Το ευρωπαϊκό πρόγραμμα IRIS² και το σχέδιο της Γερμανίας για ένα αυτόνομο στρατιωτικό δίκτυο βρίσκονται στο επίκεντρο των προσπαθειών για τη μείωση της εξάρτησης από αμερικανικές δορυφορικές υπηρεσίες, όπως το Starlink του Ίλον Μασκ.
Αφορμή αποτελεί η αναφορά περιορισμών στη λειτουργία των δορυφορικών συνδέσεων που χρησιμοποιεί ο ουκρανικός στρατός, εξέλιξη που επαναφέρει στο προσκήνιο το ζήτημα της ευρωπαϊκής τεχνολογικής και αμυντικής αυτονομίας.
Σύμφωνα με το Euronews, η Ευρωπαϊκή Ένωση αναπτύσσει το δικό της δορυφορικό σύστημα, ενώ η Γερμανία σχεδιάζει παράλληλα ένα εθνικό δίκτυο για τις ανάγκες των ενόπλων δυνάμεών της.
The EU should find an alternative to Elon Musk’s Starlink to ensure that Ukraine can defend itself, Renew Europe, the European Parliament’s liberal group, said on Thursday.
Follow our live blog: https://t.co/v0kO8n0kHM https://t.co/eyPagy1w2D
— euronews (@euronews) October 15, 2026
Οι περιορισμοί στο Starlink και η εξάρτηση της Ουκρανίας
Ο ουκρανικός στρατός ανέφερε αυτή την εβδομάδα προβλήματα στη λειτουργία της δορυφορικής υπηρεσίας Starlink, με τις συνδέσεις να διακόπτονται όταν οι τερματικές συσκευές κινούνται με ταχύτητα μεγαλύτερη των 160 χιλιομέτρων την ώρα. Ο περιορισμός επηρεάζει μεταξύ άλλων τα drones, τα οποία βασίζονται στις δορυφορικές επικοινωνίες για τη λειτουργία και την καθοδήγησή τους.
Η σύνδεση αποκαταστάθηκε αρχικά εν μέρει, ωστόσο το όριο ταχύτητας παρέμεινε. Δεν έχει αποσαφηνιστεί ποιος επέβαλε τον συγκεκριμένο περιορισμό.
Ο επικεφαλής της SpaceX, Ίλον Μασκ, δήλωσε μέσω της πλατφόρμας X ότι το Starshield βρίσκεται υπό τον έλεγχο της αμερικανικής κυβέρνησης. Πρόκειται για διαφορετική υπηρεσία από το Starlink: το Starlink απευθύνεται κυρίως σε ιδιώτες και επιχειρήσεις, ενώ το Starshield έχει σχεδιαστεί για κυβερνητικές και στρατιωτικές χρήσεις.
Η εξέλιξη αναδεικνύει την εξάρτηση των ουκρανικών ενόπλων δυνάμεων από τις δορυφορικές επικοινωνίες. Ο υπουργός Εξωτερικών της Πολωνίας, Ράντοσλαβ Σικόρσκι, αντέδρασε δημόσια, γράφοντας στο X ότι οι Ευρωπαίοι πελάτες θα παρακολουθούν στενά τον τρόπο με τον οποίο η εταιρεία διαχειρίζεται τις υπηρεσίες της. Η Πολωνία έχει χρηματοδοτήσει σημαντικό μέρος των τερματικών Starlink που χρησιμοποιούνται στην Ουκρανία.
IRIS²: Το ευρωπαϊκό δορυφορικό δίκτυο
Η Ευρωπαϊκή Ένωση προωθεί εδώ και περίπου έξι χρόνια το IRIS², ένα δικό της δίκτυο δορυφορικών επικοινωνιών. Η ονομασία προέρχεται από τον όρο Infrastructure for Resilience, Interconnectivity and Security by Satellite και αφορά μια υποδομή που φιλοδοξεί να ενισχύσει την ασφάλεια, την ανθεκτικότητα και τη συνδεσιμότητα της Ευρώπης.
Το σύστημα προορίζεται να παρέχει ασφαλείς επικοινωνίες σε κυβερνήσεις, επιχειρήσεις και πολίτες, καλύπτοντας παράλληλα περιοχές της Ευρώπης και της Αφρικής όπου οι υφιστάμενες υπηρεσίες έχουν περιορισμένη εμβέλεια. Για την ενίσχυση της ασφάλειας των επικοινωνιών προβλέπεται, μεταξύ άλλων, η αξιοποίηση τεχνολογιών κβαντικής επικοινωνίας μέσω της ευρωπαϊκής υποδομής EuroQCI.
Στις αρχές Αυγούστου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η κοινοπραξία SpaceRISE συμφώνησαν για την υλοποίηση του προγράμματος. Ο σχεδιασμός προβλέπει συνολικά 348 δορυφόρους: 330 σε χαμηλή γήινη τροχιά και 18 σε μεσαία τροχιά. Από το σύστημα, 66 δορυφόροι προορίζονται ειδικά για την ενίσχυση των στρατιωτικών επικοινωνιών, της ασφάλειας και των υπηρεσιών διάσωσης.
Σύμφωνα με τους υπολογισμούς της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, το δίκτυο θα αυξήσει τη διαθέσιμη και εξασφαλισμένη χωρητικότητα για κρατικούς χρήστες κατά 60% εντός της ΕΕ και κατά 54% σε παγκόσμιο επίπεδο.
Προτεραιότητα θα δοθεί στις κυβερνήσεις, στις ένοπλες δυνάμεις και στις κρίσιμες υπηρεσίες, ενώ σε επόμενο στάδιο προβλέπεται η αξιοποίηση του δικτύου και από ιδιώτες. Οι πρώτες εκτοξεύσεις δορυφόρων προγραμματίζονται για το 2029, με τις υπηρεσίες να τίθενται σταδιακά σε λειτουργία από το 2029 ή το 2030.
Ο ρόλος της Γερμανίας στο IRIS²
Σημαντική συμμετοχή στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα έχει η γερμανική διαστημική εταιρεία OHB, με έδρα τη Βρέμη. Στις 31 Αυγούστου, η εταιρεία υπέγραψε με τον διαχειριστή δορυφόρων SES σύμβαση σχεδόν ενός δισεκατομμυρίου ευρώ για την κατασκευή 18 δορυφόρων μεσαίας γήινης τροχιάς. Κάθε δορυφόρος θα έχει βάρος περίπου 2,6 τόνων κατά την εκτόξευση.
Ο επικεφαλής της OHB, Μάρκο Φουξ, χαρακτήρισε το πρόγραμμα σημαντικό βήμα για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής ανεξαρτησίας στον τομέα του διαστήματος.
Η συμμετοχή της γερμανικής βιομηχανίας είχε προκαλέσει αντιπαραθέσεις ήδη από τα πρώτα στάδια του σχεδιασμού. Τον Δεκέμβριο του 2023, σύμφωνα με τη Frankfurter Rundschau, το γερμανικό υπουργείο Οικονομίας είχε απευθύνει επείγουσα επιστολή στις εμπλεκόμενες εταιρείες, ζητώντας διευκρινίσεις για τη συμμετοχή της εγχώριας βιομηχανίας και το μερίδιό της στην προστιθέμενη αξία του έργου.
Hey, @elonmusk, big man, are you playing politics with your products again?
As your European customers, we are watching you.
— Radosław Sikorski
(@sikorskiradek) October 14, 2026
Η Γερμανία σχεδιάζει δικό της στρατιωτικό δίκτυο
Παράλληλα με το IRIS², η Γερμανία σχεδιάζει ένα ξεχωριστό δορυφορικό δίκτυο για τις ανάγκες της Bundeswehr, το οποίο θα χρηματοδοτηθεί από τον ομοσπονδιακό προϋπολογισμό.
Ο υποστράτηγος Άρμιν Φλάισμαν, αρμόδιος για θέματα διαστήματος στον τομέα Κυβερνοχώρου και Πληροφοριών των γερμανικών ενόπλων δυνάμεων, δήλωσε στο MDR ότι σχεδιάζεται ένα σύστημα αντίστοιχο με το Starlink, αλλά μικρότερης κλίμακας. Σε δηλώσεις του στο Handelsblatt, περιέγραψε τον στόχο ως τη δημιουργία «ιπτάμενων Fritzbox» στο διάστημα, παραπέμποντας στις συσκευές που χρησιμοποιούνται για τη σύνδεση στο διαδίκτυο.
Το δίκτυο αναμένεται να καλύψει αρχικά την ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ, διατηρώντας τον έλεγχο σε εθνικό επίπεδο. Ορισμένα από τα επιμέρους συστήματα θα προέρχονται από δυτικούς εταίρους, μεταξύ των οποίων και οι Ηνωμένες Πολιτείες.
Τον Σεπτέμβριο του 2025, ο υπουργός Άμυνας της Γερμανίας, Μπόρις Πιστόριους, ανακοίνωσε ότι το Βερολίνο σχεδιάζει να επενδύσει συνολικά 35 δισεκατομμύρια ευρώ σε στρατιωτικά διαστημικά προγράμματα έως το 2030. Τον Ιούλιο επισκέφθηκε τις εγκαταστάσεις της OHB στη Βρέμη, όπου ενημερώθηκε για τα προγράμματα δορυφόρων και την παραγωγική δραστηριότητα της εταιρείας.
Το γερμανικό πρόγραμμα ονομάζεται SATCOMBw 4 και, σύμφωνα με τον σχεδιασμό της Bundeswehr, στην πλήρη ανάπτυξή του θα περιλαμβάνει εκατοντάδες δορυφόρους σε χαμηλή γήινη τροχιά. Το κόστος εκτιμάται μεταξύ οκτώ και δέκα δισεκατομμυρίων ευρώ.
Μια πρώτη επιχειρησιακή διάταξη, με έως και 40 δορυφόρους, προβλέπεται για το 2029, ενώ η πλήρης λειτουργία του δικτύου αναμένεται από το 2030.
Για την ανάληψη του έργου έχει καταθέσει προσφορά η κοινοπραξία OHB Rheinmetall Space Networks, που ιδρύθηκε τον Ιούνιο από τους δύο γερμανικούς ομίλους. Η OHB θα αναλάβει την κατασκευή των δορυφόρων και η Rheinmetall τους επίγειους σταθμούς και τα τερματικά. Η τελική ανάθεση δεν έχει ακόμη αποφασιστεί, με δημοσιεύματα του κλάδου να τοποθετούν τη σχετική απόφαση κοντά στην αλλαγή του έτους ή στις αρχές του 2027.
Εάν η κοινοπραξία αναλάβει το έργο, η OHB θα συμμετέχει και στα δύο μεγάλα προγράμματα: στο IRIS² ως κατασκευαστής δορυφόρων και στο εθνικό δίκτυο της Bundeswehr.
Οι υφιστάμενες δορυφορικές δυνατότητες της Bundeswehr
Σήμερα, οι γερμανικές ένοπλες δυνάμεις χρησιμοποιούν δύο δικούς τους δορυφόρους επικοινωνιών σε γεωστατική τροχιά, σε ύψος περίπου 36.000 χιλιομέτρων. Πρόκειται για τους COMSATBw-1 και COMSATBw-2, οι οποίοι εκτοξεύθηκαν το 2009 και το 2010 αντίστοιχα.
Την κατασκευή των δορυφόρων που θα τους αντικαταστήσουν έχει αναλάβει η Airbus, με στόχο να τεθούν σε τροχιά το 2029. Παράλληλα, ο πρώτος από τους τρεις γερμανικούς δορυφόρους ραντάρ SARah εκτοξεύθηκε το 2022 με πύραυλο Falcon 9 της SpaceX.
Η βελγική Aerospacelab αναλαμβάνει 264 δορυφόρους
Στην κατασκευή του IRIS² συμμετέχουν αρκετές ευρωπαϊκές εταιρείες. Ένα μεγάλο μέρος της παραγωγής των δορυφόρων χαμηλής τροχιάς έχει ανατεθεί στην Aerospacelab, μια εταιρεία που ιδρύθηκε το 2018 και εδρεύει στη Σαρλερουά του Βελγίου.
Η εταιρεία θα κατασκευάσει 264 δορυφόρους, με την αξία της σύμβασης να ανέρχεται, σύμφωνα με την ίδια, σε 2,4 δισεκατομμύρια ευρώ. Οι παραδόσεις προβλέπεται να ολοκληρωθούν έως το 2030.
Η παραγωγή θα πραγματοποιείται σε νέο εργοστάσιο στη Σαρλερουά, το οποίο, σύμφωνα με τον σχεδιασμό, θα μπορεί να κατασκευάζει έως και 500 δορυφόρους ετησίως από το 2027.
Η Airbus έχει αναλάβει την κατασκευή τουλάχιστον 66 δορυφόρων για το τμήμα του δικτύου που προορίζεται για στρατιωτικές επικοινωνίες, με στόχο την ολοκλήρωσή τους το 2029. Με τις συμβάσεις αυτές έχει καλυφθεί το σύνολο των 330 δορυφόρων χαμηλής τροχιάς. Μαζί με τους 18 δορυφόρους μεσαίας τροχιάς της OHB, το IRIS² θα αριθμεί συνολικά 348 δορυφόρους.
Το χρονοδιάγραμμα και το πρόβλημα των εκτοξεύσεων
Παρά την πρόοδο στην κατασκευή των δορυφόρων, παραμένει αβέβαιο εάν το IRIS² θα τηρήσει το χρονοδιάγραμμα. Οι πρώτες εκτοξεύσεις προβλέπονται για το 2029, αν και, σύμφωνα με δημοσιεύματα, ο αρχικός σχεδιασμός προέβλεπε την έναρξη των εκτοξεύσεων δύο χρόνια νωρίτερα.
Βασικό εμπόδιο θεωρείται η περιορισμένη διαθεσιμότητα πυραύλων εκτόξευσης. Ακόμη και αν οι δορυφόροι είναι έτοιμοι, η ανάπτυξη του δικτύου εξαρτάται από τη δυνατότητα μεταφοράς τους στο διάστημα. Αυτό σημαίνει ότι η Ευρώπη εξακολουθεί να χρειάζεται επαρκείς και αξιόπιστες δικές της δυνατότητες εκτόξευσης.
Κεντρικό ρόλο σε αυτή την προσπάθεια έχει ο ευρωπαϊκός πύραυλος Ariane 6, ο οποίος πραγματοποιεί πτήσεις από το 2024. Ωστόσο, ο περιορισμένος αριθμός εκτοξεύσεων αποτελεί πρόκληση για την ανάπτυξη ενός τόσο μεγάλου δικτύου.
Ο Αντρέας Κνοπ από το Πανεπιστήμιο της Bundeswehr στο Μόναχο έχει επισημάνει, σύμφωνα με την εφημερίδα Das Parlament, τους περιορισμούς στον αριθμό των διαθέσιμων εκτοξεύσεων. Αντίστοιχα, η πολιτική επιστήμονας Άντγιε Νέτζολντ από το Τεχνικό Πανεπιστήμιο του Κέμνιτς έχει περιγράψει στο MDR το ζήτημα ως «πρόβλημα εκτοξευτήρων».
Σύμφωνα με τα στοιχεία του δημοσιεύματος, ο Ariane 6 είχε πραγματοποιήσει τέσσερις εκτοξεύσεις μέσα στο έτος, τρεις από τις οποίες μετέφεραν δορυφόρους για το Amazon Leo, το δορυφορικό δίκτυο διαδικτύου της Amazon που φιλοδοξεί να ανταγωνιστεί το Starlink. Η εταιρεία έχει ήδη εξασφαλίσει τουλάχιστον 18 εκτοξεύσεις με τον ευρωπαϊκό πύραυλο.
Στις αρχές Αυγούστου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε ανακοινώσει ότι η εξασφάλιση υπηρεσιών εκτόξευσης αποτελεί ένα από τα επόμενα βήματα για την υλοποίηση του IRIS².
What if the internet goes down?
IRIS² is Europe’s new network, designed to provide secure connectivity when terrestrial networks fail – keeping critical users connected & bringing internet to remote areas.
Watch our explainer! #EUSpace #IRIS2
https://t.co/mqWXuQvxrH https://t.co/vfeaZvcfCv — EU Defence and Space (@defis_eu) October 13, 2026
Σύμφωνα με το Euronews, η ανάπτυξη του ευρωπαϊκού δικτύου συνδέεται άμεσα με την προσπάθεια ενίσχυσης της στρατηγικής αυτονομίας της Ευρώπης. Ωστόσο, η επιτυχία του σχεδίου θα εξαρτηθεί όχι μόνο από την κατασκευή των δορυφόρων, αλλά και από την ικανότητα της Ευρώπης να τους θέσει σε τροχιά εγκαίρως και να διασφαλίσει την απρόσκοπτη λειτουργία των υπηρεσιών που θα παρέχουν.