Η Ευρωπαϊκή Ενωση βρίσκεται για ακόμη μία φορά αντιμέτωπη με τις δομικές της αντιφάσεις, καθώς οι 27 ηγέτες ξεκίνησαν χθες στις Βρυξέλλες μία από τις πιο κρίσιμες διήμερες συνόδους κορυφής των τελευταίων ετών. Κρίσιμη διότι, σε αντίθεση με άλλες χρονιές στις οποίες οι διαφωνίες ήταν τεχνικές, αυτή τη φορά συγκρούονται ζωτικά εθνικά συμφέροντα και ίσως η πολιτική επιβίωση κάποιων ηγετών, υπό το βάρος πρωτοφανών εξωτερικών πιέσεων. Ενδεικτικό ήταν πως η προγραμματισμένη χθεσινοβραδινή συνέντευξη Τύπου ακυρώθηκε, καθώς σημειώθηκε αδιέξοδο στο ζήτημα του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών.
Υπό το βάρος της γεωπολιτικής αβεβαιότητας, της επίμονης ακρίβειας και των επερχόμενων κρίσιμων εκλογικών αναμετρήσεων σε αρκετές χώρες, το κλίμα στο κτίριο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου κάθε άλλο παρά συναινετικό ήταν.
Οι διαχωριστικές γραμμές μεταξύ Βορρά και Νότου επανήλθαν στο προσκήνιο με μεγάλη ένταση. Στο επίκεντρο της πολιτικής σύγκρουσης βρίσκονται τέσσερα μεγάλα μέτωπα: η διαχείριση της συνεχιζόμενης ενεργειακής κρίσης, το «παζάρι» για τον νέο επταετή προϋπολογισμό 2028-2034, η αναδιαμόρφωση της στρατηγικής απέναντι στην Ουκρανία και τη Ρωσία, και ο περιορισμός των αυξανόμενων εξαγωγών από την Κίνα προς την ΕΕ.
Εντεινόμενη ανησυχία
Η σύνοδος κορυφής πραγματοποιείται σε μια περίοδο εντεινόμενης οικονομικής ανησυχίας, με τις αυξήσεις των τιμών των καυσίμων από τον πόλεμο του Ιράν να θέτουν σε κίνδυνο τις κυβερνήσεις που αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες, με τις εταιρείες να αντιμετωπίζουν δυσκολίες και με την Ευρώπη να θέλει να ενισχύσει την άμυνά της και να υποστηρίξει την Ουκρανία.
Ο χρόνος μετράει αντίστροφα για μια σειρά εκλογικών μαχών στην Ευρώπη τους επόμενους μήνες, συμπεριλαμβανομένης της Γαλλίας τον Απρίλιο, οι οποίες θα μπορούσαν να οδηγήσουν στην προεδρία την ακροδεξιά Μαρίν Λε Πεν – η οποία δεσμεύεται να μειώσει τη συνεισφορά της χώρας της στον προϋπολογισμό της ΕΕ.
Ψηλά στην ατζέντα βρέθηκε η ενεργειακή ασφάλεια. Σύμφωνα με πληροφορίες του Euronews, στο τραπέζι βρίσκονται διαφορετικές προτάσεις για την ανακούφιση των καταναλωτών, μεταξύ των οποίων και η επιβολή έκτακτου φόρου στα υπερκέρδη μεγάλων ενεργειακών εταιρειών, χωρίς ωστόσο να διαφαίνεται μια κοινά αποδεκτή λύση για όλα τα κράτη – μέλη. Οι διαφορετικές συνθήκες στις εθνικές οικονομίες και ο διεθνής χαρακτήρας της ενεργειακής κρίσης δυσκολεύουν τη διαμόρφωση ενιαίας ευρωπαϊκής απάντησης, αναφέρεται χαρακτηριστικά.
Προτάσεις στο τραπέζι
Στο τραπέζι έπεσαν αρκετές προτάσεις. Για παράδειγμα, ο αυστριακός καγκελάριος Κρίστιαν Στόκερ επανέφερε μία που είχε υποβληθεί για πρώτη φορά τον Ιούνιο, για την εισαγωγή μεγαλύτερης διαφάνειας στις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας του μπλοκ, στις οποίες το φυσικό αέριο συνήθως καθορίζει την τιμή της ενέργειας.
Η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν περιέγραψε βασικούς τομείς στους οποίους η Επιτροπή βοηθά με τους λογαριασμούς ενέργειας, συμπεριλαμβανομένων σχεδίων για την ενίσχυση των επενδύσεων σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, την πρόσφατη καθυστέρηση ενός έτους από την εκτελεστική εξουσία των κανόνων της ΕΕ για το μεθάνιο και ένα σχέδιο για την έναρξη «στρατηγικού διαλόγου» για την ενίσχυση των εγχώριων διυλιστηρίων.
Αναφέρθηκε επίσης σε μια πρόταση για την επέκταση της κρατικής βοήθειας για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις, η οποία τέθηκε για πρώτη φορά τον Φεβρουάριο, σε ασαφή σχέδια για τη συγκέντρωση των αγορών ενέργειας σε επίπεδο ΕΕ, καθώς και σε «στρατηγικά αποθέματα φυσικού αερίου».
Καταγράφοντας πτώση στις δημοσκοπήσεις στο εσωτερικό της χώρας του, ο γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς δήλωσε στους δημοσιογράφους ότι οι θέσεις εξακολουθούν να διαφέρουν πολύ όσον αφορά τον προϋπολογισμό.
Οι διαπραγματεύσεις επικεντρώνονται στην πρόταση της ιρλανδικής προεδρίας για περικοπές ύψους 141 δισ. ευρώ στον προϋπολογισμό των 2 τρισ. Οι διαφωνίες είναι μεγάλες και ουσιαστικές, γεγονός που κάνει τους αναλυτές να προβλέπουν πως η προθεσμία του Δεκεμβρίου για την ολοκλήρωση του προϋπολογισμού είναι μάλλον αδύνατον να επιτευχθεί.
Προσπαθώντας να αυξήσει την πίεση στους ηγέτες της ΕΕ για την ολοκλήρωση μιας συμφωνίας, ο γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν προειδοποίησε τους συναδέλφους του ότι δεν θα μπορεί, δεν θα έχει το «πολιτικό περιθώριο» να υπογράψει συμφωνία κοντά στις γαλλικές εκλογές τον Απρίλιο του 2027 – άρα η συμφωνία θα πρέπει να επιτευχθεί το αργότερο τον Ιανουάριο.
Εκεί όπου διαπιστώνεται μεγάλη διαφωνία και αναδεικνύεται η διάσταση Βορρά – Νότου είναι μια πρόταση από τη λεγόμενη «συμμαχία των φειδωλών» (Αυστρία, Δανία, Γερμανία, Φινλανδία, Ολλανδία και Σουηδία) να περιοριστούν οι επιδοτήσεις για τους αγρότες και το ταμείο συνοχής καθώς, όπως υποστηρίζουν, απορροφά χρήματα από πιο επείγοντες τομείς, όπως είναι η άμυνα και οι νέες τεχνολογίες, προκειμένου να συμβαδίσει η Ενωση με τις ΗΠΑ και την Κίνα. Στον αντίποδα βρίσκονται οι υπόλοιπες 17 χώρες που συγκροτούν την ομάδα των «φίλων της συνοχής». «Επομένως, αντιμετωπίζουμε πολύ πολύ δύσκολες διαπραγματεύσεις», διαπίστωσε ο Μερτς.
Πυρά από τη Μέτσολα
Πάντως, η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Ρομπέρτα Μέτσολα εξαπέλυσε «πυρά» προς τους ευρωπαίους ηγέτες, τονίζοντας ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να συμφωνεί σε φιλόδοξους στόχους και στη συνέχεια να περιορίζει τους πόρους που απαιτούνται για την υλοποίησή τους.
«Δεν μπορούμε να συμφωνούμε και μετά να περικόπτουμε», είπε χαρακτηριστικά.
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, δεσμεύτηκε να εξετάσει τους προτεινόμενους φόρους του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στις εταιρείες κρυπτονομισμάτων, τα διαδικτυακά τυχερά παιχνίδια και τους τεχνολογικούς κολοσσούς.
Μια άλλη μεγάλη διαμάχη αυτού του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου ξέσπασε κατά τη διάρκεια των συνομιλιών για το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ρύπων) και την «πράσινη» μετάβαση, με έξι χώρες (μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα) να ζητούν αναβολή των μέτρων που πρέπει να ληφθούν, και την παράταση της εφαρμογής από το 2028 στο 2030.
Ομως οι βόρειες χώρες που έχουν ήδη κάνει τις απαραίτητες επενδύσεις αντέδρασαν, ζητώντας να μην αλλάξει το χρονικό περιθώριο, θέτοντας ως επιχείρημα την αναστάτωση που προκλήθηκε στις ενεργειακές αγορές από τον πόλεμο στο Ιράν και υποστηρίζοντας ότι η πράσινη μετάβαση πρέπει να ολοκληρωθεί το συντομότερο δυνατόν.
Ενα από τα κύρια θέματα σήμερα θα είναι οι προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Ουκρανία, με τον πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι να παρίσταται στις Βρυξέλλες, σε μια περίοδο που το Κίεβο βρίσκεται σε διαμάχη με τις ΗΠΑ.
Οι ηγέτες αναμένεται να συζητήσουν τις χρηματοδοτικές ανάγκες της Ουκρανίας για το 2027, με τον πρωθυπουργό της Λετονίας Αντρις Κούλμπεργκς να συγκρίνει το κόστος για κάθε πολίτη με την τιμή μιας μπίρας.
«Είναι μία μπίρα λιγότερη για έναν Ευρωπαίο ετησίως. Μπορούμε να το αντέξουμε οικονομικά. Αλλά η Ουκρανία το χρειάζεται τώρα», είπε.