- Advertisement -
Μια ομαδική συνομιλία στο WhatsApp. 532 μέλη. Περισσότερα από 82.000 μηνύματα μέσα σε εννέα μήνες. Και πίσω από τις φαινομενικά απλές συνομιλίες, ένα δίκτυο που μπορούσε να μεταφέρει εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ από τη μία άκρη του κόσμου στην άλλη, χωρίς τραπεζικά εμβάσματα, χωρίς SWIFT και, κυρίως, χωρίς το συνηθισμένο ηλεκτρονικό αποτύπωμα που θα επέτρεπε στις αρχές να ακολουθήσουν εύκολα τη διαδρομή του χρήματος.
Η μεγάλη διασυνοριακή έρευνα ευρωπαϊκών δημόσιων ραδιοτηλεοπτικών οργανισμών, που συντονίστηκε από το Investigative Journalism Network της European Broadcasting Union και στην οποία συμμετείχε το BBC, ανοίγει ένα παράθυρο σε έναν οικονομικό κόσμο που λειτουργεί παράλληλα με το επίσημο τραπεζικό σύστημα: το hawala.
Πρόκειται για ένα σύστημα μεταφοράς αξίας που υπάρχει εδώ και αιώνες και βασίζεται σχεδόν αποκλειστικά στην εμπιστοσύνη μεταξύ διαμεσολαβητών. Για εκατομμύρια ανθρώπους αποτελεί έναν τρόπο να στείλουν νόμιμα χρήματα στις οικογένειές τους, ιδιαίτερα σε περιοχές όπου η πρόσβαση στις τράπεζες είναι περιορισμένη. Η ίδια όμως ιδιότητα που το κάνει γρήγορο και προσβάσιμο –η δυνατότητα μεταφοράς χρημάτων χωρίς την κλασική τραπεζική διαδρομή– το καθιστά εξαιρετικά ελκυστικό και για το οργανωμένο έγκλημα.
«Traders of Greater Europe»: Η ομάδα των 532 «τραπεζιτών»
Στο επίκεντρο της έρευνας βρίσκεται μια ιδιωτική ομάδα στο WhatsApp με το όνομα «Traders of Greater Europe». Σε αυτή συμμετείχαν 532 hawaladars, δηλαδή διαμεσολαβητές του συστήματος hawala.
Από τα τέλη Φεβρουαρίου έως τον Δεκέμβριο του 2022 αντάλλαξαν περισσότερα από 82.000 μηνύματα, οργανώνοντας μεταφορές χρημάτων σε δεκάδες χώρες. Η συγκεκριμένη ομάδα χρησιμοποιούνταν για συναλλαγές άνω των 5.000 ευρώ, ενώ η προμήθεια για κάθε συμφωνία κυμαινόταν συνήθως μεταξύ 1% και 7%.
Η γεωγραφία του δικτύου είναι ίσως ακόμη πιο εντυπωσιακή από τα ποσά. Στα μηνύματα εμφανίζονται, μεταξύ άλλων, η Ισπανία, η Γαλλία, η Σουηδία, η Δανία, η Γερμανία, η Αυστρία, η Ιρλανδία, η Ολλανδία, η Μάλτα, η Ελλάδα, η Λιθουανία και η Βρετανία, αλλά και η Υεμένη, η Τουρκία, η Λιβύη, ο Λίβανος, η Συρία, το Ομάν, η Μαλαισία, η Βραζιλία, η Αίγυπτος, η Ρωσία και οι Ηνωμένες Πολιτείες.
Σύμφωνα με τον Βέλγο εισαγγελέα Vincent Guerra, ο οποίος συμμετείχε στην έρευνα της υπόθεσης, μέσα σε λίγους μόνο μήνες διακινήθηκαν εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ ή δολάρια.
Η αποκάλυψη ξεκίνησε από μια έρευνα με πολύ μικρότερο αρχικά αντικείμενο: τη χρηματοδότηση ανθρώπων που συνδέονταν με το Ισλαμικό Κράτος στη Συρία και το Ιράκ.
Οι βελγικές αρχές ακολούθησαν τη διαδρομή των χρημάτων και έφτασαν σε έναν διαμεσολαβητή στις Βρυξέλλες, γνωστό ως Abou Adam. Όταν απέκτησαν πρόσβαση στο κινητό του τηλέφωνο, ανακάλυψαν κάτι πολύ μεγαλύτερο από αυτό που αναζητούσαν.
Στη συσκευή υπήρχαν περισσότερα από 100.000 μηνύματα σχετικά με το δίκτυο hawala. Ανάμεσά τους βρισκόταν και η συνομιλία των «Traders of Greater Europe».
Υπήρχαν επίσης περίπου 6.000 φωτογραφίες χαρτονομισμάτων των 5 ευρώ, στις οποίες διακρίνονταν οι σειριακοί αριθμοί τους, καθώς και περίπου 6.000 φωτογραφίες εγγράφων ταυτότητας. Τα στοιχεία αυτά μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως μοναδικοί κωδικοί αναγνώρισης μιας συναλλαγής hawala. Ο Guerra εκτίμησε ότι μόνο ο συγκεκριμένος διαμεσολαβητής είχε πραγματοποιήσει τουλάχιστον 12.000 συναλλαγές.
Το 2024 ο Abou Adam και ακόμη πέντε Παλαιστίνιοι καταδικάστηκαν στις Βρυξέλλες για αδικήματα που περιελάμβαναν παραβίαση τραπεζικών κανονισμών, συμμετοχή σε εγκληματική οργάνωση και ξέπλυμα χρήματος. Δύο κρίθηκαν επίσης ένοχοι για χρηματοδότηση τρομοκρατίας.
«Αόρατες» μεταφορές χρημάτων και το κεμπαπτζίδικο «τράπεζα»
Η λειτουργία του hawala είναι εντυπωσιακά απλή. Ένας άνθρωπος, για παράδειγμα στις Βρυξέλλες, θέλει να στείλει 10.000 ευρώ σε κάποιον στην Κωνσταντινούπολη. Αντί να πάει σε τράπεζα, παραδίδει τα χρήματα σε έναν τοπικό hawaladar. Ο διαμεσολαβητής επικοινωνεί με συνεργάτη του στην Τουρκία και του ζητά να καταβάλει το αντίστοιχο ποσό στον παραλήπτη. Τα 10.000 ευρώ που παραδόθηκαν στις Βρυξέλλες δεν χρειάζεται να περάσουν ποτέ τα σύνορα. Οι δύο διαμεσολαβητές καταγράφουν μεταξύ τους την οφειλή και θα ισοφαρίσουν τους λογαριασμούς τους αργότερα, μέσω άλλων συναλλαγών.
Έτσι, ο παραλήπτης παίρνει τα χρήματά του, παρότι δεν έχει πραγματοποιηθεί ένα συμβατικό διεθνές τραπεζικό έμβασμα μεταξύ αποστολέα και παραλήπτη.
Το hawala δεν δημιουργήθηκε για εγκληματικούς σκοπούς. Εξακολουθεί να εξυπηρετεί ανθρώπους που θέλουν να στείλουν μικρά ποσά στις οικογένειές τους σε περιοχές με ανεπαρκές ή μη προσβάσιμο τραπεζικό σύστημα.
Ακριβώς όμως επειδή βασίζεται στην εμπιστοσύνη, μπορεί να λειτουργήσει εκτός της συνηθισμένης χρηματοπιστωτικής εποπτείας και οι συναλλαγές του είναι δύσκολο να εντοπιστούν. Αυτή η ιδιότητα έχει προσελκύσει δίκτυα που συνδέονται με ξέπλυμα χρημάτων, εμπόριο ναρκωτικών, διακίνηση ανθρώπων, φορολογική απάτη και χρηματοδότηση τρομοκρατίας. Η έρευνα των ευρωπαϊκών μέσων περιγράφει δίκτυα hawala ως ένα είδος υπόγειου διεθνούς τραπεζικού συστήματος, με κόμβους σε ευρωπαϊκές πόλεις και διασυνδέσεις που φτάνουν στη Μέση Ανατολή και τη Νοτιοανατολική Ασία.
Η σύνδεση του συστήματος με τη διακίνηση ανθρώπων αποτυπώθηκε ιδιαίτερα έντονα στην Αυστρία. Σε μία υπόθεση, η αστυνομία εντόπισε στη Βιέννη ένα μεγάλο «γραφείο» hawala που
λειτουργούσε μέσα από εστιατόριο κεμπάπ και χρησιμοποιούνταν για πληρωμές σχετικές με τη διακίνηση μεταναστών.
Δύο Σύροι, αδέλφια, που βρίσκονταν πίσω από την επιχείρηση καταδικάστηκαν για εμπορία ανθρώπων, καθώς και για τη βίαιη κακοποίηση ενός courier ο οποίος είχε χάσει 350.000 ευρώ και υποστήριζε ότι είχε πέσει θύμα ληστείας. Οι ποινές που τους επιβλήθηκαν ήταν 18 και 8 χρόνια κάθειρξης.
Σε ξεχωριστή επιχείρηση, αυστριακές αρχές και Europol εξάρθρωσαν κύκλωμα διακίνησης ανθρώπων που επίσης χρηματοδοτούνταν μέσω hawala. Σύμφωνα με τις αρχές, το συγκεκριμένο δίκτυο είχε μεταφέρει περίπου 100.000 ανθρώπους στην Ευρώπη μέσα σε μόλις 18 μήνες.
Το hawala μπορεί μάλιστα να λειτουργεί σαν ιδιότυπο σύστημα εγγύησης. Ο μετανάστης ή η οικογένειά του καταθέτει τα χρήματα σε έναν διαμεσολαβητή και αυτά αποδεσμεύονται προς τον διακινητή όταν ολοκληρωθεί ένα συγκεκριμένο τμήμα της διαδρομής.
Η υπόθεση των «Traders of Greater Europe» δεν αποκάλυψε απλώς μια ομάδα 532 ανθρώπων στο WhatsApp. Αποκάλυψε πόσο εύκολα μπορεί να δημιουργηθεί μια παράλληλη χρηματοπιστωτική υποδομή, στην οποία η αξία μετακινείται διεθνώς χωρίς να ακολουθεί τη διαδρομή που έχουν μάθει να παρακολουθούν οι τράπεζες και οι αρχές.
Οι τρομοκρατικές συναλλαγές που οδήγησαν αρχικά τους Βέλγους ερευνητές στο δίκτυο αποδείχθηκαν τελικά μόνο ένα μικρό μέρος μιας πολύ μεγαλύτερης οικονομίας. Πίσω από μερικές δεκάδες χιλιάδες μηνύματα βρισκόταν ένας μηχανισμός ικανός να συνδέει μετρητά σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες με παραλήπτες χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά.
Comments are closed.