Κυβερνοεπιθέσεις στα σούπερ μάρκετ: Νέα απειλή για την επισιτιστική ασφάλεια στην Ευρώπη;

Κυβερνοεπιθέσεις σε μεγάλες αλυσίδες σούπερ μάρκετ στη Γαλλία, το Βέλγιο και την Ολλανδία αποκαλύπτουν τα τρωτά σημεία των ψηφιακών υποδομών τροφίμων. Εκατοντάδες καταστήματα επηρεάστηκαν, τόνοι προϊόντων καταστράφηκαν και η εφοδιαστική αλυσίδα δοκιμάζεται.

Μέχρι πρόσφατα, μια κυβερνοεπίθεση σε σούπερ μάρκετ παρέπεμπε κυρίως σε κλοπή προσωπικών δεδομένων, παραβίαση ηλεκτρονικών πληρωμών ή διακοπή διαδικτυακών παραγγελιών. Πλέον, όπως αποδείχθηκε και από το τελευταίο περιστατικό στη Γαλλία, οι χάκερς μπορούν να προκαλέσουν κάτι πολύ πιο χειροπιαστό: να καταστρέψουν τρόφιμα, να διακόψουν τη λειτουργία συστημάτων ψύξης και να επηρεάσουν τον ανεφοδιασμό ολόκληρων αλυσίδων καταστημάτων. Τα περιστατικά που καταγράφηκαν τις τελευταίες ημέρες στη Γαλλία, την Ολλανδία και το Βέλγιο επαναφέρουν στο προσκήνιο ένα κρίσιμο ερώτημα: πόσο θωρακισμένη είναι η ευρωπαϊκή επισιτιστική αλυσίδα απέναντι στις ψηφιακές απειλές;

Η πιο εντυπωσιακή επίθεση σημειώθηκε τη νύχτα της Κυριακής προς τη Δευτέρα στη Γαλλία. Άγνωστοι απέκτησαν απομακρυσμένο έλεγχο συστημάτων ψύξης σε εκατοντάδες σούπερ μάρκετς, ανεβάζοντας τη θερμοκρασία ψυγείων και καταψυκτών ακόμη και στους 50 βαθμούς Κελσίου. Το αποτέλεσμα ήταν να καταστραφούν μεγάλες ποσότητες ευπαθών προϊόντων, ενώ οι γαλλικές εισαγγελικές αρχές επιβεβαίωσαν ότι καταγράφηκαν ακόμη και πυρκαγιές σε κάποια από τα κατστήματα.

Σύμφωνα με το πρακτορείο Reuters, τουλάχιστον 350 καταστήματα επηρεάστηκαν από την επίθεση, μεταξύ των οποίων σημεία πώλησης των Carrefour, Intermarché, Monoprix και Coopérative U. Σε ορισμένα καταστήματα τα συστήματα ψύξης παρέμειναν εκτός ασφαλών θερμοκρασιών για ώρες, αναγκάζοντας τις επιχειρήσεις να αποσύρουν και να καταστρέψουν τρόφιμα προκειμένου να αποφευχθούν κίνδυνοι για τους καταναλωτές.

Προβλήματα σε Βέλγιο και Ολλανδία

Την ίδια περίοδο, ο ολλανδικός όμιλος Ahold Delhaize, στον οποίο ανήκουν οι αλυσίδες Albert Heijn και Delhaize, ανακοίνωσε ότι αντιμετωπίζει περιστατικό κυβερνοασφάλειας στο δίκτυό του. Στον ίδιο όμιλο ανήκει και ελληνική αλυσίδα σούπερ Μάρκετ για την οποία ωστόσο δεν υπάρχουν πληροφορίες ότι επηρεάστηκε.

Η εταιρεία αναγκάστηκε να θέσει προληπτικά εκτός λειτουργίας ορισμένα πληροφοριακά συστήματα. Στην Ολλανδία, τα προβλήματα επηρέασαν ηλεκτρονικές παραγγελίες, παραδόσεις και τη λειτουργία κέντρων διανομής, με αποτέλεσμα να καταγραφούν ελλείψεις σε ορισμένα καταστήματα. Αντίστοιχες δυσλειτουργίες αναφέρθηκαν και στο Βέλγιο.

Η διευθύνουσα σύμβουλος της Albert Heijn στην Ολλανδία προειδοποίησε ότι, εάν τα προβλήματα συνεχιστούν, τα ράφια θα μπορούσαν να αδειάσουν σταδιακά, με τα φρέσκα προϊόντα να είναι περισσότερο ευάλωτα στις διαταραχές του ανεφοδιασμού.

Παρότι τα περιστατικά συνέπεσαν χρονικά, δεν υπάρχουν στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι συνδέονται μεταξύ τους. Η Ahold Delhaize ανακοίνωσε στα Ολλανδικά μέσα ότι τα καταστήματά της παραμένουν ανοιχτά, ενώ η διερεύνηση συνεχίζεται.

Η αόρατη αδυναμία της αλυσίδας τροφίμων

Η επίθεση στη Γαλλία αποκάλυψε ένα κρίσιμο κενό ασφαλείας: την εξάρτηση των σύγχρονων υποδομών τροφίμων από συνδεδεμένα συστήματα, τα οποία μπορούν να ελέγχονται εξ αποστάσεως.

Η γαλλική υπηρεσία κυβερνοασφάλειας ANSSI εντόπισε ευπάθεια σε λογισμικό συστημάτων ψύξης της δανέζικης εταιρείας Danfoss. Η εταιρεία επιβεβαίωσε ότι οι επηρεαζόμενες μονάδες χρησιμοποιούσαν παλαιότερες εκδόσεις λογισμικού, για τις οποίες είχε ήδη συστήσει αναβαθμίσεις. Ακόμη πιο ανησυχητικά είναι τα ευρήματα έρευνας του πρακτορείου Reuters, σύμφωνα με την οποία περισσότερες από 4.500 διεπαφές συστημάτων Danfoss παρέμεναν προσβάσιμες μέσω διαδικτύου, με ελάχιστες να χρησιμοποιούν την τελευταία έκδοση λογισμικού. Που οδηγούμαστε; Σε μια σημαντική αλλαγή στη φύση των κυβερνοαπειλών. Οι ψηφιακές παραβιάσεις μπορούν πλέον να έχουν άμεσες συνέπειες στον φυσικό κόσμο, επηρεάζοντας την αποθήκευση, τη συντήρηση και τη διανομή βασικών αγαθών.

Από την κυβερνοασφάλεια στην επισιτιστική ασφάλεια

Η επισιτιστική ασφάλεια δεν αφορά μόνο την επάρκεια της αγροτικής παραγωγής ή την πρόσβαση σε τρόφιμα. Προϋποθέτει επίσης ότι τα προϊόντα μπορούν να αποθηκεύονται, να μεταφέρονται και να διατίθενται χωρίς σοβαρές διακοπές.

Οι επιθέσεις στα συστήματα ψύξης δείχνουν πώς ένα τεχνικό κενό μπορεί να προκαλέσει απώλεια μεγάλων ποσοτήτων τροφίμων μέσα σε λίγες ώρες. Αντίστοιχα, οι διαταραχές στα ψηφιακά συστήματα διανομής μπορούν να καθυστερήσουν παραδόσεις και να δημιουργήσουν ελλείψεις, ακόμη και όταν τα προϊόντα υπάρχουν διαθέσιμα στις αποθήκες.

Η σημασία των περιστατικών δεν βρίσκεται μόνο στο οικονομικό κόστος για τις επιχειρήσεις. Βρίσκεται κυρίως στην αποκάλυψη ότι η ομαλή λειτουργία της αγοράς τροφίμων εξαρτάται ολοένα περισσότερο από ψηφιακές υποδομές που ενδέχεται να αποτελέσουν στόχο κυβερνοεπιθέσεων.

Και αυτό είναι αυτό στο οποίο πρέπει να δοθεί βάση. Ότι η προστασία των συστημάτων πληροφορικής και των βιομηχανικών εγκαταστάσεων είναι αυτά που παίζουν προτεύονται ρόλο στην ανθεκτικότητα της εφοδιαστικής αλυσίδας.

Η σοβαρότητα της επίθεσης κινητοποίησε τη γαλλική κυβέρνηση, με τον πρωθυπουργό Σεμπαστιάν Λεκορνί να ζητά τη διερεύνησή της από την ANSSI. Το Παρίσι βρίσκεται σε επικοινωνία με άλλες ευρωπαϊκές χώρες, εξετάζοντας κατά πόσο αντίστοιχες υποδομές ενδέχεται να είναι ευάλωτες.

Μέχρι στιγμής, καμία ομάδα δεν έχει αναλάβει την ευθύνη για την επίθεση, ενώ δεν έχει αναφερθεί απαίτηση καταβολής λύτρων. Οι αρχές δεν έχουν προσδιορίσει την ταυτότητα ή τα κίνητρα των δραστών.

Τα γεγονότα όμως δημιουργούν νέα δεδομένα για την ευρωπαϊκή πολιτική κυβερνοασφάλειας κα πολλά ερωτήματα. Η προστασία των ψηφιακών συστημάτων δεν αποτελεί πλέον αποκλειστικά ζήτημα τραπεζών, τηλεπικοινωνιών ή κρατικών υπηρεσιών, αλλά και επιχειρήσεων που διαχειρίζονται βασικά αγαθά.

Σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρώπη αναζητά τρόπους να ενισχύσει την ανθεκτικότητά της απέναντι σε γεωπολιτικές, ενεργειακές και οικονομικές κρίσεις, οι κυβερνοεπιθέσεις στα σούπερ μάρκετ προσθέτουν μια ακόμη διάσταση στην έννοια της ασφάλειας.

Όπως αποδεικνύουν τα τελευταία περιστατικά, η επόμενη μεγάλη απειλή για την εφοδιαστική αλυσίδα δεν είναι απαραίτητο να ξεκινήσει από ένα κλειστό λιμάνι, μια κακή σοδειά ή μια ενεργειακή κρίση που ήδη ζούμε. Μπορεί κάλλιστα να ξεκινήσει από ένα ευάλωτο λογισμικό που ελέγχει απλά τη θερμοκρασία ενός ψυγείου. Στην προκειμένη περίπτωση ήταν σουπερ μάρκετς. Αν επηρεάζονταν αποθήκες τροφίμων ή ακόμα μεγαλύτερες υποδομές;