Εθνική Στρατηγική για το Στεγαστικό: Φθηνότερα δάνεια και φοροκίνητρα για περισσότερα σπίτια

Με το στεγαστικό κόστος να απορροφά μεγάλο μέρος του οικογενειακού προϋπολογισμού και την εξεύρεση προσιτής κατοικίας να εξελίσσεται σε δύσκολη υπόθεση για χιλιάδες νοικοκυριά η κυβέρνηση επιχειρεί να διαμορφώσει νέο τοπίο στη στεγαστική πολιτική για να αυξηθεί η προσφορά κατοικιών και να περιοριστεί το κόστος στέγασης. Φθηνότερα στεγαστικά δάνεια, μειωμένος ΦΠΑ για κοινωνικές κατοικίες, αξιοποίηση δημόσιας γης και νέα Golden Visa συνθέτουν τον οδικό χάρτη έως το 2035, συνολικού ύψους άνω των 6,5 δισ. ευρώ.

Η Εθνική Στρατηγική για τη Στεγαστική Πολιτική 2026-2035, η οποία δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ, συγκεντρώνει 50 μέτρα. Από αυτά, τα 36 εφαρμόζονται ήδη ή έχουν δρομολογηθεί, ενώ 14 αποτελούν νέες προτεινόμενες παρεμβάσεις, δέκα άμεσης προτεραιότητας και τέσσερις με πιο μακροπρόθεσμο ορίζοντα.

Στο νέο πακέτο περιλαμβάνονται ακόμη κίνητρα για φοιτητική συγκατοίκηση και στέγαση δημοσίων υπαλλήλων στα νησιά, ενώ αρκετές από τις προτάσεις αντλούν στοιχεία από μοντέλα που εφαρμόζονται σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες όπως την Γαλλία και την Πορτογαλία.

Τα 14 νέα μέτρα

1. Ταχύτερες οικοδομικές άδειες. Προβλέπεται εκσυγχρονισμός του συστήματος έκδοσης οικοδομικών αδειών με αναβάθμιση των ψηφιακών εργαλείων, όπως οι e-Άδειες και ο Ενιαίος Ψηφιακός Χάρτης. Σχεδιάζονται διαλειτουργικότητα δεδομένων, αυτοματοποιημένοι έλεγχοι και αξιοποίηση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης για την επαλήθευση δικαιολογητικών.

2. Φοιτητική συγκατοίκηση με κρατικές εγγυήσεις. Δημιουργείται ψηφιακή πλατφόρμα στην οποία οι ιδιοκτήτες θα μπορούν να καταχωρούν ακίνητα κατάλληλα για φοιτητική μίσθωση ή συγκατοίκηση, ενώ οι φοιτητές θα αντιστοιχίζονται με πιθανούς συγκατοίκους. Το σχέδιο προβλέπει κρατικές εγγυήσεις προς τους ιδιοκτήτες για την κάλυψη μέρους του κινδύνου από μη καταβολή ενοικίου ή ζημιές, καθώς και τυποποιημένες διαδικασίες μίσθωσης και κριτήρια καταλληλότητας των κατοικιών.

3. Στέγη για δημοσίους υπαλλήλους στα νησιά. Προβλέπεται ειδική ψηφιακή πλατφόρμα σε νησιωτικούς δήμους για την εξεύρεση κατοικίας από εκπαιδευτικούς, γιατρούς και άλλους δημοσίους υπαλλήλους που υπηρετούν σε περιοχές όπου η στεγαστική πίεση είναι ιδιαίτερα έντονη.

4. Κίνητρα για κατασκευή προσιτών κατοικιών. Προβλέπονται χρηματοδοτικά εργαλεία για εταιρείες ανάπτυξης ακινήτων σε επιλεγμένες περιοχές. Χαμηλότοκα δάνεια, εγγυήσεις, επιδοτήσεις επιτοκίου και άλλα συγχρηματοδοτικά εργαλεία, με βασική πηγή χρηματοδότησης την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, θα μπορούν να χρησιμοποιούνται για την κατασκευή κοινωνικών και προσιτών κατοικιών. Προϋπόθεση θα είναι μέρος των νέων κατοικιών να διατίθεται με κοινωνικό ή προσιτό μίσθωμα.

 5. Δημόσια γη στα νησιά. Προβλέπεται εξειδικευμένο πρόγραμμα αξιοποίησης δημόσιας γης σε νησιωτικές περιοχές μέσω παραχώρησης σε αναδόχους. Οι κατοικίες που θα κατασκευάζονται θα διατίθενται με προκαθορισμένους όρους προσιτότητας, με έμφαση στις στεγαστικές ανάγκες εργαζομένων σε δημόσιες υπηρεσίες.

6. Ενιαίος Φορέας Στεγαστικής Πολιτικής. Προβλέπεται η δημιουργία φορέα που θα καλύψει το θεσμικό κενό που άφησε η κατάργηση του Οργανισμού Εργατικής Κατοικίας το 2012 και θα διασυνδέεται με το Κτηματολόγιο. Θα έχει κυρίως συντονιστικές, υποστηρικτικές και διαχειριστικές αρμοδιότητες, χωρίς να απαιτείται η μεταβίβαση σε αυτόν της κυριότητας των ακινήτων.

7. Γραφεία Κοινωνικής Μίσθωσης. Δημιουργούνται τοπικοί μηχανισμοί διαμεσολάβησης μεταξύ ιδιοκτητών, δήμων και κοινωνικών υπηρεσιών. Τα γραφεία θα λειτουργούν μέσα στα Κέντρα Κοινότητας των δήμων, καταγράφοντας διαθέσιμα ακίνητα και υποστηρίζοντας προγράμματα κοινωνικής και προσιτής μίσθωσης.

8. Εξειδικευμένο Ταμείο – Θεματοφύλακας. Σχεδιάζεται ειδικός μηχανισμός για τη δημιουργία και τη μακροχρόνια διαχείριση αποθέματος κοινωνικών και προσιτών κατοικιών. Θα λειτουργεί ως revolving fund, με τα έσοδα από τις μισθώσεις να επανεπενδύονται στην επέκταση, την αναβάθμιση και τη συντήρηση του στεγαστικού αποθέματος.

9. Μπόνους δόμησης για κοινωνική κατοικία. Σε επιλεγμένες περιοχές θα μπορούν να παρέχονται πολεοδομικά κίνητρα, όπως αυξημένος συντελεστής δόμησης και ταχύτερες διαδικασίες επανάχρησης ανενεργών κτιρίων. Προϋπόθεση θα είναι μέρος της αναπτυσσόμενης επιφάνειας ή των νέων κατοικιών να διατίθεται για κοινωνική ή προσιτή στέγαση.

10. Νέα Golden Visa με μακροχρόνια μίσθωση. Προτείνεται η δυνατότητα απόκτησης χαρτοφυλακίου περισσότερων του ενός ακινήτων αντί της αποκλειστικής επένδυσης σε ένα ακίνητο, υπό την προϋπόθεση ότι τα ακίνητα θα διατίθενται αποκλειστικά σε μακροχρόνια μίσθωση. Η βραχυχρόνια μίσθωση θα αποκλείεται ρητά, ενώ προβλέπεται μηχανισμός ελέγχου της χρήσης των ακινήτων.

11. Κοινωνική κατοικία και αστεγία. Προωθείται η ανάπτυξη ολοκληρωμένου θεσμικού πλαισίου και νέων μηχανισμών για την εφαρμογή κοινωνικής στεγαστικής πολιτικής και την αντιμετώπιση της αστεγίας.

12. Νέο μοντέλο «Σπίτι Μου». Η επέκταση του προγράμματος προβλέπει διαφορετικό μοντέλο χρηματοδότησης. Αντί της άμεσης επιδότησης επιτοκίου από εθνικούς ή κοινοτικούς πόρους, εξετάζεται η παροχή φορολογικών ελαφρύνσεων στις τράπεζες όταν χορηγούν στεγαστικά δάνεια με χαμηλότερο επιτόκιο σε επιλέξιμους δικαιούχους, κατά το πρότυπο του γαλλικού Prêt à Taux Zéro. Στο πρόγραμμα μπορεί να ενταχθεί και επιδότηση για την αποπεράτωση πρώτης κατοικίας σε ιδιόκτητο οικόπεδο.

13. Χαμηλότερος ΦΠΑ για κατασκευή κοινωνικής και προσιτής κατοικίας. Στο τραπέζι βρίσκεται η εφαρμογή μειωμένου συντελεστή ΦΠΑ για την κατασκευή κοινωνικών και προσιτών κατοικιών. Το μέτρο θα λειτουργεί ως φορολογικό κίνητρο προς τις κατασκευαστικές εταιρείες για την ανέγερση κατοικιών που θα διατίθενται σε μακροχρόνια μίσθωση με προσιτό ή κοινωνικό ενοίκιο. Εξετάζεται ο συνδυασμός του με πρόσθετα φορολογικά κίνητρα, όπως απαλλαγή από τον ΕΝΦΙΑ, με τη στρατηγική να παραπέμπει στα παραδείγματα της Πορτογαλίας, όπου εφαρμόζεται συντελεστής ΦΠΑ 6%, και της Γαλλίας με συντελεστή 10%.

 14. Εθνικός δείκτης τιμών κατοικίας και ενοικίων. Δημιουργείται ενιαίος μηχανισμός παρακολούθησης των τιμών αγοράς και μίσθωσης κατοικιών σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο. Ο δείκτης θα συνδυάζει στοιχεία από μεταβιβάσεις, μισθώσεις, τραπεζικές αποτιμήσεις και φορολογικές δηλώσεις, κατά το πρότυπο του γερμανικού Mietspiegel. Στόχος είναι να υπάρχει σαφέστερη εικόνα για την πορεία των τιμών και μεγαλύτερη διαφάνεια στην αγορά. Η στρατηγική ξεκαθαρίζει, πάντως, ότι στην παρούσα φάση δεν εξετάζεται πλαφόν στα ενοίκια ούτε άλλος διοικητικός περιορισμός στις τιμές.