Γιατί το 2026 δεν είναι 2009 για την ελληνική οικονομία

Το 2009 η ελληνική οικονομία βρέθηκε σε κρίση όχι απλά επειδή οι αγορές άλλαξαν διάθεση. Η κατάρρευση είχε ξεκινήσει καλυπτόμενη πίσω από μια εικόνα ευημερίας, με το κράτος να δανείζεται για να καλύπτει τα διαρκώς αυξανόμενα ελλείμματα, την οικονομία να καταναλώνει περισσότερα από όσα παρήγαγε και τα επίσημα στοιχεία να αποκρύπτουν την έκταση του προβλήματος. Όταν χάθηκε η εμπιστοσύνη προς την οικονομία, αποκαλύφθηκε πως η χώρα δεν διέθετε ούτε χρόνο αλλά ούτε γραμμή άμυνας.

Δεκαεπτά χρόνια αργότερα, η σύγκριση μοιάζει μάλλον παράδοξη. Η Ελλάδα έχει σε απόλυτο αριθμό υψηλότερο χρέος από του 2009, όμως το κράτος εμφανίζει πλεονάσματα, διαθέτει ταμειακό απόθεμα και έχει μεταφέρει τις υποχρεώσεις του σε επίσημους πιστωτές, με μακρές λήξεις και σταθερό κόστος.

Το 2007 το χρέος βρισκόταν στο 104,6% του ΑΕΠ και το 2009 στο 128,5%, ενώ το 2025 παρέμενε στο 146,1%. Οι αριθμοί δείχνουν δύο εντελώς διαφορετικές οικονομίες. Τότε είχε στηθεί ο μηχανισμός της κατάρρευσης, ενώ σήμερα υπάρχουν άμυνες που δεν δείχνουν πιθανή μια επανάληψη, χωρίς όμως να καθιστούν τη χώρα άτρωτη απέναντι σε χαμηλότερη ανάπτυξη, ακριβότερη ενέργεια και μια νέα διεθνή κρίση.

Όταν έσβησε η κανονικότητα

Πίσω από τη βιτρίνα της ελληνικής οικονομίας, υπήρχε μια εντελώς διαφορετική εικόνα, με έλλειμμα της Γενικής Κυβέρνησης στο 6,8% του ΑΕΠ το 2007 και στο 10,3% το 2008, για να εκτιναχθεί τελικά στο 15,4% το 2009. Το πρωτογενές έλλειμμα διευρύνθηκε από 2,2% σε 5,4% και τελικά 10,3% του ΑΕΠ.

Τα δημόσια έσοδα υποχώρησαν από 41% του ΑΕΠ το 2007 στο 39,4% το 2009, ενώ οι δαπάνες αυξήθηκαν από 47,8% σε 54,8%. Η ανάπτυξη, από 3,5% το 2007, μηδενίστηκε το 2008 και γύρισε σε ύφεση 4,1% το 2009. Το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών είχε φτάσει στο 14,6% του ΑΕΠ το 2008 και περιορίστηκε στο 11,2% το 2009, μόνο επειδή η ύφεση γκρέμισε τις εισαγωγές.

Η κρίση, ωστόσο, έγινε ανεξέλεγκτη όταν κατέρρευσε η αξιοπιστία της χώρας. Τον Ιούνιο του 2007 η Ευρωπαϊκή Ενωση έκλεισε τη διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος, καθώς τα τότε στοιχεία το εμφάνιζαν κάτω από 3%. Σήμερα γνωρίζουμε ότι ήταν 6,8%. Για το 2009 ο αρχικός στόχος 2% αναθεωρήθηκε σε 3,7% και κατέληξε στο 15,4%, ενώ η Eurostat είχε διατυπώσει πέντε φορές επιφυλάξεις για τα ελληνικά στοιχεία μεταξύ 2005 και 2009. Οταν έφτασε η τρόικα, το ΔΝΤ περιέγραφε μια οικονομία που «παραπαίει» υπό το βάρος του χρέους και έχει χάσει την πρόσβαση στις αγορές. Το πρώτο πρόγραμμα των 110 δισ. ευρώ ήταν επιχείρηση διάσωσης της δημοσιονομικής ισορροπίας, της ανταγωνιστικότητας και της εμπιστοσύνης.

Από την τρόικα στην ψήφο εμπιστοσύνης

Το 2025 η Ελλάδα κατέγραψε πρωτογενές πλεόνασμα  4,9% του ΑΕΠ, με τους τόκους στο 3,2%. Για το 2026 η Κομισιόν, παρά την ενεργειακή κρίση και τα μέτρα, προβλέπει ανάπτυξη 1,8%, πρωτογενές πλεόνασμα  άνω του 3,5% και χρέος 140,7%. Το ΔΝΤ τοποθετεί το πρωτογενές αποτέλεσμα στο 3,8%, ενώ ο ΟΟΣΑ προβλέπει ανάπτυξη 1,9% και περαιτέρω αποκλιμάκωση του χρέους. Η ελληνική κυβέρνηση, σύμφωνα με πληροφορίες, προβλέπει ανάπτυξη 2% για το 2026 και ελαφρώς υψηλότερο ρυθμό για το 2027.

Η αλλαγή πορείας έχει αλλάξει τη στάση των διεθνών οργανισμών. Το «σκληρό» ΔΝΤ επαινεί την ισχυρή δημοσιονομική επίδοση και την πάταξη της φοροδιαφυγής, ενώ ο ΟΟΣΑ χαρακτηρίζει ανθεκτική την οικονομία. Η Κομισιόν υπενθυμίζει, ωστόσο, ότι απέχουμε πολύ από τα προ κρίσης επίπεδα της οικονομίας.

Το χρέος άλλαξε χέρια

Το ονομαστικό χρέος αυξήθηκε από 239,9 δισ. ευρώ το 2007 σε 301,1 δισ. το 2009 και 362,9 δισ. το 2025. Το 2010 το 84% του χρέους βρισκόταν σε ιδιώτες και 16% σε επίσημους πιστωτές. Το 2026 η αναλογία έχει αντιστραφεί, με 72% στον επίσημο τομέα και 28% στον ιδιωτικό τομέα. Στα τέλη Ιουνίου το χρέος ήταν 357,6 δισ. ευρώ, τα διαθέσιμα 31,1 δισ., η μέση διάρκειά του 18,28 χρόνια, με σταθερό επιτόκιο και το ετήσιο κόστος εξυπηρέτησης, μαζί με τους αναβαλλόμενους τόκους του EFSF, 1,94%.

Το 2009 η μέση διάρκεια του νέου δανεισμού είχε πέσει στα 5,6 χρόνια και το κόστος, χωρίς τον φθηνό βραχυπρόθεσμο δανεισμό, στο 5,1%. Το 2026 η νέα χρηματοδότηση έχει διάρκεια 15,7 ετών και κόστος 2,85%.

Η Ελλάδα δεν βρίσκεται κοντά στο 2009, αλλά δεν είναι άτρωτη. Η προστασία της εξαρτάται από την ανάπτυξη, τους επίσημους πιστωτές και τα πλεονάσματα. Εάν το ενεργειακό σοκ επιμείνει, το ακριβό χρήμα φρενάρει τις επενδύσεις και οι ευρωπαϊκοί πόροι εξαντληθούν, το υψηλό χρέος θα πάψει να είναι «παρκαρισμένο» με ασφάλεια και θα επιστρέψει ως κίνδυνος για την οικονομία.