- Advertisement -

Γιώργος Τατάκης: Οι Καρυάτιδες της ζωντανής παράδοσης

Γιώργος Τατάκης: Οι Καρυάτιδες της ζωντανής παράδοσης
1

- Advertisement -

«Η παράδοση είναι αυτό που στην πραγματικότητα μας ορίζει», αποφαίνεται ο φωτογράφος και κινηματογραφιστής Γιώργος Τατάκης, μιλώντας στο «Βιβλιοδρόμιο».

Η προσέγγιση της πολιτιστικής μας κληρονομιάς από μεγάλη μερίδα νεότερων δημιουργών κερδίζει συνεχώς έδαφος και καταλήγει σε ένα ουσιαστικό ερώτημα: τι παραμένει ζωντανό από την παράδοση μέσα στον μεταβαλλόμενο κόσμο και την Ελλάδα του σήμερα;

«Επειδή παγκοσμίως οδεύουμε προς μια ομοιομορφία, από την κατασκευή των πόλεων μέχρι την κουλτούρα – φανταστείτε ότι η τεχνητή νοημοσύνη είναι η επιτομή της ομοιομορφίας –, αρχίζουμε και συνειδητοποιούμε τι είχαμε πριν και πώς αυτό υπήρχε. Και φυσικά τι έχει χαθεί στον δρόμο. Τελευταία εντοπίζεται μια ανάγκη να ξανακούσουμε τους ήχους και να ξαναδούμε τις εικόνες».

Ο Γιώργος Τατάκης μεγάλωσε στην Αθήνα και ειδικεύεται σε ασπρόμαυρες φωτογραφικές μελέτες με επίκεντρο τον ελληνικό πολιτισμό.

Οι εικόνες του φιλοξενούνται σε ονομαστές διεθνείς πλατφόρμες και έχουν δημοσιευθεί, ανάμεσα σε άλλα, στους «New York Times» και στο «National Geographic». Η συνομιλία μας στο αίθριο κεντρικού καφέ της Καλλιθέας έγινε με έναυσμα την κυκλοφορία του λευκώματος με τίτλο «Caryatis» (εκδόσεις Οξύ).

Ένα πλούσιο οδοιπορικό αναζήτησης 10 χρόνων σε 100 κοινότητες της Ελλάδας, με πάνω από 233 τυπωμένες φωτογραφίες. Στις σελίδες του συστήνονται παραδοσιακές γυναικείες ενδυμασίες από διαφορετικές περιοχές της χώρας. Οι φωτογραφίες εμφανίζουν σκηνοθετημένα πορτρέτα γυναικών από τους τόπους προέλευσης των ενδυμασιών.

«Με συναρπάζουν η μνήμη, η κληρονομιά και κυρίως τα κληροδοτήματα. Πώς ήταν τα σπίτια στο χωριό, για παράδειγμα. Δεν θες να πουλήσεις αυτό το σπίτι. Θέλεις να το επεκτείνεις, να το φροντίσεις, να το κρατήσεις. Αυτή η αρχετυπική συμπεριφορά έχει μυστήριο και μου δημιουργεί μεγάλο ενδιαφέρον.

Θεωρώ ότι την ίδια αντιμετώπιση έχει και μια φορεσιά. Στις φωτογραφίες εδώ συνδυάζω την αρχιτεκτονική και τη γεωμετρία με την ενδυμασία, γιατί θέλω να δείξω αυτό το απόκρυφο πέπλο που καλύπτει την αρχετυπική συμπεριφορά τού να θέλουμε να κρατήσουμε τα κληροδοτήματά μας. Πάνε κοντά δέκα χρόνια τώρα, από το 2016, που ξεκίνησε όλη αυτή η προσπάθεια. Δεν ήμουν απόλυτα συνειδητοποιημένος τότε για το πώς θα προχωρήσει. Εκείνη την εποχή, βλέποντας τις εικόνες, η πρώτη λέξη που μου ήρθε στον νου ήταν “Καρυάτις”. Οι Καρυάτιδες ήταν γυναίκες που κρατούσαν ένα μεγάλο φορτίο. Το έκαναν με χάρη, ευπρέπεια και κάλλος».

Ας πάμε λίγο πίσω στον χρόνο. Ο πρώην ηλεκτρολόγος μηχανολόγος με σπουδές στο Εδιμβούργο και υποτροφία στον «Δημόκριτο» Γιώργος Τατάκης κάποια στιγμή τα παράτησε όλα.

Η βασική επιρροή για να εγκαταλείψει ο Τατάκης τον επαγγελματικό βίο ήταν η φωτογραφία. «Κάθε φορά που είχα καλύτερη οικονομική δυνατότητα, το πρώτο που ήθελα να αγοράσω ήταν φωτογραφική μηχανή. Το μικρόβιο είχε μπει βαθιά και ύστερα από λίγο άρχισα να μελετάω την τέχνη της φωτογραφίας μέσα από εικόνες του Κωνσταντίνου Μάνου και του Νίκου Οικονομόπουλου. Έφτασα σε τέτοιο σημείο, που στον δρόμο άκουγα πόντκαστ για τη φωτογραφία και είχα κάνει σκοτεινό θάλαμο στην κρεβατοκάμαρά μου. Κάποια στιγμή λέω, ρε παιδί μου, αυτό θέλεις να κάνεις, γιατί κοροϊδεύεις τον εαυτό σου;».

Μαζί με την ανακάλυψη της φωτογραφίας ως δεύτερης φύσης του, ο Τατάκης διψάει για ταξίδια σε απομακρυσμένους τόπους της Ελλάδας: «Ξεκίνησα να πηγαίνω σε διάφορα επαρχιακά μέρη και να φωτογραφίζω δρώμενα τα οποία είναι παραδοσιακά και, ας το πούμε, περίεργα στο μάτι του επισκέπτη, όπως τα Κοτσαμάνια (σ.σ.: ποντιακό έθιμο ευχετηριακού και σατιρικού χαρακτήρα), ο Πουρπούρης (σ.σ.: θρακιώτικο δρώμενο του 12ημέρου των Χριστουγέννων, που έφεραν οι Σακπασιώτες της Ανατ. Θράκης) ή η Οικοδόμος Κόρη (σ.σ.: η δοξασία του στοιχειώματος, που αναφέρεται στη θεμελίωση σπιτιών, γεφυριών κ.λπ.). Μεγάλο μέρος αυτού του υλικού έγινε έκθεση στο Μουσείο Μπενάκη με τίτλο “Ηθος/Ethos. Εικόνες από μιαν άλλη Ελλάδα”».

Στις εγκαταστάσεις του μουσείου ο φωτογράφος θα… δοκιμάσει άρωμα Γαλλίας. Μια συνάντηση – κλειδί για τη μετέπειτα πορεία του: «Εκείνη την περίοδο είχαν έρθει στο Μπενάκη επιμελητές του Μουσείου Αρωμάτων Φραγκονάρ, είδαν την έκθεση και τους άρεσε. Ηθελαν να την πάρουν στο μουσείο τους, οπότε μου είπαν να εστιάσουμε περισσότερο στις φωτογραφίες που έχουν γυναικεία φορεσιά. Και λέω, ωραία ιδέα αυτή, γιατί έχουμε άπειρες ενδυμασίες στην Ελλάδα».

Το λεύκωμα «Caryatis», αυτή η σχεδόν μεγάλη σύνθεση των τόπων, του υφάσματος, της ιστορίας, της κληρονομιάς και της έρευνας, πραγματεύεται ανάμεσα σε άλλα την ανάδειξη του αυθεντικού και της αναπαράστασής του.

Στο επίκεντρο η γυναίκα: «Οι κοπέλες που συνάντησα προέρχονται κυρίως από πολιτιστικούς και χορευτικούς συλλόγους και κατά περιπτώσεις από το Λύκειο των Ελληνίδων. Από πριν τους δείχνω τη δουλειά μου και τους εξηγώ όλη τη διαδικασία. Χρειάζεται οι φορεσιές να είναι έτοιμες από πριν. Για παράδειγμα, οι ενδυμασίες των Καραγκουνών ήθελαν δύο εβδομάδες συντήρηση για να πάω να τις φωτογραφίσω. Οσες συμμετείχαν στις φωτογραφίσεις αγαπούν πολύ τα φορέματα. Καθώς τα έβαζαν, πώς να το πω, είχαν ένα δέος. Επεφταν σε έκσταση σχεδόν (όπως στην Ολυμπο της Καρπάθου). Ηταν εξαιρετικά προσεκτικές, ακόμα και στη συμπεριφορά τους. Υστερα, όταν τις έβλεπα με πολιτικά ρούχα, δεν τις αναγνώριζα αμέσως».

Εξίσου σημαντικό κομμάτι του λευκώματος είναι η απεικόνιση των ενδυμασιών. Οι οποίες είναι μια τέχνη από μόνη της. Ο σύγχρονος άνθρωπος ξέρει ελάχιστα γι’ αυτές. Ο φωτογράφος μας τις βλέπει με θαυμασμό: «Τα κεντήματα που έχουν πάνω τους είναι πολύπλοκα. Παλιά, όλα ήταν στο χέρι. Να φανταστείτε, για ένα γαμήλιο γιλέκο μπορεί οι συγγενείς να πούλαγαν ένα οικόπεδο. Αν τα ρούχα είναι σε μουσείο, συντηρούνται τακτικά. Αν βρίσκονται σε μπαούλα, θέλει πολλή δουλειά. Ο επιστημονικός μου συνεργάτης, ράφτης και ο ίδιος, λέει ότι “γνωρίζω 288 τόπους με τις φορεσιές τους και θεωρώ ότι δεν ξέρω τίποτα ακόμα”».

Εκείνο που κάνει εντύπωση στον αναγνώστη με το που θα ξεφυλλίσει τον τόμο είναι το στήσιμο του κάδρου τους. Ο Τατάκης έχει συγκεκριμένη άποψη περί αυτού: «Κοιτάξτε, η φωτογραφία είναι ένα πρόβλημα φωτός. Αρα προσεγγίζω ένα θέμα βλέποντας το φως και πώς διάφορες φόρμες, αντικείμενα το μπλοκάρουν. Μου αρέσει πολύ η αναγεννησιακή ζωγραφική, όπως και το κιαροσκούρο. Γι’ αυτό και βάζω μεγάλο κοντράστ στις εικόνες μου. Το “Caryatis” βγήκε μόνο με φυσικό και υπάρχον φως (π.χ. μια λάμπα ή κεριά που υπήρχαν ήδη στους χώρους), επίσης έδωσα προσοχή στη γεωμετρία και στη λεπτομερή σύνθεση του κάδρου. Γι’ αυτό και προτιμώ το ασπρόμαυρο. Ετσι τονίζονται περισσότερο οι αφαιρετικές φόρμες και η σύνθεση που είναι μεγάλης σημασίας».

Από τον τρόπο που οργανώνει τη δουλειά του καταλαβαίνουμε ότι έχει μια πολύ σύγχρονη αντίληψη του τι είναι πρακτικά ο καλλιτέχνης. Θα μπορούσε να δώσει μια συμβουλή στα νέα παιδιά; «Ο καλλιτέχνης σήμερα είναι μια παραγωγός μονάδα. Τα κάνεις όλα μόνος σου και ανήκεις σε ένα κομμάτι της οικονομίας, των πωλήσεων, του μάρκετινγκ. Το σημαντικότερο όμως είναι να έχεις κάτι δυνατό να δώσεις. Οχι πλέον επικοινωνία του αέρα».

Γιώργος Τατάκης, Caryatis Εκδ. Οξύ, 2026, σελ. 256, Τιμή 70 ευρώ

 

- Post Down -

Comments are closed.