«Άνιση» η διαδικασία διεύρυνσης της ΕΕ

Η πρόθεση της Κομισιόν να δείξει ότι η διεύρυνση της ΕΕ με νέα μέλη μπορεί να μετατραπεί σε πραγματικότητα, ενισχύεται από το φετινό «πακέτο» των εκθέσεων προόδου για τα υποψήφια προς ένταξη μέλη, που θα παρουσιάσει η αρμόδια επίτροπος Μάρτα Κος την Τετάρτη.

Σύμφωνα με το προσχέδιο της έκθεσης, που έχουν στη διάθεσή τους «ΤΑ ΝΕΑ», η Κομισιόν αναγνωρίζει ότι η στρατηγική σημασία της διεύρυνσης της ΕΕ με νέα μέλη έχει ενισχυθεί περαιτέρω, ενώ τονίζει ότι «η αξιοσημείωτη πρόοδος του Μαυροβουνίου στις διαπραγματεύσεις προσχώρησης στην ΕΕ αποτελεί απόδειξη ότι η διεύρυνση παραμένει μια εφικτή πραγματικότητα».

Ομως, παρά τη σημαντική πρόοδο ορισμένων υποψήφιων κρατών με πρωτοπόρο το Μαυροβούνιο, η εξέλιξη της διαδικασίας διεύρυνσης «παρέμεινε άνιση», αναφέρεται στην έκθεση, με ορισμένες χώρες, όπως η Τουρκία, να «εξακολουθούν να εγείρουν σοβαρές ανησυχίες» όσον αφορά στους θεμελιώδεις τομείς της δημοκρατίας, του κράτους δικαίου και των θεμελιωδών δικαιωμάτων.

ΤΟΥΡΚΙΑ – «Ο κίνδυνος άλωσης του κράτους παραμένει έντονος»

Για την Τουρκία στο πλαίσιο του τομέα «Δημοκρατία, Κράτος Δικαίου και Θεμελιώδη Δικαιώματα» η έκθεση επισημαίνει ότι «τα δημοκρατικά πρότυπα, οι θεμελιώδεις ελευθερίες και το κράτος δικαίου επιδεινώθηκαν περαιτέρω», ενώ για τους «δημοκρατικούς θεσμούς» τονίζεται ότι στην Τουρκία «συνεχίστηκε η αποδόμηση των θεσμικών δικλίδων ασφαλείας» και η κοινωνία των πολιτών «πνίγεται» από τη «συνεχιζόμενη νομική και διοικητική πίεση από τις Αρχές» και τους «νόμους περί εθνικής ασφάλειας». Αρνητική είναι επίσης η αξιολόγηση για την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης καθώς «παραμένει σοβαρά εξασθενημένη». Για τη διαφθορά η Κομισιόν διαπιστώνει ότι «ιδίως» για την Τουρκία, όπως και για άλλες τρεις χώρες, Σερβία, Βοσνία και Ερζεγοβίνη, Γεωργία, «οι κίνδυνοι άλωσης του κράτους (state capture) παραμένουν έντονοι».

Πάντως, για το μεταναστευτικό εκφράζεται ικανοποίηση για τη «σημαντική μείωση των αφίξεων» από την Τουρκία και το 2025, ενώ επιβεβαιώνεται ταυτόχρονα στήριξη που «συνέχισε» να παρέχει η ΕΕ για τη φιλοξενία 2,3 εκατ. προσφύγων, κυρίως από τη Συρία. Ομως, επικριτική είναι η έκθεση στο ζήτημα της ευθυγράμμισης της Τουρκίας με την Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Ασφάλειας της ΕΕ. «Η Τουρκία συνέχισε να παρουσιάζει πολύ χαμηλό ποσοστό ευθυγράμμισης», αναφέρεται στο προσχέδιο, όπου αναγνωρίζεται πάντως ότι η χώρα «ενίσχυσε τις διαβουλεύσεις και τη συνεργασία με την ΕΕ σε σειρά περιφερειακών και διεθνών ζητημάτων ασφάλειας». Η Κομισιόν ενθαρρύνει την Τουρκία να συνεχίσει τις μεταρρυθμίσεις για να ενταχθεί στον Ενιαίο Χώρο Πληρωμών σε Ευρώ, ενώ θεωρείται θετικός ο ρόλος της στην προώθηση της περιφερειακής συνδεσιμότητας σε μεταφορές, ενέργεια, ψηφιακή τεχνολογία, καθώς και στον Μεσαίο Διάδρομο. Στο πλαίσιο της ανθεκτικότητας των αλυσίδων εφοδιασμού αναφέρεται ότι «η διαφοροποιημένη βιομηχανική βάση της Τουρκίας και η βαθιά ενσωμάτωσή της στις ευρωπαϊκές αλυσίδες αξίας, μέσω της Τελωνειακής Ενωσης ΕΕ – Τουρκίας, παραμένουν σημαντικοί παράγοντες», που μπορούν να ενισχυθούν με «αντιμετώπιση των υφιστάμενων εμπορικών τριβών και βελτίωση της εφαρμογής της Τελωνειακής Ενωσης».

Δύο παράγραφοι για το ελληνοτουρκικό

Στο πλαίσιο της Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης η έκθεση αφιερώνει δύο παραγράφους για την Τουρκία, όπου η ΕΕ ενθαρρύνει Τουρκία και Ελλάδα «να διατηρήσουν τον εποικοδομητικό διάλογο και να αποφύγουν ενέργειες ή ρητορική που θα μπορούσαν να κλιμακώσουν τις εντάσεις», τονίζοντας τη «θεμελιώδη» σημασία για «διαρκή δέσμευση, σεβασμό στο διεθνές δίκαιο και ειρηνική επίλυση των διαφορών». Παράλληλα, η ΕΕ «αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στην επανέναρξη και την πρόοδο των συνομιλιών για τη διευθέτηση του Κυπριακού, στο πλαίσιο της περαιτέρω ενίσχυσης της συνεργασίας ΕΕ – Τουρκίας». Θυμίζοντας την πάγια θέση της ΕΕ για την επίλυση, επιβεβαιώνεται «η ετοιμότητά της να διαδραματίσει ενεργό ρόλο» και αναφέρεται ότι «η Τουρκία αναμένεται να στηρίξει ενεργά τις προσπάθειες για μια τέτοια διευθέτηση και να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις της έναντι όλων των κρατών».

«Πρωτοπόρο» Μαυροβούνιο και 3 χώρες «αγκάθια»

Στο ίδιο πλαίσιο των διμερών θεμάτων το προσχέδιο κάνει αναφορά στα σχετικά ζητήματα που αφορούν τη Βόρεια Μακεδονία. «Οι υφιστάμενες διμερείς συμφωνίες πρέπει να εφαρμόζονται καλή τη πίστει» επισημαίνεται όσον αφορά τη Συμφωνία των Πρεσπών, καθώς και τη Συνθήκη Φιλίας, Καλής Γειτονίας και Συνεργασίας μεταξύ Βουλγαρίας και Βόρειας Μακεδονίας. «Η εφαρμογή τους παραμένει σημαντική για την περιφερειακή σταθερότητα, την αμοιβαία εμπιστοσύνη και την πρόοδο στην ευρωπαϊκή πορεία», τονίζεται. Σχετικά με την εξομάλυνση των σχέσεων μεταξύ Κοσσυφοπεδίου και Σερβίας αναφέρεται ότι «η πρόοδος στις αντίστοιχες ευρωπαϊκές τους πορείες παραμένει συνδεδεμένη με ουσιαστική πρόοδο στην εξομάλυνση των σχέσεών τους».

Ειδικότερα για το «πρωτοπόρο» Μαυροβούνιο, η έκθεση επισημαίνει ότι «ενδέχεται να είναι η τελευταία έκθεση διεύρυνσης που συντάσσεται για τη χώρα, καθώς από το επόμενο έτος θα αντικατασταθεί από εκθέσεις παρακολούθησης». Μάλιστα, τονίζεται ότι «ενισχυμένη προσέγγιση όσον αφορά τις δικλίδες ασφαλείας, που έχει προτείνει η Κομισιόν για να διασφαλίζεται ότι τα νέα μέλη θα ανταποκρίνονται στις υποχρεώσεις τους θα εφαρμοστεί για πρώτη φορά στη Συνθήκη Προσχώρησης του Μαυροβουνίου» και θα χρησιμεύσει ως «πρότυπο για μελλοντικές συνθήκες προσχώρησης». Μάλιστα, προβλέπεται ότι το Μαυροβούνιο θα μπορούσε να ολοκληρώσει τις διαπραγματεύσεις προσχώρησης τον Δεκέμβριο του 2026. «Η εξαιρετική πρόοδος του Μαυροβουνίου στις διαπραγματεύσεις προσχώρησης με την ΕΕ αποτελεί απόδειξη ότι η διεύρυνση παραμένει μια εφικτή πραγματικότητα», αναφέρει το προσχέδιο. Αλλωστε, το Μαυροβούνιο, καθώς και η Αλβανία, η Μολδαβία και η Ουκρανία είναι οι μόνες χώρες για τις οποίες η έκθεση περιλαμβάνει «οδικούς χάρτες» με χρονοδιαγράμματα και στόχους για την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων.

Έλλειψη προόδου

Αντίθετα η Σερβία, η Βοσνία και Ερζεγοβίνη και το Κοσσυφοπέδιο δεν έχουν σημειώσει πρόοδο στους λεγόμενους «θεμελιώδεις τομείς». Ειδικότερα για τη Σερβία, οι αξιολογήσεις είναι αρνητικές, επισημαίνοντας την έλλειψη προόδου σε καίριους τομείς, όπως το κράτος δικαίου και η ελευθερία της έκφρασης. Αναφέρεται επίσης ότι η ευθυγράμμιση της Σερβίας με την εξωτερική πολιτική της ΕΕ παραμένει σε χαμηλά επίπεδα. Οσον αφορά τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη, η Επιτροπή εκτιμά ότι η λειτουργία της εκτελεστικής και της νομοθετικής εξουσίας παρεμποδίστηκε από τον πολιτικό κατακερματισμό. Πάντως, η Κομισιόν εκφράζει ικανοποίηση για τη συνεχιζόμενη πλήρη ευθυγράμμιση της χώρας με την εξωτερική πολιτική της ΕΕ. Ανάλογη είναι η εκτίμηση για το Κοσσυφοπέδιο, το οποίο εμφανίζει για πρώτη φορά «πλήρη ευθυγράμμιση» με την εξωτερική πολιτική της ΕΕ, όμως, η χώρα επικρίνεται για την έλλειψη προόδου σε θεμελιώδεις τομείς λόγω της επιρροής πολιτικών κύκλων και ομάδων συμφερόντων στα δικαστήρια και τις εισαγγελικές Αρχές, ενώ εκτιμάται ότι δεν έχει σημειωθεί πρόοδος όσον αφορά τη σύσταση της Ενωσης Δήμων με σερβική πλειοψηφία, τονίζοντας ότι η πρόοδος τόσο της Σερβίας όσο και του Κοσσυφοπεδίου στην ευρωπαϊκή τους πορεία συνδέεται με ουσιαστική πρόοδο στην εξομάλυνση των σχέσεών τους. «Η έλλειψη προόδου συνεπάγεται πολιτικό και οικονομικό κόστος και απειλεί να αφήσει πίσω και τις δύο πλευρές, σε μια χρονική στιγμή κατά την οποία η διαδικασία διεύρυνσης έχει αποκτήσει εκ νέου δυναμική», αναφέρεται.