Οι νέες αντιδράσεις της Τουρκίας για το ελληνικό Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο σχετικά με τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) φέρνουν εκ νέου στο προσκήνιο τις διαφωνίες μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας για ζητήματα που αφορούν το Αιγαίο. Η ελληνική πλευρά απορρίπτει τις τουρκικές αιτιάσεις και επισημαίνει ότι ο εθνικός χωροταξικός σχεδιασμός θα προχωρήσει κανονικά, ενώ η Άγκυρα επαναλαμβάνει τις πάγιες θέσεις της σχετικά με το καθεστώς ορισμένων περιοχών στο Αιγαίο.
Σε επίσημη ανακοίνωση την Πέμπτη(20/8), το Ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών απορρίπτει ως «αβάσιμους, απολύτως απαράδεκτους και απορριπτέους» τους ισχυρισμούς που διατύπωσε το τουρκικό ΥΠΕΞ σχετικά με το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας.
Σύμφωνα με την Αθήνα, αυτή είναι η δεύτερη παρόμοια τουρκική αντίδραση μέσα σε διάστημα μόλις 12 ημερών, μετά τις πρόσφατες δηλώσεις της Άγκυρας για το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό.
Η ελληνική πλευρά χαρακτηρίζει αυτή τη στάση ως «εμμονή σε αναθεωρητικές θέσεις» που στερούνται νόμιμου ερείσματος.
Το ΥΠΕΞ τονίζει ότι το καθεστώς κυριαρχίας στο Αιγαίο είναι «απολύτως ξεκάθαρο και καθορίζεται οριστικά από διεθνείς συνθήκες».
Παράλληλα, προειδοποιεί πως κάθε διαφορετική προσέγγιση αντιβαίνει στο Διεθνές Δίκαιο και θα αντιμετωπίζεται αναλόγως.
Η Αθήνα υπογραμμίζει επίσης ότι παραμένει σταθερά υπέρ του διαλόγου και των σχέσεων καλής γειτονίας με την Τουρκία.
Τονίζει ότι η μοναδική ελληνοτουρκική διαφορά που αναγνωρίζει αφορά την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας και της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης, πάντα σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο.
Σημειώνεται ότι, η Άγκυρα εξέφρασε την Τεράρτη(19/8) την αντίθεσή της στο νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο της Ελλάδας για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, το οποίο τέθηκε σε εφαρμογή και περιλαμβάνει τον θαλάσσιο χώρο του Αιγαίου.
Ο εκπρόσωπος του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών Οντζού Κετσελί, δήλωσε πως το νέο πλαίσιο, όπως και άλλες παρόμοιες ελληνικές πρωτοβουλίες, δεν έχει «καμία νομική συνέπεια» για την Τουρκία όσον αφορά τα ζητήματα του Αιγαίου. Σύμφωνα με τον ίδιο, η θέση της Άγκυρας σχετίζεται με «γεωγραφικούς σχηματισμούς των οποίων η ιδιοκτησία δεν έχει μεταβιβαστεί στην Ελλάδα με διεθνείς συμφωνίες».
Ο Κετσελί τόνισε ότι τέτοιες ενέργειες δεν αλλάζουν τη νομική θέση της Τουρκίας στα ζητήματα του Αιγαίου. Επισήμανε επίσης πως θα πρέπει να αποφεύγονται μονομερείς ενέργειες σε κλειστές ή ημίκλειστες θάλασσες, όπως το Αιγαίο και η Μεσόγειος, υπογραμμίζοντας την ανάγκη συνεργασίας μεταξύ των παράκτιων κρατών, σύμφωνα με το διεθνές ναυτικό δίκαιο.
«Η Τουρκία, ως ένα από τα δύο παράκτια κράτη του Αιγαίου Πελάγους, είναι πάντα έτοιμη να συνεργαστεί με την Ελλάδα», ανέφερε, επαναλαμβάνοντας τη θέση υπέρ μιας «ειλικρινούς και ολοκληρωμένης» προσέγγισης στα διμερή ζητήματα, με βάση το διεθνές δίκαιο, την ισότητα και την καλή γειτονία. Επιπλέον, παρέπεμψε στη Διακήρυξη των Αθηνών για τις Φιλικές Σχέσεις και την Καλή Γειτονία, που υπογράφηκε στις 7 Δεκεμβρίου 2023.
Ακολουθεί ολόκληρη η ανακοίνωση του ΥΠΕΞ:
«Η χθεσινή δήλωση του Εκπροσώπου του Υπουργείου Εξωτερικών της Τουρκίας σχετικά με το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας περιλαμβάνει σειρά αβάσιμων, απολύτως απαράδεκτων και απορριπτέων ισχυρισμών.
Η επανάληψη δε, για δεύτερη φορά μέσα σε διάστημα μόλις δώδεκα ημερών, μετά την αντίστοιχη τουρκική αντίδραση στο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό, των ίδιων ανυπόστατων ισχυρισμών καταδεικνύει την εμμονή σε αναθεωρητικές θέσεις, οι οποίες δεν έχουν κανένα νόμιμο έρεισμα.
Το καθεστώς κυριαρχίας στο Αιγαίο είναι απολύτως ξεκάθαρο. Η ελληνική κυριαρχία ορίζεται σαφώς και οριστικώς από διεθνή συμβατικά κείμενα και δεν επιδέχεται αμφισβήτηση. Κάθε άλλη προσέγγιση αντιβαίνει στο Διεθνές Δίκαιο και θα λαμβάνει ανάλογη αντίδραση.
Η Ελλάδα τάσσεται παγίως υπέρ του διαλόγου και των σχέσεων καλής γειτονίας με την Τουρκία και παραμένει προσηλωμένη στη διευθέτηση της μοναδικής ελληνοτουρκικής διαφοράς, αυτή της οριοθέτησης της υφαλοκρηπίδας και Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης, σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο».
Τι πρoβλέπει το νέο πλαίσιο για τις ΑΠΕ στην Ελλάδα
Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο τέθηκε σε ισχύ με υπουργική απόφαση του υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρου Παπασταύρου και των υφυπουργών, Νίκου Τσάφου και Μαριλένας Σούκουλη.
Στόχος του πλαισίου είναι η επικαιροποίηση των κανόνων για τη χωροθέτηση νέων έργων ΑΠΕ και μονάδων αποθήκευσης ενέργειας, λαμβάνοντας υπόψη τις σύγχρονες περιβαλλοντικές, κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες.
Παράλληλα, το πλαίσιο προβλέπει αυστηρότερους όρους για την προστασία του περιβάλλοντος, των τοπικών κοινωνιών και της πολιτιστικής κληρονομιάς, με ορίζοντα την επίτευξη των ενεργειακών στόχων έως το 2050.
Το προηγούμενο ειδικό χωροταξικό πλαίσιο είχε θεσπιστεί τον Δεκέμβριο του 2008.
Αυστηρότεροι περιορισμοί για τα φωτοβολταϊκά
Για τις νέες φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις θεσπίζονται ενιαίοι κανόνες σε όλη τη χώρα, ενώ απαγορεύεται η εγκατάστασή τους σε προστατευόμενες περιβαλλοντικά, πολιτιστικά και χωρικά περιοχές.
Συγκεκριμένα, αποκλείονται νέοι φωτοβολταϊκοί σταθμοί σε περιοχές του δικτύου NATURA 2000, δάση, δασικές εκτάσεις, υγροτόπους Ραμσάρ, μικρούς νησιωτικούς υγροτόπους, εθνικούς δρυμούς, μνημεία της φύσης, αισθητικά δάση και Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους.
Εξαιρούνται ακόμη περιοχές προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς, περιοχές με προστατευόμενες αναβαθμίδες, Περιοχές Άνευ Δρόμων και ακτές κολύμβησης.
Τίθεται επίσης ανώτατο όριο κάλυψης γης από νέες φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις: σε επίπεδο Περιφερειακής Ενότητας, η κάλυψη δεν μπορεί να ξεπερνά το 1,5% της συνολικής έκτασης, προστατεύοντας το τοπίο, την αγροτική γη και τις διαφορετικές χρήσεις.
Μετά τη δημόσια διαβούλευση, στους χώρους αποκλεισμού προστέθηκαν ιστορικοί τόποι, αρχαία μνημεία, χαρακτηρισμένα ή αυτοδικαίως προστατευόμενα μνημεία, καθώς και μνημεία μετά το 1830 που έχουν χαρακτηριστεί ως προστατευόμενα. Προστέθηκαν επίσης περιοχές με πηγές υδροληψίας για ανθρώπινη κατανάλωση.
Για τα πλωτά φωτοβολταϊκά, απαγορεύεται η εγκατάσταση σε καταδυτικά πάρκα, νεότερα ναυάγια, περιοχές αγκυροβολίας και τεχνητά υποβρύχια αξιοθέατα.
Κατά τη χωροθέτηση έργων σε θαλάσσιες περιοχές και λίμνες, λαμβάνονται υπόψη τα αλιευτικά πεδία και τηρούνται οι απαιτούμενες αποστάσεις ασφαλείας. Σε ευάλωτες περιοχές προβλέπονται ειδικά μέτρα για την ασφαλή λειτουργία των έργων.
Νέες ζώνες αποκλεισμού για τα αιολικά πάρκα
Το νέο πλαίσιο εισάγει περιορισμούς και για την ανάπτυξη αιολικών σταθμών, ώστε η αιολική ενέργεια να αναπτύσσεται με σεβασμό στο περιβάλλον, το τοπίο και τις τοπικές κοινωνίες.
Απαγορεύεται, μεταξύ άλλων, η εγκατάσταση αιολικών πάρκων στην Αττική, τη Μητροπολιτική Περιοχή Θεσσαλονίκης, σε περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων, σε υγροτόπους Ραμσάρ, μικρούς νησιωτικούς υγροτόπους, Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους, πυρήνες εθνικών δρυμών και συγκεκριμένες ζώνες προστασίας της φύσης.
Περιορισμοί ισχύουν για νησιά κάτω των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, με εξαιρέσεις για κρίσιμες ή κοινωφελείς υποδομές και την ασφάλεια του ενεργειακού συστήματος.
Ανάλογοι περιορισμοί εφαρμόζονται σε εκτός σχεδίου περιοχές με τουριστικές και ψυχαγωγικές χρήσεις, ενεργές λατομικές, μεταλλευτικές και εξορυκτικές ζώνες, Περιοχές Άνευ Δρόμων και ακτές κολύμβησης.
Στις Ζώνες Ειδικής Προστασίας του δικτύου NATURA 2000 για την προστασία των πουλιών, τα αιολικά πάρκα εγκαθίστανται μόνο κατ’ εξαίρεση, αν προβλέπεται από εγκεκριμένη Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη και το αιολικό δυναμικό ξεπερνά τα 7,5 m/s.
Μετά τη δημόσια διαβούλευση, προστέθηκε η απαγόρευση εγκατάστασης νέων αιολικών σταθμών στις περιοχές κατηγορίας Α και Β του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τον Τουρισμό.
Στις ζώνες αποκλεισμού εντάχθηκαν επιπλέον ιστορικοί τόποι, αρχαία μνημεία, προστατευόμενα μνημεία μετά το 1830, περιοχές με πηγές νερού ανθρώπινης κατανάλωσης και απάτητες παραλίες.
Ειδικοί κανόνες για τα νησιά
Για την εγκατάσταση αιολικών σταθμών στα νησιά απαιτείται ειδική μελέτη τοπίου κατά την περιβαλλοντική αδειοδότηση.
Η μελέτη εξετάζει το μέγεθος του σταθμού, τα χαρακτηριστικά του τοπίου και τις επιπτώσεις στις θέες. Στις ορεινές περιοχές η αξιολόγηση γίνεται κατά περίπτωση, με βάση τα μορφολογικά, οικολογικά και τοπικά χαρακτηριστικά.
Παραμένει στο 4% της έκτασης ανά Δημοτική Ενότητα το ανώτατο ποσοστό κάλυψης εδάφους από αιολικούς σταθμούς στα νησιά.
Το νέο πλαίσιο επιτρέπει την αξιοποίηση περιοχών με τοπικά υψηλό αιολικό δυναμικό, ακόμα και όταν ο μέσος όρος της ευρύτερης περιοχής είναι χαμηλός.
Έτσι, σε Δημοτικές Ενότητες με μέσο αιολικό δυναμικό κάτω από 4 m/s, μπορεί κατ’ εξαίρεση να εγκριθεί αιολικός σταθμός, εφόσον στη συγκεκριμένη θέση αποδεικνύεται δυναμικό άνω των 7,5 m/s.
Νέοι κανόνες και για τις υπόλοιπες ΑΠΕ
Το νέο χωροταξικό πλαίσιο επικαιροποιεί και τους κανόνες για άλλες μορφές Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας.
Περιλαμβάνει νέες κατευθύνσεις και όρους χωροθέτησης για έργα βιοαερίου, βιομεθανίου, βιομάζας, γεωθερμίας και μικρών υδροηλεκτρικών, με στόχο ένα πιο σύγχρονο και ολοκληρωμένο πλαίσιο για την ανάπτυξή τους.