COPE-Nano: Στον αέρα το πρώτο Κέντρο Αριστείας της Ελλάδας

Ενα από τα πιο φιλόδοξα εγχειρήματα της Ελλάδας στον χώρο της έρευνας και της καινοτομίας κινδυνεύει να προσκρούσει στην ελληνική γραφειοκρατία. Το Κέντρο Αριστείας για τη Νανοτεχνολογία και τα Οργανικά Εκτυπωμένα Ηλεκτρονικά COPE-Nano, ένα έργο συνολικού προϋπολογισμού 30 εκατ. ευρώ που σχεδιάστηκε για να αποτελέσει το πρώτο Κέντρο Αριστείας της χώρας και το μοναδικό στο είδος του στην Ευρώπη, απειλείται με άμεση ανάκληση της ίδρυσής του: ενώ η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση έχει ήδη εκταμιευτεί και το ερευνητικό έργο προχωρά, η εθνική συμμετοχή ύψους 15 εκατ. ευρώ παραμένει ακόμη σε εκκρεμότητα, τρία χρόνια μετά την υπογραφή της συμφωνίας με την Ευρωπαϊκή Ενωση.

Την ίδια στιγμή, δεν έχει ολοκληρωθεί η νομική συγκρότηση του φορέα που θα επιτρέψει στο Κέντρο να λειτουργήσει ως αυτοτελής και βιώσιμος οργανισμός.

Οι ερευνητές απευθύνουν έκκληση στη Γενική Γραμματεία Ερευνας και Καινοτομίας, στο υπουργείο Οικονομικών και στο υπουργείο Παιδείας να προχωρήσουν τις διαδικασίες και τονίζουν ότι η πιθανή απώλεια του έργου δεν θα αφορά μόνο το COPE-Nano. «Η κατάσταση αυτή δημιουργεί ένα δυσμενές προηγούμενο για τη συνολική προσπάθεια δημιουργίας Κέντρων Αριστείας στην Ελλάδα. Και αυτό διότι μετά το 2023 έχουν εγκριθεί ή βρίσκονται σε διαδικασία έγκρισης άλλα έξι Κέντρα Αριστείας στη χώρα. Εάν το πρώτο εγχείρημα αντιμετωπίσει πρόβλημα επειδή η ελληνική πλευρά δεν ολοκλήρωσε εγκαίρως τις δεσμεύσεις της, το ζήτημα αποκτά ευρύτερη διάσταση», λέει ο Στέργιος Λογοθετίδης, ομότιμος καθηγητής στο ΑΠΘ, διευθυντής του Εργαστηρίου Νανοτεχνολογίας του Πανεπιστημίου και συντονιστής του COPE-Nano. Οπως εξηγεί, το θέμα δεν θα αφορά πλέον μόνο μια συγκεκριμένη ερευνητική επένδυση αλλά την αξιοπιστία της χώρας απέναντι στους ευρωπαϊκούς θεσμούς ως προς την ικανότητά της να υλοποιεί έργα υψηλών απαιτήσεων και μεγάλης κλίμακας.

Το COPE-Nano αποτελεί εξέλιξη του διεθνώς αναγνωρισμένου Εργαστηρίου Νανοτεχνολογίας LTFN του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Το εργαστήριο ξεκίνησε να λειτουργεί στις αρχές της δεκαετίας του ’90 και με τη δουλειά του δημιούργησε ένα οικοσύστημα που συνδέει την ακαδημαϊκή έρευνα με τη βιομηχανία. Το Κέντρο Αριστείας φιλοδοξεί να αξιοποιήσει αυτή τη βάση και να την αναπτύξει σε μεγαλύτερη κλίμακα.

Οι συνεργάτες

Στόχος είναι η δημιουργία ενός ανεξάρτητου Κέντρου Αριστείας με διεθνή εμβέλεια, που θα δραστηριοποιείται στη βασική, εφαρμοσμένη και βιομηχανική έρευνα και στην καινοτομία, στους ταχέως αναπτυσσόμενους τομείς των οργανικών και εκτυπωμένων ηλεκτρονικών, της νανοτεχνολογίας, της νανοϊατρικής και των προηγμένων υλικών. Εχει ως συνεργάτες ερευνητικούς φορείς από το εξωτερικό όπως τα Πανεπιστήμια Cambridge και Bordeaux της Γαλλίας και έχει ήδη προσελκύσει το ενδιαφέρον δεκάδων διεθνών ακαδημαϊκών, ερευνητικών και βιομηχανικών φορέων από την Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή.

Σύμφωνα με τον Στέργιο Λογοθετίδη, η κατάσταση είναι πλέον κρίσιμη για την ολοκλήρωση του έργου. «Στις αρχές Ιουλίου έγινε αξιολόγηση από την Ευρωπαϊκή Ενωση και κρίθηκε ότι προχωράμε πάρα πολύ καλά από επιστημονική και τεχνολογική πλευρά», αναφέρει. Το πρόβλημα, όπως εξηγεί, εντοπίστηκε στο θεσμικό και χρηματοδοτικό σκέλος. «Επισημάνθηκε ότι από θεσμικής πλευράς δεν έχουν γίνει τα απαραίτητα βήματα, κυρίως ως προς τη συμμετοχή της εθνικής χρηματοδότησης στο έργο και τη δημιουργία νομικής οντότητας ώστε να απεμπλακεί το Κέντρο από το ΑΠΘ και να λειτουργεί αυτόνομα με βιώσιμες προοπτικές. Μας κάλεσαν για επαναξιολόγηση στα μέσα Νοεμβρίου με αρχές Δεκεμβρίου και εάν έως τότε δεν έχουν αντιμετωπιστεί οι εκκρεμότητες από το ελληνικό κράτος, υπάρχει κίνδυνος διακοπής του έργου».

Τμήμα του εξοπλισμού έχει ήδη αγοραστεί με την ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, ενώ παράλληλα υλοποιούνται δράσεις εκπαίδευσης και ανάπτυξης του ανθρώπινου δυναμικού. Αυτό που δεν έχει προχωρήσει είναι η εθνική συμμετοχή, ύψους περίπου 15 εκατ. ευρώ. Τα χρήματα αυτά είναι κρίσιμα για την ανάπτυξη των εγκαταστάσεων, έκτασης περίπου 5.000 τ.μ. που θα στεγάσουν το Κέντρο. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, το COPE-Nano προβλέπεται στην πλήρη ανάπτυξή του να απασχολεί περίπου 400 εργαζομένους, δημιουργώντας έναν σημαντικό ερευνητικό και τεχνολογικό πυρήνα στη Θεσσαλονίκη.

«Φέραμε στην Ελλάδα τη δυνατότητα να ανοίξουμε δρόμους για το μέλλον και να γίνει η χώρα κόμβος Νανοτεχνολογίας στην Ευρώπη και βλέπουμε αυτή η ευκαιρία να μην αξιοποιείται», σημειώνει ο Στέργιος Λογοθετίδης. «Πλέον ο χρόνος μετρά αντίστροφα».