Η Ελίζα Γκρίφιθς βρισκόταν στο σπίτι της στη Νέα Υόρκη εκείνο το πρωινό του Αυγούστου του 2022, όταν χτύπησε το τηλέφωνό της. Στην άλλη άκρη της γραμμής ένας φίλος την ενημέρωνε ότι ο άνδρας που είχε παντρευτεί μόλις έναν χρόνο νωρίτερα και ο οποίος είχε φύγει το προηγούμενο βράδυ για μια ομιλία σχεδόν 650 χιλιόμετρα μακριά, είχε τραυματιστεί. Ανοιξε την τηλεόραση και αντίκρισε εικόνες χάους: ο σύζυγός της, ο σερ Σαλμάν Ρούσντι, είχε δεχθεί πολλαπλές μαχαιριές και έδινε μάχη για τη ζωή του.
Μέσα σε λίγες ημέρες η ποιήτρια και φωτογράφος Ελίζα Γκρίφιθς άρχισε να δημιουργεί ένα βιντεοημερολόγιο καταγράφοντας τη θεραπεία και την ανάρρωσή του. «Οταν έγινε πιθανό ότι θα επιβίωνα είπα στην Ελίζα ότι πρέπει να καταγράψουμε όσα συνέβαιναν. Με αυτό εννοούσα κάτι πολύ απλό: ίσως να μου έβγαζε μια φωτογραφία με το iPhone της κάθε δύο ημέρες, απλώς για να κρατάμε αρχείο από την ανάρρωση.
Ομως η Ελίζα είχε μεγαλύτερες ιδέες», λέει ο Σάλμαν Ρούσντι σε δημοσίευμα της βρετανικής εφημερίδας «Guardian» με αφορμή το ότι τόσο ο ίδιος όσο και η σύζυγός του είναι πρωταγωνιστές του ντοκιμαντέρ «Μαχαίρι: Η απόπειρα δολοφονίας του Σαλμάν Ρούσντι» στο οποίο συνδυάζεται το βιντεοημερολόγιο της Γκρίφιθς με αρχειακό υλικό από την περίοδο που ακολούθησε τη μοιραία ημέρα του 1989, όταν εκδόθηκε φετφά εναντίον του συγγραφέα, εξαιτίας της προσβολής που φέρεται να είχε προκαλέσει στο ισλάμ η υποτιθέμενη βλασφημία του τέταρτου μυθιστορήματός του «Σατανικοί Στίχοι».
Η ιδέα για την ενσωμάτωση του αρχειακού υλικού στο ντοκιμαντέρ ήταν του βραβευμένου με Οσκαρ δημιουργού Αλεξ Γκίμπνεϊ, (η πιο πρόσφατη δουλειά του αφορά στον Ιλον Μασκ), τον οποίο ο Ρούσντι και η Γκρίφιθς κάλεσαν να σκηνοθετήσει ή, όπως ο ίδιος προτιμά να το περιγράφει, να «επιμεληθεί» την ταινία. Αρχικά ο Ρούσντι ήταν αντίθετος με την «ανασκαφή» του παρελθόντος, θεωρώντας ότι ο δράστης της επίθεσης – ο οποίος αναφέρεται απλώς ως «Α» και από τον οποίο ο σκηνοθέτης δεν κατάφερε να πάρει συνέντευξη, με αποτέλεσμα το κίνητρό του να παραμένει άγνωστο – ήταν «απλώς ένα τρελό παιδί. Νομίζω ότι ήμουν άτυχος, γιατί αυτός ο άνθρωπος παρακινήθηκε από ποιος ξέρει ποιες επιρροές, και στον χώρο όπου ήρθε να μου επιτεθεί δεν υπήρχε απολύτως καμία προστασία ασφαλείας», λέει ο Ρούσντι.
O Εντουαρντ Σαΐντ
«Το θέμα είναι ότι τα προηγούμενα 20 χρόνια είχα κάνει εκατοντάδες δημόσιες εμφανίσεις σε όλο τον κόσμο χωρίς κανένα πρόβλημα και δεν φαινόταν απαραίτητο να περιβάλλεται το σημείο από ένοπλους άνδρες», συνεχίζει. Δεν είχαν, όμως, όλοι την ίδια άποψη, όπως αποκαλύπτεται στο ντοκιμαντέρ. Ο παλαιστινοαμερικανός στοχαστής Εντουαρντ Σαΐντ είχε προβλέψει ότι η κύρια απειλή που αντιμετώπιζε ο Ρούσντι δεν θα προερχόταν σύντομα από έναν θρησκευτικό φανατικό, αλλά κάποια στιγμή στο μέλλον από ένα τυχαίο άτομο.
Η αρχική ιδέα του Γκίμπνεϊ ήταν να βασιστεί στη δημοφιλή τηλεοπτική σειρά της δεκαετίας του 1980 «Ο τραγουδιστής ντετέκτιβ» (The Singing Detective) του Ντένις Πότερ. Η ιστορία είναι απλή: ο ήρωας εμφανίζεται σε πολύ άσχημη κατάσταση επειδή πάσχει από ψωρίαση και, στη διάρκεια της σειράς, αναρρώνει. Στο μεταξύ η ζωή του περνά μπροστά από τα μάτια του. Γνωρίζοντας ο Γκίμπνεϊ ότι έχει να διαχειριστεί την ιστορία ενός συγγραφέα του διαμετρήματος του Ρούσντι κατέληξε πως η σοφότερη επιλογή θα ήταν να χρησιμοποιήσει μεγάλα αποσπάσματα από το βιβλίο «Μαχαίρι» με τα απομνημονεύματα του Ρούσντι από το συμβάν που δημοσιεύτηκαν το 2024 (φέτος κυκλοφόρησε αντίστοιχο βιβλίο με την υπογραφή της συζύγου του) ως αφηγηματικό καμβά.
Το ντοκιμαντέρ κυκλοφόρησε στις Ηνωμένες Πολιτείες στις 17 Σεπτεμβρίου.