Έρευνα σε 7.200 πιλότους: Πάνω από το 76% έχει αποκοιμηθεί στιγμιαία στο πιλοτήριο

Η κόπωση των πιλότων εξακολουθεί να προκαλεί ανησυχία για την αεροπορική ασφάλεια. Έρευνα σε 7.200 πιλότους από 32 χώρες καταγράφει συχνά επεισόδια ακούσιου ύπνου, ενώ ο φόβος επαγγελματικών συνεπειών αποτρέπει πολλούς από το να δηλώσουν ότι δεν είναι σε θέση να πετάξουν.

Περισσότεροι από επτά στους δέκα πιλότους που συμμετείχαν σε νέα διεθνή έρευνα αναφέρουν ότι έχουν βιώσει τουλάχιστον ένα επεισόδιο μικροΰπνου στο πιλοτήριο μέσα στις προηγούμενες τέσσερις εβδομάδες. Τα ευρήματα επαναφέρουν στο προσκήνιο το ζήτημα της κόπωσης των πληρωμάτων και των επιπτώσεών της στην ασφάλεια των αερομεταφορών.

Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από την αεροπορική συμβουλευτική εταιρεία Baines Simmons για λογαριασμό της European Cockpit Association (ECA), συγκεντρώνοντας απαντήσεις από 7.200 πιλότους σε 32 χώρες. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, το 76% και πλέον των συμμετεχόντων δήλωσε ότι είχε βιώσει τουλάχιστον ένα τέτοιο περιστατικό κατά τον προηγούμενο μήνα.

Ο μικροΰπνος αφορά σύντομα, ακούσια επεισόδια ύπνου, τα οποία μπορεί να διαρκούν ελάχιστα δευτερόλεπτα. Στο πιλοτήριο, ακόμη και μια στιγμιαία απώλεια εγρήγορσης μπορεί να επηρεάσει την ικανότητα του πιλότου να παρακολουθεί τα όργανα, να αξιολογεί τις συνθήκες πτήσης και να αντιδρά εγκαίρως σε μια μεταβολή της κατάστασης.

Στα σημάδια κόπωσης που καταγράφει η ECA περιλαμβάνονται η δυσκολία διατήρησης των ματιών ανοιχτών, το ακούσιο γέρσιμο του κεφαλιού και η μειωμένη συγκέντρωση.

Ο φόβος των συνεπειών αποτρέπει τις αναφορές

Ιδιαίτερη σημασία έχουν τα ευρήματα σχετικά με την απροθυμία των πιλότων να δηλώσουν ότι η κόπωση δεν τους επιτρέπει να εκτελέσουν με ασφάλεια μια πτήση.

Περισσότεροι από τους μισούς ερωτηθέντες ανέφεραν ότι έχουν πετάξει ενώ ήταν κουρασμένοι. Αντίστοιχα, πάνω από τους μισούς δήλωσαν ότι, τουλάχιστον μία φορά κατά το προηγούμενο τρίμηνο, συνειδητοποίησαν εκ των υστέρων πως θα έπρεπε να είχαν δηλώσει ακατάλληλοι για πτήση λόγω κόπωσης.

Ως βασικό εμπόδιο αναδείχθηκε ο φόβος για την αντίδραση της διοίκησης της αεροπορικής εταιρείας, τον οποίο επικαλέστηκε το 47% των συμμετεχόντων. Το 44% δήλωσε ότι δεν ήθελε να προσελκύσει αρνητική προσοχή, ενώ το 35% ανέφερε ότι απέφευγε να δημιουργήσει προβλήματα ή αναστάτωση στον εργοδότη του.

«Όταν οι πιλότοι φοβούνται ότι μπορεί να υπάρξουν επιπτώσεις στην καριέρα τους, η κόπωση δεν αναφέρεται και ο κίνδυνος επιστρέφει στο πιλοτήριο», δήλωσε ο κυβερνήτης Κοέν Τζορτζ, μέλος του διοικητικού συμβουλίου της ECA.

Τα στοιχεία για τα συστήματα αναφοράς καταδεικνύουν, επίσης, σημαντική απόσταση ανάμεσα στη γνώση των διαδικασιών και στην εμπιστοσύνη ότι αυτές οδηγούν σε αλλαγές. Παρότι το 82% γνώριζε πώς να υποβάλει αναφορά κόπωσης, μόλις το 12% δήλωσε ότι εμπιστεύεται το σχετικό σύστημα. Μόνο το 11% ανέφερε ότι οι αναφορές αυτές είχαν οδηγήσει σε επιχειρησιακές αλλαγές για τη βελτίωση της ασφάλειας.

Παράλληλα, οι μισοί συμμετέχοντες εκτίμησαν ότι οι κίνδυνοι από την κόπωση στην εταιρεία τους αντιμετωπίζονται ανεπαρκώς ή δεν αντιμετωπίζονται καθόλου.

Οι βάρδιες και η συσσωρευτική κόπωση

Η κόπωση των πληρωμάτων μπορεί να συνδέεται με την έλλειψη ύπνου, τις παρατεταμένες περιόδους υπηρεσίας, τις απαιτητικές συνθήκες εργασίας και τον ανεπαρκή χρόνο ανάπαυσης ανάμεσα στις βάρδιες.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η συσσωρευτική κόπωση, η οποία αναπτύσσεται σταδιακά όταν ο οργανισμός δεν έχει επαρκή χρόνο για να ανακάμψει. Σε αντίθεση με την οξεία στέρηση ύπνου, οι επιπτώσεις της μπορεί να γίνουν δυσκολότερα αντιληπτές από τον ίδιο τον εργαζόμενο, ακόμη και όταν η συγκέντρωση και η εγρήγορσή του έχουν μειωθεί.

Το ζήτημα περιλαμβάνεται στις σημαντικές ανησυχίες για την αεροπορική ασφάλεια που καταγράφει η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Ασφάλειας της Αεροπορίας (EASA). Στην έκθεσή της, που δημοσιεύθηκε τον Ιούνιο του 2026, η υπηρεσία συνέδεσε την κόπωση με τον προγραμματισμό των πτήσεων, τις αλλαγές στα ωράρια σε σύντομο χρονικό διάστημα και τη χρήση της διακριτικής ευχέρειας των κυβερνητών για την παράταση του χρόνου υπηρεσίας πέρα από τα αρχικά προγραμματισμένα όρια.

Η EASA υπογράμμισε την ανάγκη για καλύτερη καταγραφή των περιστατικών κόπωσης, ενίσχυση της ενημέρωσης του προσωπικού και διαμόρφωση εργασιακού περιβάλλοντος στο οποίο οι πιλότοι θα μπορούν να αναφέρουν ότι δεν είναι επαρκώς ξεκούραστοι χωρίς να φοβούνται επιπλήξεις ή επαγγελματικές κυρώσεις.

Τα ευρήματα της έρευνας της ECA αναδεικνύουν δύο διακριτές πτυχές του προβλήματος: τη συχνότητα των περιστατικών κόπωσης που δηλώνουν οι πιλότοι και την περιορισμένη εμπιστοσύνη τους στις διαδικασίες με τις οποίες αυτά καταγράφονται και αντιμετωπίζονται.