Politico: Η Ευρώπη μπροστά σε μια «τέλεια καταιγίδα» – «Δεν έχουμε μια Μέρκελ ή έναν Μιτεράν», λέει διπλωμάτης

Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται αντιμέτωπη με πολλαπλές προκλήσεις, καθώς καλείται να συμφωνήσει στον προϋπολογισμό της, να καλύψει το μεγάλο χρηματοδοτικό κενό της Ουκρανίας και να διαχειριστεί τις γεωπολιτικές πιέσεις από τις ΗΠΑ και την Κίνα. Την ίδια ώρα, οι εσωτερικές πολιτικές αναταράξεις σε χώρες που αντιπροσωπεύουν περίπου το 60% του ΑΕΠ και του πληθυσμού της ΕΕ απειλούν να δυσχεράνουν περαιτέρω τη λειτουργία της.

Ο Πρόεδρος της Κύπρου Νίκος Χριστοδουλίδης, σε συνέντευξή του στο Politico στο περιθώριο του πρόσφατου Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, αναφέρθηκε στις δύσκολες διαπραγματεύσεις για τον προϋπολογισμό της ΕΕ. Όπως τόνισε, «Όλοι καταλάβαιναν ότι πρέπει να ολοκληρώσουμε … μια πολιτική συμφωνία μέχρι το τέλος του έτους». Ωστόσο, οι εκλογές στην Ισπανία καθιστούν πλέον αυτό αδύνατο, ενώ το 2025 εκλογές θα διεξαχθούν σε Γαλλία, Ιταλία και άλλες χώρες, γεγονός που αναμένεται να περιπλέξει περαιτέρω την κατάσταση.

Η ΕΕ βρίσκεται μπροστά σε ένα άνευ προηγουμένου δίλημμα: Οι τέσσερις μεγαλύτερες οικονομίες της κατευθύνονται σε εκλογές ή πολιτικές αναταράξεις, γεγονός που μπορεί να εμποδίσει τη λήψη αποφάσεων σε κρίσιμα ζητήματα.

Η Ισπανία θα προσέλθει στις κάλπες τον επόμενο μήνα, με το κέντρο-δεξιά και την ακροδεξιά να φαίνεται πως θα επικρατήσουν. Η Γαλλία αλλάζει πρόεδρο τον Απρίλιο, με τις δημοσκοπήσεις να ευνοούν τη Μαρίν Λεπέν.

Στη Γερμανία, το Alternative für Deutschland (AfD) ενισχύεται, αμφισβητώντας την παραμονή του Φρίντριχ Μερτς στην καγκελαρία.

Η κυβέρνηση της Ιταλίας υπό την Τζόρτζια Μελόνι, με ασυνήθιστα μακρά θητεία, οδεύει σε εκλογές το 2027.

Εσωτερικές και εξωτερικές πιέσεις

Οι επιπτώσεις αυτής της κατάστασης γίνονται ήδη εμφανείς. Στην πρόσφατη σύνοδο κορυφής, οι ηγέτες δεν κατάφεραν να σημειώσουν πρόοδο στον προϋπολογισμό των 2 τρισ. ευρώ, ενώ η συζήτηση μετατράπηκε σε έντονη αντιπαράθεση για την ενεργειακή πολιτική. Τα συμπεράσματα της συνόδου δεν ανέφεραν συναίνεση για τον προϋπολογισμό πριν το τέλος του έτους, παρά την πίεση του Προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα για προθεσμία έως το 2026, ενώ έχουν προγραμματιστεί νέες συνόδους τον Νοέμβριο και Δεκέμβριο.

Εάν δεν υπάρξει συμφωνία στις επόμενες συναντήσεις, οι ήδη δύσκολες διαπραγματεύσεις θα συνεχιστούν το 2027, όταν οι εκλογικές μάχες θα επηρεάζουν ακόμα περισσότερο τις συζητήσεις και οι κυβερνήσεις θα είναι πιο απρόθυμες να κάνουν συμβιβασμούς.

Η παράλυση που φοβάται η Ευρώπη λόγω του εκλογικού κύκλου αρχίζει ήδη να γίνεται αισθητή, καθώς στη σύνοδο κορυφής φάνηκε πόσο δύσκολο είναι να επιτευχθούν οι απαραίτητοι συμβιβασμοί.

Αντί για μεγάλες συμφωνίες, όπως η γαλλογερμανική για τα αυτοκίνητα, οι ηγέτες χρησιμοποίησαν τη συνάντηση για να ενισχύσουν τις θέσεις τους και να αποκομίσουν τακτικά πλεονεκτήματα έναντι των αντιπάλων τους.

Η απαισιοδοξία ήταν διάχυτη, σύμφωνα με διπλωμάτες και αξιωματούχους που μίλησαν στο Politico, με αρκετούς να προειδοποιούν για ισχυρούς αντίθετους ανέμους τους επόμενους μήνες.

Όπως δήλωσε ανώτερος διπλωμάτης της ΕΕ, «Του χρόνου θα είναι χειρότερα». Η Κάρλα Ταβάρες, ευρωβουλευτής των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών και συντονίστρια για τις διαπραγματεύσεις του προϋπολογισμού, σημείωσε: «Λόγω αυτού του εκλογικού ημερολογίου… του χρόνου θα είναι πολύ πιο δύσκολα στα κράτη -μέλη και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο».

Γεωπολιτικές προκλήσεις και το ζήτημα της Ουκρανίας

Η εσωτερική αδυναμία της ΕΕ έρχεται σε μια κρίσιμη συγκυρία. Από τις ενέργειες του Προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ που υπονομεύουν τη διατλαντική συμμαχία, μέχρι το αυξανόμενο εμπορικό έλλειμμα με την Κίνα, η Ένωση αντιμετωπίζει αυξανόμενες γεωπολιτικές και οικονομικές πιέσεις.

Ο Πρωθυπουργός του Βελγίου Μπαρτ Ντε Βέβερ υπογράμμισε: «Θέλουν τη διαίρεσή μας… και έχουν σημεία όπου μπορούν να μας πλήξουν», αναφερόμενος σε χώρες ανατολικά και δυτικά των Βρυξελλών.

Ο πρώην Υπουργός Εξωτερικών της Λιθουανίας Γκαμπριέλιους Λαντσμπέργκις, σήμερα επισκέπτης ερευνητής στο Πανεπιστήμιο Στάνφορντ, δήλωσε: «Δεχόμαστε επίθεση από τρεις πλευρές: από τις ΗΠΑ, τη Ρωσία και την Κίνα».

Η Ουάσιγκτον αμφισβητεί τις παλιές συμμαχίες που στήριξαν την ευρωπαϊκή ασφάλεια για δεκαετίες. Η Μόσχα διεξάγει σκιά πόλεμο στην Ευρώπη, από κυβερνοεπιθέσεις έως απόπειρα επίθεσης με drone στο αεροδρόμιο της Λειψίας. Το Πεκίνο ενισχύει τον έλεγχο στις εφοδιαστικές αλυσίδες και κατακλύζει τις ευρωπαϊκές αγορές με φθηνές εξαγωγές.

Παράλληλα, η Ουκρανία αντιμετωπίζει έλλειμμα προϋπολογισμού 30-35 δισ. δολαρίων για το επόμενο έτος, σύμφωνα με το ΔΝΤ, ενώ η Ρωσία πλήττει τις ενεργειακές της υποδομές ενόψει ενός δύσκολου χειμώνα, παρά τα 90 δισ. ευρώ που έχει ήδη εγκρίνει η ΕΕ.

Ο Λαντσμπέργκις προειδοποίησε πως οι επόμενοι μήνες για το Κίεβο διαγράφονται «εξαιρετικά ζοφεροί», προσθέτοντας: «Όλα βαραίνουν τις ευρωπαϊκές πλάτες».

Ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι, στη σύνοδο κορυφής, προειδοποίησε πως αν η Ουκρανία πέσει, 20 εκατομμύρια Ουκρανοί θα καταφύγουν στην ΕΕ. «Η Ρωσία μας σκοτώνει. Δεν θέλουν να σταματήσουν», δήλωσε χαρακτηριστικά.

Αδιέξοδο και αβεβαιότητα στις αποφάσεις

Μια πιθανή λύση για τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας θα μπορούσαν να αποτελέσουν τα 200 δισ. ευρώ ρωσικών περιουσιακών στοιχείων που έχουν δεσμευθεί στην Euroclear, ωστόσο δεν υπάρχει συμφωνία στην ΕΕ, με το Βέλγιο να εμμένει στο βέτο του.

Ο Πρωθυπουργός της Σουηδίας Ουλφ Κρίστερσον δήλωσε φεύγοντας από τη σύνοδο: «Δεν έχει αλλάξει τίποτα». Άλλες λύσεις, όπως η έκδοση κοινών ομολόγων, απαιτούν δύσκολους συμβιβασμούς, ενώ η ΕΕ έχει ακόμη λιγότερο περιθώριο ελιγμών.

Τα προβλήματα της ΕΕ ξεπερνούν τον προϋπολογισμό ή μεμονωμένες πολιτικές. Με το πολιτικό μέλλον πολλών ισχυρών ηγετών να αμφισβητείται, οι σταθερές συμμαχίες και οι έμπειροι εθνικοί ηγέτες που απαιτούνται για συμβιβασμούς απουσιάζουν.

Ένας διπλωμάτης της ΕΕ παρατήρησε ότι: «Τώρα έχουμε μια Ευρώπη χωρίς προφανή ηγέτη. Η πρόεδρος της Επιτροπής Ούρσουλα Φον Ντερ Λάιεν είναι ισχυρή. Αλλά δεν έχουμε μια Μέρκελ ή έναν Μιτεράν».

Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν δεν μπορεί συνταγματικά να υπηρετήσει τρίτη συνεχή θητεία και θα αποχωρήσει από το Παλάτι των Ηλυσίων τον Απρίλιο. Σε κλειστή συζήτηση στη σύνοδο κορυφής, παραδέχθηκε πως δεν θα έχει πολιτική εντολή για συμφωνία στον προϋπολογισμό στους τελευταίους μήνες της θητείας του.

Ο Πρωθυπουργός της Ισπανίας Πέδρο Σάντσεθ, σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις, οδεύει προς ήττα μετά από οκτώ χρόνια στην εξουσία. Οι Ισπανοί ψηφίζουν στις 29 Νοεμβρίου, με τον Σάντσεθ να βρίσκεται σε προεκλογική περίοδο κατά τη διάρκεια των συνόδων στις 13 και 26 Νοεμβρίου.

Από την πλευρά του, ο Αντόνιο Κόστα, που έχει τονίσει την ανάγκη επίτευξης συμφωνίας για τον προϋπολογισμό έως το τέλος του 2026, υποβάθμισε τους φόβους για τις επιπτώσεις των εκλογών, λέγοντας: «Ζούμε σε 27 δημοκρατίες. Περίπου κάθε μήνα έχουμε εκλογές. Αν ήταν θέμα εκλογών, δεν θα εγκρίναμε ποτέ νέο προϋπολογισμό».

Ωστόσο, σύμφωνα με διπλωμάτες της ΕΕ, η Ισπανία δεν αναμένεται να σχηματίσει κυβέρνηση πριν τον Ιανουάριο, γεγονός που μπορεί να εκτροχιάσει τις συνομιλίες για τον προϋπολογισμό.

Στη Γερμανία, παραμένει αβέβαιο πόσο θα παραμείνει στην καγκελαρία ο Μερτς, ενώ οι εκλογές είναι προγραμματισμένες για το 2029, αλλά η άνοδος του AfD και η πτώση της δημοτικότητάς του περιπλέκουν τις δυνατότητες συμβιβασμού.

Η Ιταλία επίσης οδεύει σε εκλογές τον Οκτώβριο του 2027, αν και διπλωμάτες εκτιμούν πως η Μελόνι ενδέχεται να προκηρύξει πρόωρες εκλογές.

Ένας ανώτερος αξιωματούχος της ΕΕ εκτιμά πως ο Ιανουάριος ίσως αποτελέσει το μοναδικό παράθυρο ευκαιρίας για συμφωνία στον προϋπολογισμό της ΕΕ, πριν οι πολιτικές αναταράξεις καταστήσουν τον συμβιβασμό ακόμη πιο δύσκολο.

Τέλος, όπως σημειώνει ο Σίγκφριντ Μουρεσάν, συντονιστής του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος για τον προϋπολογισμό: «Μέχρι στιγμής, οι ηγέτες της ΕΕ ήταν απλώς πολύ αργοί. Ο χρόνος τελειώνει».

Με πληροφορίες από Politico