Νίκος Ξυδάκης στα «ΝΕΑ»: «Είναι παρήγορο όταν οι νέοι αναρωτιούνται για τη γλώσσα»

Μεταξύ μιας ιστορικής αναδρομής στο Ιόνιο και μιας σύγχρονης συνεύρεσης στην καρδιά της Αθήνας, ο Νίκος Ξυδάκης συνεχίζει να συνθέτει την παράδοξη αυτοπροσωπογραφία του. Απόψε, στο Παράρτημα της Εθνικής Πινακοθήκης στην Κέρκυρα, παρουσιάζει τη μουσική παράσταση «Διονύσιος Σολωμός: Προς τον Κύριον Γεώργιον Δε Ρώσση», η οποία αποτελεί την καταληκτική εκδήλωση του δημόσιου προγράμματος που υλοποιήθηκε στο πλαίσιο της έκθεσης «Η Ζωγραφική στο Ιόνιο, 18ος – 19ος αιώνας» σε συνεργασία με το Ιόνιο Πανεπιστήμιο.

Η αδιατάρακτη προσήλωσή του στον εθνικό μας ποιητή με ώθησε να τον ρωτήσω αν υπήρξε έστω και μια στιγμή που γοητεύτηκε από κάποιον άλλον λόγο και τον άφησε για λίγο στην άκρη. «Κοίταξε, υπάρχει κάποια στιγμή που μοιάζει να το αφήνεις στην άκρη, αλλά αυτές οι αγάπες επανέρχονται δριμύτερες. Πάντοτε. Μέχρι την τελευταία στιγμή. Τον διαβάζω, τον τραγουδάω, με συγκινεί σε όποια μορφή κι αν τον συναντήσω. Και ειδικά μέσα σε μια καθημερινότητα, μακριά από επίσημες ή επετειακές εκδηλώσεις. Εχει άλλο βάρος έτσι». Τι είναι όμως αυτό που τον συνδέει τόσο ουσιαστικά μαζί του; «Με συγκλονίζει αυτή η έννοια του ανολοκλήρωτου. Ενας ποιητής κορυφαίος, χωρίς να έχει ολοκληρώσει το έργο του – τους “Ελεύθερους πολιορκημένους”, τον “Λάμπρο”, τον “Πόρφυρα”. Αυτή η αποσπασματικότητα σου δίνει ένα αίσθημα πληρότητας. Εγώ το παρομοιάζω σαν να μπαίνεις σε ένα κοιμητήριο όπου τους τάφους δεν τους σκεπάζει μάρμαρο, αλλά η ανθοφορία των ποιημάτων του. Την ίδια στιγμή που υπάρχει πένθος, υπάρχει και ένα φως. “Ολίγο φως και μακρινό σε μέγα σκότος”, όπως λέει κι ο ίδιος».

Ο σπουδαίος συνθέτης θα μεταφέρει αυτή την εσωτερική ανθοφορία στο Half Note, στήνοντας μια γέφυρα ανάμεσα στη λόγια ποίηση και τους αναπάντεχους μουσικούς αυτοσχεδιασμούς μιας παρέας «συμμάχων»: Αλέξανδρος Καψοκαβάδης (κιθάρα, λάφτα, φωνή), Δημήτρης Σίντος (πιάνο, κοντραμπάσο, φωνή), Δέσποινα Σπανού (βιολοντσέλο, φωνή), Φώτης Μυλωνάς (φλάουτο, κλαρινέτο, φωνή). Συμμετέχουν εκτάκτως, όπως επισημαίνεται και στο δελτίο Τύπου, οι Haig Yiazitzian, Στέφανος Δορμπαράκης (κανονάκι), Γιώργος Κοντογιάννης (λύρα), Δημήτρης Χούντης (σαξόφωνο) και αναπάντεχοι επισκέπτες. Η κουβέντα στράφηκε προς την υποδοχή αυτού του «πένθους» από το σημερινό κοινό. Τον ρώτησα αν αυτή η μελαγχολία τρομάζει τον κόσμο. «Το πένθος είναι ένα αποκλεισμένο συναίσθημα σήμερα, ασκείται πάνω του μια λογοκρισία. Υπάρχει ένας τρόμος. Ξεκινάς ένα τραγούδι και σου λένε “πολύ πένθος, πολύ θανατερό”. Ε, τα παράπονά σας στον Διονύσιο Σολωμό! Σήμερα όλοι θέλουμε να ζούμε σε ένα σπα – και δεν τους τη “σπάει” και καθόλου! Αλλά το να παίρνει μορφή ένα αρνητικό συναίσθημα και να εκφράζεται, είναι από μόνο του παρήγορο. Απελευθερώνει όσα κάποιος αποκλείει από φόβο ή επειδή κατασκευάζει μια “προκάτ” ευδαιμονία». Αυτές οι γόνιμες και ουσιαστικές σκέψεις διαπνέουν φυσικά πάντα – και – ό,τι παρουσιάζει επί σκηνής.

«Βγάλε μας μια βόλτα»

Οι δύο επόμενες εμφανίσεις του στο Half Note διαμορφώθηκαν εν είδει μουσικού ημερολογίου. «Δεν πρόκειται για την ανάγκη να κάνεις άλλη μία εμφάνιση. Υπάρχουν κάποια τραγούδια που με σπρώχνουν να βγω στη σκηνή να τα πω. Μου λένε “βγάλε μας μια βόλτα, φίλε μου”. Στο Half Note συμπλέω με φίλους και συμμάχους. Θα μπορούσα να το επιγράψω “Οι μουσικοί τραγουδάνε ωραία”. Είναι σαν μια παρέα, αρκετά προετοιμασμένοι και αρκετά απροετοίμαστοι μαζί. Είναι σαν μια αυτοπροσωπογραφία, όπως έλεγε ο Εγγονόπουλος: “Τελειώνω μια αυτοπροσωπογραφία του Μιαούλη”. Σ’ αυτόν τον “Μιαούλη” βάζεις τον κόσμο που αγαπάς, τους ζώντες και τους τεθνεώτες που ανακατεύονται».

Εδώ αχνοφαίνεται η ανάγκη μιας «εξομολόγησης», η οποία πηγάζει από παλιά βιώματα, όπως η φυγή από την Αίγυπτο. «Η αναχώρηση από την Αίγυπτο ήταν ένα τραυματικό γεγονός, η απώλεια ενός κόσμου. Σηματοδοτεί το τέλος των παιδικών μου χρόνων. Αυτή η πληγή δεν επουλώνεται, απλώς μετριάζεται και γίνεται πιο διαχειρίσιμη. Η μουσική λειτουργεί ως βάλσαμο. Αλλά η μουσική μου δεν είναι μόνο πένθος. Εχει και μια ευθυμία, ένα χιούμορ που εκφράζεται μέσα από το παιγνιώδες στοιχείο».

Η ειλικρίνεια της τέχνης του είναι αυτή που του επιτρέπει να συνομιλεί ουσιαστικά με ένα κοινό που συμπορεύεται μαζί του, μακριά από τη μαζικότητα και τις ευκολίες. Οπως λέει: «Είναι παρήγορο να βλέπεις νέους να αναρωτιούνται για τις λέξεις, για τη γλώσσα. Η γλώσσα δεν είναι ακίνητη, πηγαίνει πίσω, δεξιά, αριστερά. Είναι ένα ταξίδι στον χρόνο. Στο πρόγραμμά μου θα ακούσετε από τον Γκανά και τον Σολωμό, και ανατολίτικα ορχηστρικά. Βαριέμαι πάρα πολύ να παίζω ένα κομπολόι επιτυχιών. Προτιμώ να βάλω τις “αποτυχίες” μου. Καμιά φορά λέω πως τα καλύτερά μου τραγούδια είναι τα ατραγούδιστα. Ο δημιουργικός άνθρωπος πληρώνει το κόστος των μεταμορφώσεών του. Μπορεί κάποιοι να θέλουν να σου κολλήσουν μια ταυτότητα, αλλά εσύ χρεώνεις το κόστος και προχωράς. Ας μην είμαστε όλοι ακραία επιτυχημένοι. Ας υπάρχει μια μαγιά, ένας πυρήνας. Δεν χάθηκε ο κόσμος».

ΙΝΦΟ: • Εθνική Πινακοθήκη, Παράρτημα Κέρκυρας, Κτίριο Καστελλίνο, Κάτω Κορακιάνα, απόψε στις 19.30, τηλ. 26610 93333 – 26610 80233 • Half Note, Παρασκευή 24 και Σάββατο 25 Απριλίου στις 22.30. Εισιτήρια: more.com