- Advertisement -
Στο τέλος κάθε σχεδόν σελίδας του βιβλίου «Το καλό μες στο κακό», της Σαμάντα Σβέμπλιν, εκδόσεις Πατάκη και μετάφραση Έφη Γιαννοπούλου, αναρωτιέται κανείς: Από που προέρχεται τέτοιος τρόμος;
Στον κόσμο της Σβέμπλιν, ο τρόμος δεν έρχεται από κάποιο σκοτεινό σύμπαν· γεννιέται μέσα στην ίδια την καθημερινότητα, εκεί όπου θεωρούμε πως είμαστε ασφαλείς. Το σώμα, η μνήμη, η αγάπη, η οικογένεια, μετατρέπονται σταδιακά σε πεδία όπου δοκιμάζονται η ανθρώπινη ευθύνη, η ενοχή και τα όρια της ηθικής.
Η Σβέμπλιν ξέρει να εντοπίζει ακριβώς εκείνη τη στιγμή κατά την οποία το γνώριμο παύει να μας προστατεύει. Γίνεται -ανεπαίσθητα – ανοίκειο.
Ένα παιδί, μια μητέρα, ένα αυτοκίνητο, μια λίμνη, ένα σπίτι: τα πιο κοινά υλικά της καθημερινότητας αρκούν για να αποδώσουν στις ιστορίες της μια παράξενη, απειλητική βαρύτητα. Στο «Καλό μέσα στο κακό», η πραγματικότητα δεν καταρρέει θεαματικά· μετατοπίζεται ελάχιστα — τόσο όσο χρειάζεται για να πάψουμε να την αναγνωρίζουμε. Και αυτή ακριβώς η μικρή μετατόπιση είναι που κάνει το βιβλίο τόσο διαπεραστικό.
Τα έξι διηγήματα της συλλογής λειτουργούν σαν μικρές ρωγμές στην πραγματικότητα. Οι χαρακτήρες της βρίσκονται αντιμέτωποι με γεγονότα που δεν μπορούν να τακτοποιήσουν λογικά και, κυρίως, δεν μπορούν να ξεπεράσουν χωρίς να αλλάξουν οι ίδιοι. Το σώμα τραυματίζεται, η μνήμη επιστρέφει, οι οικογενειακοί δεσμοί δοκιμάζονται και η ενοχή αποκτά υλική υπόσταση. Ωστόσο, μέσα σε αυτό το σκοτεινό τοπίο, η συγγραφέας αφήνει χώρο για κάτι απροσδόκητα τρυφερό: την ανάγκη του ανθρώπου να αγγίξει τον άλλον, να τον φροντίσει, να τον σώσει ή έστω να αναγνωρίσει τον πόνο του. Γι’ αυτό οι ιστορίες της δεν οδηγούν απλώς στην απόγνωση. Η καταστροφή γίνεται πολλές φορές η βίαιη αφετηρία μιας μεταμόρφωσης.
Η Σβέμπλιν γράφει για ανθρώπους που βρίσκονται ξαφνικά χωρίς το προστατευτικό περίβλημα των βεβαιοτήτων τους. Μια απώλεια, μια ασθένεια, ένα τραύμα ή μια πράξη που ξεφεύγει από τον έλεγχο αρκούν για να ανοίξουν ρήγματα στις σχέσεις και στην ίδια την εικόνα που έχουν οι ήρωες για τον εαυτό τους. Το σώμα γίνεται ευάλωτο, η οικογένεια παύει να αποτελεί ασφαλές καταφύγιο και η αγάπη αποκτά μια αμφίσημη δύναμη: μπορεί να προστατεύσει, αλλά μπορεί επίσης να πληγώσει. Κι όμως, μέσα σε αυτό το σκοτεινό σύμπαν, οι ήρωες δεν εγκαταλείπονται στην απόγνωση. Κάπου ανάμεσα στον φόβο και την απώλεια εμφανίζεται η φροντίδα — αδέξια, παράδοξη, μερικές φορές σχεδόν βίαιη, αλλά πάντοτε ως πιθανότητα επανασύνδεσης.
Η συγγραφέας δεν εξηγεί τα πάντα και κυρίως δεν προσπαθεί να καθησυχάσει τον αναγνώστη. Τον αφήνει μέσα στην αμφιβολία, εκεί όπου το λογικό και το παράλογο παύουν να είναι εύκολα διαχωρίσιμα. Το σώμα, η οικογένεια και η μνήμη γίνονται πεδία δοκιμασίας, ενώ μια φαινομενικά ασήμαντη στιγμή μπορεί να αποκτήσει το βάρος μιας ολόκληρης ζωής.
Η γραφή της είναι το μεγάλο όπλο της. Ψύχραιμη και κοφτή, αφήνει τα πιο φρικτά γεγονότα να μιλήσουν μόνα τους. Η Σβέμπλιν δεν προσφέρει εύκολες εξηγήσεις ούτε ασφαλείς ερμηνείες· προτιμά να αφήνει τον αναγνώστη σε μια κατάσταση δημιουργικής ανησυχίας. Και ίσως εκεί βρίσκεται η ουσία του βιβλίου: όσο κρατάει η ανάγνωση έχουμε μια υποψία ότι η ίδια η πραγματικότητα είναι πολύ πιο εύθραυστη, ασταθής και μυστηριώδης απ’ όσο αντέχουμε να πιστεύουμε.
Ο τίτλος το «Καλό μέσα στο κακό» μπορεί εύκολα να παρασύρει τον αναγνώστη σε μια ηθική ανάγνωση, σαν να πρόκειται για μια παραδοσιακή σύγκρουση ανάμεσα στο καλό και το κακό, στο ηθικά ορθό ή την αμαρτία με όρους μιας χριστιανικής κοσμοαντίληψης. Η Σβέμπλιν, όμως, κινείται σε εντελώς διαφορετικό έδαφος.
Δεν την ενδιαφέρει να αποδώσει ενοχές, να μοιράσει δικαιοσύνη ή να αποφανθεί ποιος είναι καλός και ποιος κακός. Το «καλό» και το «κακό» στις ιστορίες της δεν είναι ηθικές κατηγορίες αλλά ασταθείς, ανθρώπινες εμπειρίες, που μεταβάλλονται ανάλογα με τη στιγμή, την πρόθεση και κυρίως τις συνέπειες μιας πράξης. Η ηθική βεβαιότητα υποχωρεί και στη θέση της μένει κάτι πολύ πιο δύσκολο: η ευθύνη απέναντι στον άλλον, μέσα σε έναν κόσμο όπου οι προθέσεις σπάνια αρκούν για να κρίνουν τις πράξεις μας.
Comments are closed.