Μονή Σινά: «Κλειδί» μια ιδιότυπη «διπλή» κυριότητα

Σε μια λίαν σημαντική στιγμή βρίσκονται οι συζητήσεις της Σιναϊτικής Αδελφότητας με τις αιγυπτιακές Αρχές για τη συμφωνία που θα περιγράφει τη νέα νομική πραγματικότητα σχετικά με το μέλλον της Μονής Αγίας Αικατερίνης στο Σινά.

Η προχθεσινή αναβολή της ανακοίνωσης της απόφασης του αιγυπτιακού Ανώτατου Δικαστηρίου επί των προσφυγών που έχουν κατατεθεί για την πολύκροτη απόφαση του Εφετείου της Ισμαηλίας της 29ης Μαΐου 2025, θεωρείται από παρατηρητές ενδεικτική μιας διαλλακτικότητας της αιγυπτιακής πλευράς, αλλά και μία ένδειξη πως η κλεψύδρα του διαπραγματευτικού χρόνου αδειάζει και είναι θέμα ελάχιστων εβδομάδων ή και ημερών είτε η επίτευξη μιας συμφωνίας είτε η ανακοίνωση της δικαστικής απόφασης, που θα αποτελέσει ένα ακόμη αρνητικό δεδομένο στην όλη υπόθεση και θα γυρίσει τον χρόνο πίσω…

Εκκλησιαστικές και διπλωματικές πηγές στην Αθήνα υποστηρίζουν ότι η μορφή του ιδιοκτησιακού καθεστώτος της Μονής είναι συγχρόνως το «αγκάθι» και το «κλειδί» στις παρασκηνιακές διαπραγματεύσεις που γίνονται.

Η φόρμουλα η οποία είναι αυτή τη στιγμή πάνω στο τραπέζι των συζητήσεων προβλέπει ένα ιδιότυπο «διπλό καθεστώς κυριότητας» που θα ικανοποιεί και τις δύο πλευρές, τόσο επί της ουσίας όσο και για επικοινωνιακούς λόγους.

Με τη φόρμουλα αυτή, η Σιναϊτική Αδελφότητα θα έχει το απόλυτο δικαίωμα θρησκευτικής διακατοχής, χρήσης και λειτουργίας, τόσο επί των ακινήτων όσο και επί των κινητών, στο διηνεκές, δεν θα της επιτρέπεται όμως να μεταβιβάζει, μεταβάλλει ή αξιοποιεί τόσο τα ιστορικά ακίνητα της Μονής όσο και τους μοναδικούς αρχαιολογικούς και βυζαντινούς θησαυρούς της. Η παρουσία και η γνώμη της αιγυπτιακής Εφορείας Αρχαιοτήτων θα είναι εφεξής σημαντικές. Στη νομική ορολογία εντρύφησε εσχάτως ο όρος «θρησκευτική κατοχή» («religious possession»). Στην περίπτωση όμως του Σινά επιχειρείται αυτές τις τελευταίες ώρες να αποφευχθεί το να αναφέρεται η συμφωνία σε μονομερή αποκλειστική «κυριότητα», είτε από τη μία είτε από την άλλη πλευρά, αλλά να υπάρχει μια ελαστικότητα του όρου, προκειμένου να υπάρχει αμοιβαία ικανοποίηση.

Γι’ αυτό το σενάριο της «κυριότητας» ως «επικαρπίας υπό όρους» για την Αδελφότητα, που δεν θα επιτρέπει μεταβιβάσεις ή πωλήσεις ή αλλαγές χρήσης, διατηρώντας για την Αίγυπτο το δικαίωμα της «ψιλής κυριότητας», είναι το πλέον πιθανό. Σε αυτή τη φάση των διαπραγματεύσεων η Αδελφότητα επιχειρεί επίσης να εντάξει όσο περισσότερα ακίνητα – «δορυφόρους» της Μονής στην ευρύτερη περιοχή (καθίσματα, κελιά, μποστάνια κ.λπ.), από τα έσοδα των οποίων ζει και λειτουργεί το μοναστήρι αιώνες τώρα.

Νομικοί και κυβερνητικοί κύκλοι των Αθηνών τονίζουν ότι το όλο εγχείρημα της συμφωνίας είναι ιδιαίτερα δύσκολο, καθώς επιχειρείται για πρώτη φορά στην ιστορία 15 και πλέον αιώνων της Μονής να καταγραφεί ένα αμοιβαία αποδεκτό και λειτουργικό σύστημα σε μια σύγχρονη νομική μορφή που θα μπορεί να διασφαλίσει στο μέλλον την παρουσία της Σιναϊτικής Αδελφότητας εντός και εκτός Αιγύπτου.

Η «προίκα»

Ως «προίκα» στο τελικό κείμενο της συμφωνίας αναμένεται η έκδοση του αιγυπτιακού Προεδρικού Διατάγματος για την αναγνώριση του Αρχιεπισκόπου Σινά, Φαράν και Ραϋθώ, Συμεών, ως του νόμιμου καθηγουμένου της ιστορικής Μονής. Το ΠΔ θεωρείται ουσιαστικό προκειμένου να μπορεί να λάβει την αιγυπτιακή υπηκοότητα ο κ. Συμεών και να έχει δικαίωμα υπογραφής και εκπροσώπησης, αλλά και για να κινήσει τις διαδικασίες έγκρισης της συμφωνίας από τη γενική συνέλευση της Αδελφότητας. Μαζί με την αναγνώριση του κ. Συμεών από την αιγυπτιακή έννομη τάξη αναμένεται να διευθετηθεί και το ζήτημα της υπηκοότητας των μελών της Αδελφότητας ή νομιμότητας της παρουσίας τους για να αποφευχθούν εφεξής δυσάρεστες καταστάσεις. Σύμφωνα με πηγές, και τα δύο ζητήματα βαίνουν προς ευνοϊκή ρύθμιση. Ερωτηματικό υπάρχει για το εάν θα προβλέπεται αυτή τη δεδομένη χρονική συγκυρία και η νομική αναγνώριση των Θεμελιωδών Κανονισμών της Μονής.

Διπλωματικές αλλά και εκκλησιαστικές πηγές στην Αθήνα πιστώνουν στον νέο Αρχιεπίσκοπο Σινά Συμεών το αυξημένο αμερικανικό ενδιαφέρον για τη Μονή. Οπαδός ο ίδιος μιας ήπιας «φαναριώτικης» πολιτικής, με προφορικό και γραπτό λόγο χωρίς γωνίες, ύστερα από μια επίσκεψή του στις Ηνωμένες Πολιτείες, κατόρθωσε να αναθερμάνει το αμερικανικό ενδιαφέρον, κίνηση την οποία είδαν με θετική διάθεση και οι αιγυπτιακές Αρχές στη δεδομένη γεωπολιτική συγκυρία…

Επίσκεψη Μάικλ Ρήγα

Ετσι, την προσεχή Παρασκευή 28 Αυγούστου, ανήμερα την Κοίμηση της Παναγίας με το Πατρώο Ημερολόγιο, αναμένεται στο μοναστήρι για να προσκυνήσει και να λειτουργηθεί ο ελληνοαμερικανός αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών, αρμόδιος για τη Διαχείριση και τους Πόρους, Μάικλ Ρήγας. Ο συγκεκριμένος αμερικανός αξιωματούχος είχε παρευρεθεί και στην επισκοπική χειροτονία του Συμεών ως Αρχιεπισκόπου Σινά στα Ιεροσόλυμα πέρυσι τον Οκτώβριο. Επισημαίνεται, επιπλέον, ότι πρόσφατα ο Συμεών υποδέχθηκε στο Κάιρο, στο εκεί μετόχι της Μονής Σινά, τον ανώτερο σύμβουλο του αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, Μασάντ Μπούλος, ο οποίος μετέφερε με δημόσιες δηλώσεις του το προσωπικό ενδιαφέρον του αμερικανού προέδρου για το Σινά και τη διατήρηση του «ιστορικού» status quo της Μονής. Η αναφορά σε ιστορικό status quo θεωρήθηκε ιδιαίτερα θετική καθώς προτάσσει και αναδεικνύει ως αντικείμενο διακρατικού σεβασμού την παρουσία της Μονής από την εποχή του Ιουστινιανού.

Τι φοβάται η Αθήνα

Σε κυβερνητικούς, εκκλησιαστικούς, αλλά και πανεπιστημιακούς κύκλους των Αθηνών εκφράζεται έντονος προβληματισμός ως προς το timing της ανακοίνωσης της συμφωνίας. Οχι μόνον γιατί η χώρα έχει εισέλθει σε μια οιονεί προεκλογική περίοδο, αλλά και γιατί συγκεκριμένα νομικοεκκλησιαστικά και μοναστικά κέντρα με κομματικές διασυνδέσεις περιμένουν το κείμενο της συμφωνίας για να ασκήσουν προαποφασισμένη και σκόπιμη δριμεία κριτική και να το καταστήσουν κυρίαρχο στον επικοινωνιακό χώρο. Τα κέντρα αυτά είναι α) ρωσόφιλοι νομικοί κύκλοι σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη με εμφανείς πολιτικές αναφορές, β) μοναστικοί κύκλοι στην Αθήνα που παίζουν παιχνίδια εσωτερικών ισορροπιών εξουσίας στη σιναϊτική αδελφότητα και γ) μεμονωμένοι μοναχοί της Θεσσαλονίκης με αναφορά σε αγιορείτικα μοναστήρια, οι οποίοι λειτουργούν επιδραστικά λόγω της άτυπης επικοινωνίας τους με ορισμένα μέλη της αδελφότητας.