες προς όφελος του πολίτη και του κράτους».
Σουπερμάρκετ
«Ακολουθήσαμε τη μέθοδο του σούπερμάρκετ» μου λέει, καθώς περπατάμε μέχρι γειτονικό στο ΕΛΚΕΔ ιταλικό εστιατόριο. Του ζητώ να μου εξηγήσει τι εννοεί. «Οταν είσαι χαμηλόμισθος και θέλεις να πας στο σούπερμάρκετ, ξεκινάς να εφαρμόζεις ένα πρωτόκολλο ενεργειών. Κάνεις μια ιεράρχηση, ξεχωρίζεις τα απολύτως απαραίτητα και ξεκινάς από εκεί. Μετά έρχονται και οι επιθυμίες».
Αυτό το μοντέλο ακολούθησε και το ΕΛΚΕΔ. «Πήγαμε στον κρατικό μηχανισμό για να εξερευνήσουμε ποια προϊόντα και ποιες υπηρεσίες, κυρίως δορυφορικές, χρειάζονται στο κράτος. Πρόκειται πρωτίστως για προϊόντα που σχετίζονται με παρατήρηση της Γης και τηλεπικοινωνίες. Είδαμε τι χρειάζονται η Πολιτική Προστασία, το υπουργείο Εθνικής Αμυνας, το Λιμενικό, ο ΟΠΕΚΕΠΕ, το Κτηματολόγιο, ο ΟΦΥΠΕΚΑ, οι κτηματικές υπηρεσίες των περιφερειών», αναφέρει και διηγείται πώς παρουσίασε τη μελέτη αυτή στον τότε υπουργό Ψηφιακής Διακυβέρνησης Κυριάκο Πιερρακάκη.
«Εξηγήσαμε πώς μπορούμε να καλύψουμε αυτές τις ανάγκες, πόσο κοστίζουν οι λύσεις και τι μακροπρόθεσμα οφέλη θα έχουμε από την εμπλοκή της ελληνικής βιομηχανίας, την απόκτηση τεχνογνωσίας και τη συμβολή στο brain regain», θυμάται. «Εγινε δεκτή η πρότασή μας και ο υπουργός ζήτησε να φτιάξουμε κλιμακωτά σενάρια για έναν προϋπολογισμό από 5 έως 25 εκατ. ευρώ». Στο μεταξύ, δημιουργήθηκε το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ) της ΕΕ, από το οποίο η Ελλάδα εξασφάλισε σχεδόν 36 δισ. ευρώ: τα μισά σε δάνεια και τα άλλα μισά σε επιδοτήσεις. Το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης έλαβε 200 εκατ. ευρώ για να υλοποιήσει ένα πρόγραμμα διαστημικών υπηρεσιών και τεχνολογίας, στο οποίο το ΕΛΚΕΔ παίζει κεντρικό ρόλο.
«Το πρόγραμμα αυτό περιελάμβανε την εκτόξευση 13 επιχειρησιακών και έντεκα πειραματικών δορυφόρων. Εγιναν διεθνείς διαγωνισμοί για την προμήθεια δορυφόρων, όπου εμείς ορίσαμε τα χαρακτηριστικά που έπρεπε να έχουν. Μέσα στις προδιαγραφές ήταν η εταιρεία που θα αναλάβει την κατασκευή να το υλοποιήσει κατά τουλάχιστον 30% στην Ελλάδα, ενεργοποιώντας ελληνικό προσωπικό – και πράγματι, πετύχαμε το ποσοστό 30%-40%», σημειώνει ο Νίκος Σέργης.
«Εγιναν τρεις διαγωνισμοί: ο ένας αφορούσε το πακέτο των οπτικών δορυφόρων που βγάζουν φωτογραφίες προσιτές στο γυμνό μάτι, το δεύτερο πακέτο ήταν των θερμικών δορυφόρων που αποτυπώνουν τη θερμική εκπομπή και είναι πολύ χρήσιμοι για πυρκαγιές, το τρίτο πακέτο ήταν δορυφόροι – ραντάρ που βγάζουν φωτογραφίες κάτω από νέφος ή και μέσα σε σκοτάδι. Οι έξι είναι ήδη στο Διάστημα και στα τέλη Ιουλίου θα εκτοξευθούν οι τελευταίοι επτά δορυφόροι του προγράμματος».
Στέκεται στα μακροπρόθεσμα οφέλη του προγράμματος: «Με αυτόν τον τρόπο φτιάχνουμε μια γραμμή παραγωγής η οποία είναι στην Ελλάδα και θα έχει ελληνικό προσωπικό, θα φορολογείται εδώ κ.ο.κ. Επιπλέον, εξασφαλίσαμε ότι οι ελληνικοί δορυφόροι εντάσσονται σε σμήνη δορυφόρων των εταιρειών και έτσι έχουμε πρόσβαση στους υπόλοιπους δορυφόρους τους όταν περνούν πάνω από την ελληνική επικράτεια. Παράλληλα, όταν πωλούνται σε τρίτες χώρες οι απεικονίσεις, το ελληνικό κράτος θα παίρνει το ποσοστό που του αναλογεί από τη χρήση των δικών μας δορυφόρων. Ετσι εξασφαλίζονται καλύτερες υπηρεσίες για την Ελλάδα, αλλά και οικονομικό όφελος».
Η επόμενη σελίδα
Ρωτάω τον διευθύνοντα σύμβουλο του ΕΛΚΕΔ για την επόμενη σελίδα της ελληνικής… Οδύσσειας του Διαστήματος. Εκείνος μου εξηγεί ότι το κλειδί βρίσκεται στη χρήση και την ανάπτυξη των υποδομών στην Ελλάδα. «Γιατί να μην κατασκευάζουμε εδώ στην Ελληνική Αεροπορική Βιομηχανία (ΕΑΒ) ή να μην κάνουμε δοκιμές; Ενα κομμάτι των χρημάτων πήγε στις υποδομές και αυτές οι υποδομές μπορούν να μας γλιτώσουν από έξοδα που θα κάναμε, γιατί για το καθετί θα έπρεπε να στέλνουμε τον δορυφόρο στην Ιταλία για να του κάνουν τεστ δονήσεων (vibration test). Τώρα μπορεί να γίνει στην Ελλάδα και αφού υπάρχει η υποδομή, μπορεί να γίνει και του γείτονα στην Ελλάδα, αν του δώσεις μια ανταγωνιστική τιμή», επισημαίνει.
«Θα υπάρξουν πιστεύω σύντομα κάποια καλά νέα», αναφέρει σχετικά με τη χρηματοδότηση του ΕΛΚΕΔ και τα μελλοντικά του σχέδια. Μέσα σε αυτά φαίνεται πως είναι και η διάχυση της επιστημονικής γνώσης για το Διάστημα στην ελληνική κοινωνία. «Πρέπει να γίνει κατανοητό ότι το Διάστημα απασχολεί μια μεγάλη γκάμα επιστημών και επαγγελμάτων. Το διαστημικό οικοσύστημα δεν έχει μόνο αστροφυσικούς, μηχανικούς και αστροναύτες ή τέλος πάντων εκείνους οι οποίοι έπρεπε για να φτάσουν σε αυτό το σημείο να είναι καλοί στα μαθηματικά και στη φυσική», τονίζει και αναφέρει μερικά παραδείγματα, από οικονομολόγους έως δημοσίους υπαλλήλους, ακόμα και καλλιτέχνες. «Να μιλήσουμε στα παιδιά για το Διάστημα», επιμένει.
Πριν αποχαιρετιστούμε, κάνω στον Νίκο Σέργη μια πιο προσωπική ερώτηση: Εχει κάποιον αγαπημένο πλανήτη; «Ο αγαπημένος μου είναι ο Κρόνος. Ηταν και πριν εργαστώ για τον Κρόνο, αλλά πέρασα και 14 χρόνια να τον μελετάω, τον ξέρω απ’ έξω και ανακατωτά. Πάντοτε με γοήτευαν οι δακτύλιοί του, οι οποίοι δεν υπήρχαν από πάντα και δεν θα συνεχίσουν να υπάρχουν και για πολύ ακόμα, αλλά είναι μια ευχάριστη συγκυρία». Καθώς ετοιμάζομαι να φύγω, με ρωτάει ποιος είναι ο δικός μου αγαπημένος πλανήτης. «Για την ώρα η Γη», λέω κάπως αμήχανα. Το ξανασκέφτομαι. «Ισως ο Ερμής – ήταν ο αγγελιαφόρος των θεών, οπότε ταιριάζει με τη δημοσιογραφία», καταλήγω.
Comments are closed.