Βιογραφίες λογοτεχνικών χαρακτήρων: είναι το νέο είδος που αναδύθηκε το 2023 στον κόσμο των βιβλίων. Μαργαρίτα του Ανζού, Ιουλιέτα, ο Τζιμ φίλος του Χοκ Φιν… Οι συμπρωταγωνιστές και συμπρωταγωνίστριες κλασικών προσώπων που βγήκαν από τις σελίδες κυρίως του Σαίξπηρ, του Τζέφρι Τσόσερ αλλά και του Μαρκ Τουέιν, ακόμα και από το περιβάλλον του Τόμας Χάρις (όπως ο Χάνιμπαλ Λέκτερ) κυκλοφόρησαν τις βιογραφίες τους. Γραμμένες από ακαδημαϊκούς οι βιογραφίες αυτές απευθύνονται σε ένα ευρύτερο αναγνωστικό κοινό, εξηγεί στο Los Angeles Review of Books ο Σκοτ Στερν, ιστορικός και κριτικός λογοτεχνίας και συγγραφέας μίας ακόμη βιογραφίας αυτού του είδους.
Ο Στερν συνυπογράφει με τον Τσαρλς Ο’ Μάλεϊ το «Shakespeare’ s Margaret: The Dramatic Life of a Warrior Queen». Θέμα τους είναι η Μαργαρίτα του Ανζού, μια ηρωίδα που εμφανίζεται σε τέσσερα από τα πρώτα έργα του Ουίλιαμ Σαίξπηρ: τα τρία μέρη του «Ερρίκου Δ’», καθώς και στο «Ριχάρδος Γ’». Αν και ο Σαίξπηρ την εμπνεύστηκε από μια πραγματική ιστορική προσωπικότητα, αυτή η μεσαιωνική βασίλισσα δεν αποτελούσε το επίκεντρο του βιβλίου.
Οι συγγραφείς που τη βιογραφούν θέλησαν να παρακολουθήσουν την πορεία του χαρακτήρα από τα θέατρα της ελισαβετιανής Αγγλίας, μέσα από αιώνες παραστάσεων και κριτικής, μέχρι το παρόν. Η πορεία της ξεκινά από μια ομάδα «ακατάστατων, οργισμένων γυναικείων χαρακτήρων» που ο Σαίξπηρ δημιούργησε με μοναδικό τρόπο στα πρώτα του έργα. Και φτάνει μέχρι τη σεξουαλική επανάσταση, κατά τη διάρκεια της οποίας ο χαρακτήρας της Μαργαρίτας του Ανζού ζωντάνεψε χάρη στις ερμηνείες της Πέγκι Ασκροφτ και της Ελεν Μίρεν.
Το ξεκίνημα έκανε η μελέτη της Μάριον Τέρνερ «The Wife of Bath: Α Biography». Η Τέρνερ τοποθετεί τη φανταστική Αλισον του Μπαθ στο πλαίσιο των πραγματικών γυναικών σύγχρονων του Τζέφρι Τσόσερ και στη συνέχεια παρακολουθεί την πορεία της Αλισον «στη συνείδηση των αναγνωστών και των συγγραφέων» στους αιώνες που ακολούθησαν.
Στο βιβλίο «Juliet: The Lives and Afterlives of Shakespeare’ s First Tragic Heroine» (2023), η Σόφι Ντάνκαν, ειδική στον Σαίξπηρ από την Οξφόρδη, παρεμβαίνει κατά καιρούς στην αφήγηση για να διηγηθεί τη δική της εμπειρία όταν απαντούσε σε επιστολές θαυμαστών για λογαριασμό του «Veronese Juliet Club». Και για να περιγράψει την αίσθηση που της προκάλεσε η μελέτη του αρχείου του Φράνκο Τζεφιρέλι αμέσως μετά τον θάνατο του αμφιλεγόμενου σκηνοθέτη της ταινίας του 1968 «Ρωμαίος και Ιουλιέτα».
Η Τρούντιερ Χάρις στο «Bigger» εξετάζει τη λογοτεχνική πορεία του Μπίγκερ Τόμας (του κεντρικού χαρακτήρα στο μυθιστόρημα του Ρίτσαρντ Ράιτ «Native Son») η Σέλεϊ Φίσερ Φίσκιν στο βιβλίο της «Jim. The Life and Afterlives of Huckleberry Finn’ s Comrade» γράφει για τον φίλο του Χοκ Φιν. Ο Ανταμ Τζ. Σίλβερστιν δίνει τη μελέτη του για τον βιβλικό κακοποιό Αμάν, με ανάλυση της απεικόνισής του στον Ιουδαϊσμό, τον Χριστιανισμό και το Ισλάμ. Ενώ ο δημοσιογράφος Μπράιαν Ράφτερι διηγείται τη ζωή του Χάνιμπαλ Λέκτερ στο «Hannibal Lecter. A Life» και ο Τζέιμς Σαπίρο εργάζεται πάνω σε μία υπο έκδοση μελέτη του για τον Οθέλλο.
Επτά βιογραφίες
Αλλά γιατί υπάρχει τόσο μεγάλο ενδιαφέρον για τις «ζωές» φανταστικών προσώπων, ώστε να έχουν κυκλοφορήσει επτά μέχρι σήμερα βιογραφίες αυτού του είδους; Μάλιστα όταν τα πρόσωπα στα οποία αναφέρονται δεν υπήρξαν ποτέ στην πραγματικότητα είναι σωστό να χαρακτηρίζονται βιογραφίες;
«Το να κατασκευάζουμε αυτές τις ιστορίες ως βιογραφίες σημαίνει να αναγνωρίζουμε τον ιδιαίτερο κύκλο ζωής του χαρακτήρα στο πέρασμα του χρόνου», σημειώνει ο Σκοτ Στερν. Η απόπειρα ενός τέτοιου πειράματος μας αναγκάζει να αντιμετωπίσουμε τον χαρακτήρα ως «πραγματικό» και να γίνουμε μάρτυρες αυτού που αποκαλύπτει αυτή η νέα οπτική. Η Μαργαρίτα, η Ιουλιέτα, η Αλισον του Μπαθ είναι κάτι περισσότερο από λέξεις σε μια σελίδα. Είναι «αυτή». Ωστόσο, οι ίδιοι οι αναγνώστες αποφασίζουν αν η Μαργαρίτα, ή οποιοσδήποτε από αυτούς τους χαρακτήρες, είναι αρκετά σημαντικός ώστε να δικαιολογήσει μια ολόκληρη βιογραφία. Ο συγγραφέας, άλλωστε, έχει πεθάνει. Ακόμη και ο βιογράφος είναι ασθενής.
Ο Στερν θεωρεί ότι ο πραγματικός πρωταγωνιστής των βιογραφιών χαρακτήρων δεν είναι το πρόσωπο στο οποίο αναφέρεται ο τίτλος. Αντίθετα, είναι όλοι οι άλλοι – το κοινό που διαβάζει, πηγαίνει στο θέατρο και παρακολουθεί ταινίες. «Η δημιουργία χαρακτήρων με αρκετό βάθος ώστε να αξίζουν μια βιογραφία είναι απλώς ασυμβίβαστη με τις τεχνο-οικονομικές αναλύσεις των εκδόσεων, τον θάνατο των έντυπων μέσων, την κατάρρευση του ζωντανού θεάτρου, τη μείωση της διάρκειας προσοχής και την υπερβολικά εύκολη παραγωγή σκουπιδιών. Αν ο κόσμος αντιμετωπίζει την τέχνη με υπερβολική αυστηρότητα τότε γίνεται φτωχότερος».