Μουσική γέφυρα 3,5 αιώνων

^«Κάτω, κατεβαίνω κάτω, σαν τον λαμπερό Φαέθοντα που δεν μπορεί να κουμαντάρει τ’ άγρια, τ’ ατίθασα άλογα» αναφωνεί στον «Ριχάρδο Β’» o έκπτωτος βασιλιάς, ο οποίος παραλληλίζει τον εαυτό του με τον γιο του Ηλιου, που δεν κατάφερε να δαμάσει τα άλογά του, οδηγώντας το ηλιακό άρμα και καταστράφηκε.

Ο Ριχάρδος θρηνεί τη δική του απώλεια: ο θρόνος χάνεται, καθώς οι επαναστατημένοι υπήκοοι – τα δικά του «ατίθασα άλογα» – αποδεικνύονται αδύνατο να κυβερνηθούν. Αυτόν τον μύθο συναντάμε και σε παλαιότερες κλασικές πηγές, με κυριότερη τις «Μεταμορφώσεις» του Οβιδίου απ’ όπου αντλούν διαχρονικά υλικό οι δημιουργοί ανά τους αιώνες, όπως συμβαίνει και στη σύγχρονη μουσική παραγωγή «Φαέθων», συμπαραγωγή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής και του ΔΗΠΕΘΕ Καβάλας.

Το εμβληματικό μπαρόκ έργο του Ζαν – Μπατίστ Λιλί, «Φαέθων» (σε λιμπρέτο Φιλίπ Κινό), που πρωτοπαρουσιάστηκε το 1683, έρχεται στο σήμερα μέσα από τη σύγχρονη ματιά της Βασιλικής Λεγάκη. Η καταξιωμένη συνθέτρια υπογράφει τη μουσική διασκευή, συνομιλώντας με την πρωτότυπη σύνθεση.

Πρόκειται για ένα εγχείρημα που είχε τις γοητευτικές του στιγμές αλλά και τις προκλήσεις του. Η ίδια τονίζει ότι η μεγαλύτερη πρόκληση ήταν να βρεθεί ισορροπία ανάµεσα στον σεβασµό προς το πρωτότυπο έργο και στην ανάγκη να αποκτήσει µια νέα, αυτόνοµη καλλιτεχνική ταυτότητα. «Δεν µε ενδιέφερε ούτε µια ιστορική ανακατασκευή ούτε µια ριζική αποδόµηση της µουσικής του Λιλί.

Αντίθετα, µε απασχόλησε το πώς ένα έργο του 17ου αιώνα µπορεί να συνεχίσει να παράγει νόηµα µέσα από µια σύγχρονη καλλιτεχνική µατιά. Η διαδικασία ξεκίνησε από το κείµενο των «Μεταµορφώσεων» του Οβιδίου, πιο γοητευτική πλευρά της διαδικασίας ήταν η ανακάλυψη του πόσο ζωντανή και επίκαιρη µπορεί να ακουστεί η µουσική του Λιλί όταν µεταφερθεί σε ένα διαφορετικό ηχητικό περιβάλλον. Η ενορχήστρωση για ένα µη συµβατικό σύνολο, αποτελούµενο από όµποε, γαλλικό κόρνο, βιόλα, µπαγιάν και τέσσερις φωνές, καθώς και η συνύπαρξη της µουσικής του µε τα ακουσµατικά και ηλεκτρονικά µέρη, αποκάλυπταν διαρκώς νέες όψεις του υλικού. Ισως αυτή να ήταν και η µεγαλύτερη έκπληξη της διαδικασίας: ότι η απόσταση των τριών και πλέον αιώνων δεν λειτουργεί ως εµπόδιο, αλλά ως δηµιουργικός χώρος συνάντησης διαφορετικών εποχών, αισθητικών και τρόπων ακρόασης».

Η συνθέτρια βρήκε τον τρόπο να συναντηθεί η δική της σύγχρονη μουσική ματιά με τις πρωτότυπες μελωδίες του 17ου αιώνα, τονίζοντας πως δεν αντιµετώπισε τις µελωδίες του Λιλί ως ιστορικά αντικείµενα που έπρεπε να διατηρηθούν ανέπαφα, ούτε όµως ως υλικό προς αποδόµηση. «Με ενδιέφερε περισσότερο να δηµιουργήσω έναν διάλογο ανάµεσα σε δύο διαφορετικές µουσικές γλώσσες, οι οποίες, παρά τη χρονική απόσταση που τις χωρίζει, µοιράζονται µια κοινή ανάγκη για έκφραση και θεατρικότητα. Αυτό που διατήρησα περισσότερο από τον κόσµο του Λιλί είναι η στενή σχέση µουσικής και λόγου, η σαφήνεια της µουσικής φράσης και η αίσθηση της δραµατικής κίνησης.

Πρόκειται για στοιχεία που θεωρώ διαχρονικά και τα οποία παραµένουν ενεργά ακόµη και όταν αλλάζει το ηχητικό περιβάλλον µέσα στο οποίο ακούγονται. Δεν µε ενδιέφερε να αναπαράγω την ηχητική εικόνα του γαλλικού µπαρόκ, αλλά να διατηρήσω κάτι από τον τρόπο µε τον οποίο αυτή η µουσική αναπνέει και αφηγείται. Δεν επιχείρησα να “εκσυγχρονίσω” τον Λιλί. Προσπάθησα περισσότερο να µετακινήσω το πλαίσιο µέσα στο οποίο ακούγεται η µουσική του. Μέσα από αυτή τη µετατόπιση, γνώριµες µελωδίες και δραµατουργικές χειρονοµίες αποκτούν νέες σηµασίες, χωρίς να χάνουν τη σύνδεσή τους µε την εποχή από την οποία προέρχονται».

Ο ηλεκτρονικός ήχος

Στην παράσταση η ίδια θα χρησιµοποιείσει live electronics, ενώ στο οργανικό σύνολο υπάρχουν όργανα όπως το µπαγιάν και η βιόλα. Ωστόσο τονίζει πως δεν πρόκειται για live electronics µε την έννοια της ζωντανής ηλεκτρονικής επεξεργασίας επί σκηνής, αλλά για ακουσµατικά και ηλεκτρονικά µέρη σταθερού µέσου (fixed media), τα οποία αποτελούν αναπόσπαστο µέρος της σύνθεσης.

«Με ενδιέφερε να δηµιουργήσω έναν ηχητικό κόσµο που να µπορεί να συνυπάρχει µε τη µουσική του Λιλί χωρίς να λειτουργεί ως εξωτερικό σχόλιο ή ως τεχνολογικό εφέ. Τα ακουσµατικά και ηλεκτρονικά µέρη αποτελούν έναν τρίτο ηχητικό πόλο µέσα στο έργο. Ενα σηµαντικό µέρος του ηχητικού τους υλικού προέρχεται από επεξεργασµένους ήχους τσέµπαλου, του κατεξοχήν οργάνου του µπαρόκ κόσµου. Με αυτόν τον τρόπο, ο ηλεκτρονικός ήχος δεν εµφανίζεται ως κάτι ξένο προς τη µουσική του Λιλί, αλλά ως µια µορφή µεταµόρφωσής της. Ηχοι που ανήκουν σε µια συγκεκριµένη ιστορική και αισθητική πραγµατικότητα µετασχηµατίζονται και αποκτούν µια νέα υπόσταση, διατηρώντας ωστόσο ένα ίχνος της αρχικής τους ταυτότητας. Αυτή η διαδικασία συνδέεται άµεσα µε τον κόσµο των “Μεταµορφώσεων” του Οβιδίου, όπου τίποτα δεν χάνεται ολοκληρωτικά αλλά µεταβαίνει διαρκώς από µια µορφή σε µια άλλη».