Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει το ενδεχόμενο επιβολής ενός πανευρωπαϊκού φόρου στα υπερκέρδη των ενεργειακών εταιρειών, καθώς οι κυβερνήσεις των κρατών-μελών αναζητούν λύσεις για τον περιορισμό του κόστους από το νέο ενεργειακό σοκ και την προστασία νοικοκυριών και επιχειρήσεων ενόψει του χειμώνα.
Σύμφωνα με πηγές που επικαλείται το Bloomberg, η Κομισιόν ενημέρωσε τους υπουργούς Οικονομικών της ΕΕ ότι θα μελετήσει τη δυνατότητα εφαρμογής ενός τέτοιου μέτρου, καθώς και το πιθανό οικονομικό του αποτέλεσμα. Τα έσοδα από έναν ενδεχόμενο φόρο θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν για τη στήριξη των καταναλωτών.
Η συζήτηση λαμβάνει ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς οι τιμές της ενέργειας διατηρούνται σε υψηλά επίπεδα και οι ανησυχίες για την επάρκεια φυσικού αερίου στην Ευρώπη ενισχύονται.
Η πρωτοβουλία της Κομισιόν έρχεται ως απάντηση στις πιέσεις διαφόρων κρατών-μελών, με τη Γερμανία να συγκαταλέγεται σε όσους ζητούν την εξέταση ενός κοινού φόρου στα κέρδη των ενεργειακών επιχειρήσεων.
Σε επιστολή που είχαν αποστείλει νωρίτερα μέσα στη χρονιά, η Γερμανία, η Πορτογαλία, η Ισπανία, η Αυστρία, η Ιταλία και η Πολωνία είχαν καλέσει την ΕΕ να προχωρήσει σε σχετική πρόταση.
Ο Ευρωπαίος επίτροπος για το Κλίμα Βόπλκε Χούκστρα, δήλωσε στους δημοσιογράφους ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει να εξετάσει «όλο το φάσμα των πιθανών λύσεων».
Παράλληλα, αναγνώρισε πως ένας τέτοιος φόρος ενέχει επιπλοκές, καθώς αρκετά κράτη-μέλη εξακολουθούν να διαφωνούν με την ιδέα.
Ο Γερμανός υπουργός Οικονομικών Λαρς Κλίνγκμπαϊλ δήλωσε ότι η Γαλλία δεν είναι αντίθετη στην επιβολή φόρου στα υπερκέρδη των ενεργειακών εταιρειών.
«Βλέπουμε πώς τα διυλιστήρια και οι πετρελαϊκές εταιρείες επωφελούνται από αυτή την κρίση, ενώ τελικά το βάρος το επωμίζονται οι καταναλωτές», τόνισε, υπογραμμίζοντας την πολιτική διάσταση της συζήτησης.
Το θέμα αναμένεται να βρεθεί στο επίκεντρο των συνομιλιών στη σύνοδο κορυφής των Ευρωπαίων ηγετών στις Βρυξέλλες την επόμενη εβδομάδα, με τη μείωση του ενεργειακού κόστους να αποτελεί βασική προτεραιότητα.
Προκλήσεις για την επάρκεια φυσικού αερίου
Η συζήτηση για τα υπερκέρδη συνδέεται άμεσα με την αυξανόμενη ανησυχία για την επάρκεια φυσικού αερίου στην Ευρώπη. Εκτιμήσεις αναφέρουν πιθανό έλλειμμα έως και 14 δισ. κυβικά μέτρα φυσικού αερίου τον φετινό χειμώνα, ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στο 7% της συνολικής ζήτησης της ΕΕ.
Το πρόβλημα επιτείνεται καθώς τα αποθέματα φυσικού αερίου έχουν υποχωρήσει σε χαμηλά επίπεδα για την εποχή. Οι αποθήκες βρίσκονται λίγο πάνω από το 70%, στο χαμηλότερο σημείο για την αντίστοιχη περίοδο από το 2011.
Σε περίπτωση έντονου ψύχους, η Ευρώπη ενδέχεται να χρειαστεί να καλύψει μέρος του κενού μέσω εισαγωγών υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), ενώ οι διαθέσιμες ποσότητες στη διεθνή αγορά είναι περιορισμένες και οι τιμές υψηλές.
Οι συνέπειες της απαγόρευσης ρωσικού LNG
Επιπλέον, πίεση προκαλεί η επικείμενη απαγόρευση μακροπρόθεσμων συμβολαίων για ρωσικό LNG στην ΕΕ, που αναμένεται να τεθεί σε ισχύ τον Ιανουάριο.
Η απώλεια αυτών των ποσοτήτων περιορίζει τα περιθώρια ελιγμών της ευρωπαϊκής αγοράς. Το ρωσικό φυσικό αέριο λειτουργούσε ως σημαντικό «μαξιλάρι» για την κάλυψη των εποχικών διακυμάνσεων της ζήτησης, ειδικά τον χειμώνα.
Ταυτόχρονα, η ζήτηση φυσικού αερίου στην Ευρώπη έχει αυξηθεί τα τελευταία δύο χρόνια, ενώ οι εισαγωγές παραμένουν στάσιμες. Έτσι, οι χώρες εξαρτώνται περισσότερο από τα αποθέματα που συγκεντρώνουν πριν τον χειμώνα.
Ακριβότερο LNG και επιπτώσεις στους καταναλωτές
Η επιλογή αυξημένων εισαγωγών LNG συνεπάγεται υψηλότερο κόστος. Η Ευρώπη στρέφεται κυρίως στις ΗΠΑ για προμήθεια υγροποιημένου φυσικού αερίου, όμως οι αμερικανικές δυνατότητες παραγωγής βρίσκονται κοντά στα όριά τους.
Η εισαγωγή επιπλέον ποσοτήτων για κάλυψη του ενεργειακού κενού θα μπορούσε να αυξήσει αισθητά το κόστος για τους Ευρωπαίους καταναλωτές. Παράλληλα, ο ανταγωνισμός με άλλες περιοχές, όπως η Ασία, για την προσέλκυση φορτίων LNG, αναμένεται να ενταθεί.
Σε αυτό το πλαίσιο, η φορολόγηση των υπερκερδών αποκτά και δημοσιονομική διάσταση, καθώς οι κυβερνήσεις αναζητούν πόρους για επιδοτήσεις και μέτρα στήριξης, χωρίς να επιβαρύνουν περαιτέρω τα δημόσια οικονομικά.
Η δύσκολη ισορροπία για την Ευρώπη
Παράλληλα, η Κομισιόν καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάγκη εξασφάλισης πόρων για την προστασία των καταναλωτών και την αποφυγή μέτρων που θα μπορούσαν να περιορίσουν τις επενδύσεις στον ενεργειακό τομέα ή να δημιουργήσουν στρεβλώσεις στην αγορά.
Το ενδεχόμενο ενός ενιαίου ευρωπαϊκού φόρου απαιτεί πολιτική και νομική έγκριση στην ΕΕ, καθώς οι κυβερνήσεις δεν έχουν ακόμη καταλήξει σε κοινή γραμμή για τη διαχείριση των ενεργειακών υπερκερδών.
Τέλος, η συζήτηση αναμένεται να ενταθεί όσο προσεγγίζει ο χειμώνας, με το βασικό ερώτημα για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να παραμένει: πώς θα εξασφαλιστούν επαρκείς ποσότητες ενέργειας και ποιος θα αναλάβει το κόστος της νέας ενεργειακής κρίσης.