Έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 100 ετών η ζωγράφος Μαρία Ρουσέα

Σε ηλικία 100 ετών έφυγε από τη ζωή την Κυριακή 4 Οκτωβρίου η ζωγράφος και συντηρήτρια έργων τέχνης Μαρία Ρουσέα, μία σημαντική παρουσία της καλλιτεχνικής και πολιτιστικής ζωής της Ζακύνθου.

Η κηδεία της θα πραγματοποιηθεί την Τρίτη 6 Οκτωβρίου, στις 12 το μεσημέρι, στον Ιερό Ναό Ζωοδόχου Πηγής στην Μπόχαλη Ζακύνθου. Η ταφή θα γίνει στον οικογενειακό τάφο στο Πρώτο Νεκροταφείο της Ζακύνθου, της ιδιαίτερης πατρίδας της.

Η Μαρία Ρουσέα γεννήθηκε στη Ζάκυνθο στις 19 Μαΐου 1927, κόρη του ζωγράφου Χρήστου Ρουσέα και της Μαρίνας Γιαννιτσάνου. Τέσσερα χρόνια αργότερα γεννήθηκε η αδελφή της, η γνωστή πρωταγωνίστρια του θεάτρου Τζένη Ρουσσέα.

Μετά την ολοκλήρωση των γυμνασιακών της σπουδών στη Ζάκυνθο, φοίτησε στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας, όπου είχε καθηγητές σημαντικές μορφές της ελληνικής τέχνης, μεταξύ άλλων τον Γιάννη Μόραλη, τον Ανδρέα Γεωργιάδη τον Κρήτα, τον Γιάννη Κεφαλληνό, τον Γιάννη Παππά και τον Μιχάλη Τόμπρο.

Αποφοίτησε το 1955 με δίπλωμα καθηγήτριας τεχνικών μαθημάτων. Η καλλιτεχνική και επιστημονική της πορεία, ωστόσο, συνεχίστηκε και εκτός Ελλάδας.

Σπουδές στη Ρώμη και εξειδίκευση στη συντήρηση έργων τέχνης

Από το 1961 έως το 1965, ως υπότροφος του Ιδρύματος Κρατικών Υποτροφιών, συνέχισε τις σπουδές της στην Ιταλία και τη Γερμανία, με αντικείμενο τη συντήρηση και αποκατάσταση έργων τέχνης.

Σπούδασε στο Istituto Centrale del Restauro της Ρώμης, όπου απέκτησε δίπλωμα μετά από τριετή φοίτηση, στη Scuola San Giacomo της Ρώμης, με ειδίκευση στην τοιχογραφία και την τεχνική του fresco, καθώς και στο Istituto della Patologia del Libro της Ρώμης. Το 1963 φοίτησε επίσης στο Dorner Institut του Μονάχου, με αντικείμενο τη συντήρηση ζωγραφικών έργων σε μουσαμά.

Κατά τη διάρκεια της παραμονής της στη Ρώμη συμμετείχε σε ομαδικές εκθέσεις ξένων καλλιτεχνών.

Επιστρέφοντας στην Ελλάδα το 1965, εργάστηκε στο υπουργείο Πολιτισμού, στο Βυζαντινό Μουσείο της Αθήνας και στη Διεύθυνση Συντήρησης στην Ακρόπολη. Από το 1970 και για έξι χρόνια δίδαξε στις σχολές «Δοξιάδη», όπου ανέλαβε την ευθύνη του εργαστηρίου συντήρησης έργων τέχνης.

Παράλληλα, δίδαξε ζωγραφική στη Νομαρχιακή Επιτροπή Λαϊκής Επιμόρφωσης Ζακύνθου, με αντικείμενο την τοιχογραφία σε νωπό ασβεστοκονίαμα και τη συντήρηση έργων τέχνης.

Για πολλά χρόνια εργάστηκε ως συντηρήτρια αγιογραφιών στο Μεταβυζαντινό Μουσείο Ζακύνθου, συνδέοντας την καλλιτεχνική της δραστηριότητα με τη διαφύλαξη της πολιτιστικής κληρονομιάς του νησιού.

Η παρουσία της στην καλλιτεχνική ζωή της Ζακύνθου

Η Μαρία Ρουσέα υπήρξε μέλος του Επιμελητηρίου Εικαστικών Τεχνών Ελλάδος, του Συνδέσμου Διπλωματούχων ΑΣΚΤ, του Καλλιτεχνικού Σωματείου Ελληνίδων και της Διεθνούς Μορφωτικής Ομοσπονδίας Γυναικών Ελλάδος.

Στη Ζάκυνθο συμμετείχε ενεργά σε σειρά πολιτιστικών φορέων και συλλόγων. Υπήρξε ιδρυτικό μέλος της Εταιρείας Ζακυνθινών Σπουδών, της Ζακυνθινής Πολιτιστικής Κίνησης, του Συλλόγου «Οι Φίλοι του Μουσείου Σολωμού και Επιφανών Ζακυνθίων», της Κινηματογραφικής Λέσχης Ζακύνθου, της Εταιρείας Προστασίας Περιβάλλοντος Ζακύνθου, του Μουσικού Ασκηταριού της Ζακύνθου και του «Θεάτρου τση Ζάκυνθος».

Παράλληλα, συμμετείχε στην Πανελλήνια Ένωση Συντηρητών Αρχαιοτήτων, ενώ υπήρξε μέλος επιτροπών κρίσης εικαστικών έργων, της Νομαρχιακής Επιτροπής Πολιτισμού και της Επιτροπής Εικαστικού και Αρχιτεκτονικού Ελέγχου του Δήμου Ζακυνθίων.

Δεκάδες εκθέσεις σε Ελλάδα και εξωτερικό

Από τα πρώτα χρόνια της καλλιτεχνικής της πορείας συμμετείχε σε δεκάδες ομαδικές εκθέσεις στην Αθήνα, τη Ζάκυνθο και άλλες πόλεις. Έλαβε μέρος, μεταξύ άλλων, στις Πανελλήνιες Εκθέσεις στο Ζάππειο από το 1955 έως το 1967, καθώς και το 1975 και το 1976, στις εκθέσεις νέων καλλιτεχνών «Ζυγός», σε εκθέσεις του Δήμου Θεσσαλονίκης και των Επτανησίων καλλιτεχνών, αλλά και σε διοργανώσεις στη Νέα Υόρκη.

Ακολούθησαν συμμετοχές σε εκθέσεις στην Πάτρα, την Κέρκυρα, το Αργοστόλι και τη Ζάκυνθο, ενώ το έργο της παρουσιάστηκε και σε διοργανώσεις που ανέδειξαν τη σύγχρονη επτανησιακή εικαστική δημιουργία.

Παράλληλα, πραγματοποίησε πολλές ατομικές εκθέσεις. Η πρώτη έγινε το 1958 στην Αθήνα, στη γκαλερί «Κούρος», όπου παρουσίασε έργα ζωγραφικής με λάδι σε μουσαμά. Ακολούθησαν εκθέσεις στη Ζάκυνθο και την Αθήνα, με έργα σε λάδι, ακρυλικό, νωπογραφίες, σινική μελάνη και άλλες τεχνικές.

Σημαντικοί σταθμοί στην πορεία της υπήρξαν οι εκθέσεις της στη γκαλερί «Ζυγός» το 1983, στην «Γκαλερί 24» το 1994, όπου παρουσίασε τις ενότητες «Πάροδος χρόνου» και «Η ξύλινη γοργόνα», και στη γκαλερί «Μετόπη» το 1998 με την έκθεση «Τόποι και Πνεύματα».

Το 2000, στο Μεταβυζαντινό Μουσείο Ζακύνθου, παρουσιάστηκε η έκθεση «Εκατό χρόνια Ζωγραφική, από τον Χρήστο Ρουσέα στη Μαρία», με 42 έργα του Χρήστου Ρουσέα και 47 έργα της ίδιας.

Η τελευταία της έκθεση είχε τον χαρακτηριστικό τίτλο «Αποχαιρετισμός» και οργανώθηκε τον Αύγουστο του 2014 στο Μουσείο Σολωμού και Επιφανών Ζακυνθίων. Παρουσιάστηκαν 17 έργα από διαφορετικές περιόδους της καλλιτεχνικής της διαδρομής.

Η σχέση της με τη λογοτεχνία και τον πολιτισμό της Ζακύνθου

Η Μαρία Ρουσέα ασχολήθηκε και με την εικονογράφηση βιβλίων Ζακυνθινών ποιητών και λογοτεχνών. Έργα της συνόδευσαν εκδόσεις της Μάχης Μουζάκη, του Διονύση Ρώμα, του Διονύση Σέρρα, του Ανδρέα Κάλβου-Ιωαννίδη, του Διονύσιου Μελίτα, του Γιάννη Δεμέτη και του π. Παναγιώτη Καποδίστρια.

Έργα της βρίσκονται σήμερα σε συλλογές και πολιτιστικούς φορείς, μεταξύ άλλων στο Μορφωτικό Ίδρυμα της Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδος, στην Εθνική Πινακοθήκη και Μουσείο Αλέξανδρου Σούτσου, στο Δημαρχείο και τη Δημόσια Ιστορική Βιβλιοθήκη Ζακύνθου, καθώς και στο Μουσείο Σολωμού και Επιφανών Ζακυνθίων.

Παράλληλα, έργα της βρίσκονται σε ιδιωτικές συλλογές στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, μεταξύ άλλων στη Νέα Υόρκη, τη Ρώμη και το Παρίσι.

Για την καλλιτεχνική της δημιουργία έχουν γράψει σημαντικοί άνθρωποι των γραμμάτων και της τέχνης, μεταξύ των οποίων η Ελένη Βακαλό, ο Μανώλης Χατζηδάκις, ο Τώνης Σπητέρης και ο Μίλτος Γαρίδης. Το λογοτεχνικό περιοδικό «Περίπλους» του Διονύση Βίτσου είχε αφιερώσει 36 σελίδες στο έργο της, στο τεύχος 37 του 1994.

Το 2011 η Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Ζακύνθου, η Δημόσια Ιστορική Βιβλιοθήκη Ζακύνθου και τα Γενικά Αρχεία του Κράτους – Νομού Ζακύνθου εξέδωσαν το λεύκωμα «Η ζωγράφος Μαρία Ρουσέα», έκτασης 160 σελίδων, με επιμέλεια της Δώρας Μαρκάτου, επίκουρης καθηγήτριας Ιστορίας της Τέχνης στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων.

Οι τιμητικές εκδηλώσεις

Για την προσφορά της στον πολιτισμό, η Μαρία Ρουσέα τιμήθηκε επανειλημμένα στη Ζάκυνθο και την Αθήνα.

Τον Φεβρουάριο του 2014, η Ένωση Ζακυνθίων Αθήνας οργάνωσε στην αίθουσα της Παλαιάς Βουλής τιμητική εκδήλωση για τη Μαρία Ρουσέα και την αδελφή της, Τζένη Ρουσσέα. Τον Σεπτέμβριο του 2018 τιμήθηκε από τη Δημόσια Ιστορική Βιβλιοθήκη Ζακύνθου.

Ιδιαίτερη θέση στη ζωή της είχε και ο ζωγράφος και αγιογράφος Κώστας Μπάρμπας, με τον οποίο συνδέθηκε επί 33 χρόνια. Μετά τον θάνατό του, το 1983, η Μαρία Ρουσέα οργάνωσε στις 18 Σεπτεμβρίου 1993 στο Μεταβυζαντινό Μουσείο Ζακύνθου έκθεση-αφιέρωμα στο έργο του.

Από τον γάμο της με τον Κώστα Μπάρμπα απέκτησε μία κόρη, τη Σίσυ Μπάρμπα-Ραζή, η οποία, παρά τις δικές της δυσκολίες, στάθηκε στο πλευρό της μητέρας της μέχρι το τέλος.

Τα τελευταία καλοκαίρια της ζωής της, η Μαρία Ρουσέα τα περνούσε στη Ζάκυνθο, στο σπίτι της αδελφής της Τζένης Ρουσσέα στο Κρυονέρι.

Με τον θάνατό της κλείνει ένας ακόμη κύκλος για μια δημιουργό που συνέδεσε τη ζωγραφική με τη συντήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς και αφιέρωσε μεγάλο μέρος της ζωής της στην τέχνη και στη Ζάκυνθο.