Μπιενάλε: Από τον Τσαρούχη έως τον Ζακ Κωστόπουλο

Δύο κατακερματισμένες κολόνες που μοιάζουν να έχουν κατακρημνιστεί από ένα αρχαίο μνημείο, φτιαγμένες όμως από μαλακό υλικό για καθιστικά, και μαύρα βήλα να κλείνουν τις τρεις αψίδες της πρόσοψής του, ενώ πίσω τους διακρίνονται δύο φωτισμένες με νέον ασπίδες των ΜΑΤ (οι οποίες έχουν όμως τον ιμάντα συγκράτησης στην εξωτερική τους επιφάνεια) υποδέχονται τους επισκέπτες της 61ης Μπιενάλε της Βενετίας στο ελληνικό περίπτερο, στους Κήπους.

Στο εσωτερικό το κλίμα είναι εντελώς διαφορετικό. Δεν θυμίζει ένα «Δωμάτιο Διαφυγής» όπως είναι ο τίτλος της εικαστικής πρότασης του Ανδρέα Αγγελιδάκη που εκπροσωπεί τη χώρα μας στη φετινή διοργάνωση, αλλά περισσότερο ένα κλαμπ με κόκκινα φώτα, βιντεοπροβολές στις οποίες ανάμεσα στα καρέ οι επισκέπτες βλέπουν και τον εαυτό τους, τεράστια υφασμάτινα βιβλία όπου μπορεί κάποιος να ξεφυλλίσει και να ανακαλύψει από τον Ιωάννη Μεταξά έως τον Ζακ Κωστόπουλο. Βιτρίνες – ψυγεία, υπεμεγέθεις μπλούζες με έργα του Γιάννη Τσαρούχη, αιωρούμενα πουφ δεμένα με αλυσίδες – αναφορά στους δεσμώτες της «Αλληγορίας του Σπηλαίου» του Πλάτωνα – είναι μερικά από όσα συνθέτουν το σύμπαν που έστησε στη Βενετία ο καλλιτέχνης ως μια προσέγγιση του πλατωνικού σπηλαίου υπό το πρίσμα της σύγχρονης ψηφιακής παραίσθησης.

Το διεθνές κοινό πιθανόν δεν θα μπορέσει να συνδεθεί με όλα τα θραύσματα ιστορίας – τα αναμνηστικά όπως τα προσεγγίζει ο Ανδρέας Αγγελιδάκης: την ιστορία του ίδιου του περιπτέρου και τη στιγμή των εγκαινίων του, σε μια εποχή ανόδου των ολοκληρωτικών καθεστώτων. Στο γεγονός ότι το 1966 η Βάσω Κατράκη κέρδισε το διεθνές βραβείο χαρακτικής στη Μπιενάλε της Βενετίας και τον επόμενο χρόνο βρισκόταν εξόριστη στη Γυάρο. Τον Ζακ Κωστόπουλο ή την αντιστασιακή Μαρία Μπεΐκου, η οποία – σύμφωνα με την έρευνα του καλλιτέχνη ήταν θεία της σχεδιάστριας Λουκίας και κουμπάρα του σπουδαίου σκηνοθέτη Αντρέι Ταρκόφσκι, αναφέροντας μερικά μόνο από τα πρόσωπα ή τις συνθήκες τις οποίες υπαινίσσεται ή αναφέρεται το έργο.

Γεγονός που δεν φαίνεται να απασχολεί ιδιαιτέρως τους επισκέπτες, οι οποίοι μοιάζουν να απολαμβάνουν το πάρτι διαρκείας που επικρατεί στο ελληνικό περίπτερο και ξαπλώνουν για να ξαποστάσουν στα μαλακά πουφ μετά την κατ’ ελάχιστον μία ώρα ορθοστασία που απαιτείται για την επίσκεψη στο απέναντι αυστριακό περίπτερο – το οποίο έχει κερδίσει τις εντυπώσεις και όχι άδικα – πριν συνεχίσουν την περιήγησή τους στη γεμάτη προκλήσεις Βενετία, εντός και εκτός Μπιενάλε.

Ο δημιουργός

«Αυτή είναι η δική μου Ελλάδα και ότι το περίπτερο γίνεται μεν για λογαριασμό του έθνους, αλλά είναι απολύτως ατομικό και το εθνικό γίνεται προσωπικό», λέει ο Ανδρέας Αγγελιδάκης παρουσιάζοντας το έργο του πριν τα εγκαίνια του περιπτέρου, τα οποία πραγματοποιήθηκαν χθες παρουσία του υφυπουργού Σύγχρονου Πολιτισμού Ιάσονα Φωτήλα και πλήθος κόσμου που συνδέεται επαγγελματικά με τον εικαστικό χώρο και είχε επί τούτου ταξιδέψει από την Ελλάδα.

«Ο τίτλος Δωμάτιο Διαφυγής (Escape Room) ακούγεται σήμερα σαν κάτι πολύ δημοφιλές, αλλά στην ουσία είναι ένα είδος διασκέδασης που ξεκίνησε από το Ιντερνετ, από τα βιντεοπαιχνίδια και το 2007 μεταφέρθηκε για πρώτη φορά στον χώρο, στην Ιαπωνία.  Η βασική δομή στο Escape Room είναι αυτό που γράφει ο Πλάτωνας. Ενα σπήλαιο με μια τεχνητή πραγματικότητα». Και θεωρεί ότι τα αναμνηστικά (σουβενίρ) που φέρνει στη Βενετία συνάδουν με την ίδια τη χώρα, καθώς «ιδρυθήκαμε κάπως λίγο σαν σουβενίρ της αρχαίας φιλοσοφίας και των αρχαίων μας ταλέντων», υποστηρίζει.

Επιμελητής του ελληνικού περιπτέρου είναι ο Γιώργος Μπεκιράκης και εθνικός επίτροπος ο Μητροπολιτικός Οργανισμός Μουσείων Εικαστικών Τεχνών Θεσσαλονίκης – ΜΟΜus.