Η Τεχεράνη επιχειρεί να εδραιώσει έναν ιδιότυπο έλεγχο στα Στενά του Ορμούζ, επιβάλλοντας στην πράξη καθεστώς θαλάσσιας επιτήρησης και επεκτείνοντας τις διεκδικήσεις της σε περιοχές που συνδέονται με κρίσιμες λιμενικές εγκαταστάσεις των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων.
Διαβάστε επίσης: Σε αναμονή απάντησης από το Ιράν ο Τραμπ – Αγωνία για αντίποινα μετά τον βομβαρδισμό των ιρανικών τάνκερ
Η εξέλιξη αυτή προκαλεί έντονη ανησυχία στη διεθνή ναυτιλιακή κοινότητα και στις ενεργειακές αγορές, καθώς αφορά έναν από τους σημαντικότερους διαύλους μεταφοράς πετρελαίου παγκοσμίως.
Το κλίμα αβεβαιότητας έχει οδηγήσει πολλές ναυτιλιακές εταιρείες σε στάση αναμονής, αποφεύγοντας να αιτηθούν άδεια διέλευσης από τις ιρανικές αρχές υπό τον φόβο πιθανών αμερικανικών κυρώσεων.
Ως αποτέλεσμα, μεγάλος αριθμός εμπορικών πλοίων παραμένει ανενεργός ή κινείται με εξαιρετική επιφυλακτικότητα εντός και πέριξ των Στενών.
Ενίσχυση του ιρανικού ελέγχου και νέες οδηγίες
Ο Ιρανός βουλευτής Saeedi ανέφερε ότι περίπου 1.500 πλοία βρίσκονται σε αναμονή για έγκριση από την Τεχεράνη προκειμένου να εξέλθουν από την περιοχή, γεγονός που αποτυπώνει την έκταση της διαταραχής στη ναυσιπλοΐα.
Σύμφωνα με την εταιρεία ναυτιλιακής ασφάλειας Diaplous, η εμπορική κίνηση έχει περιοριστεί σχεδόν αποκλειστικά σε μικρά πλοία γενικού φορτίου που εξυπηρετούν το Ιράν, κυρίως κάτω των 75 μέτρων, καθώς και σε ορισμένα μικρά φορτηγά πλοία υπό σημαίες Ινδίας και Κομορών.
Η Τεχεράνη εξέδωσε νέες κατευθυντήριες οδηγίες για τη δημιουργία θαλάσσιας «ζώνης ελέγχου» στην περιοχή, καθορίζοντας διαδρομές γύρω από το νησί Λαράκ. Το νέο σύστημα αυξάνει τον βαθμό πολιτικής και στρατιωτικής εποπτείας στις εμπορικές διαβάσεις μέσω του Στενού του Ορμούζ.
Το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης του Ιράν (IRGC) έχει δώσει εντολές στα εμπορικά πλοία να συντονίζονται με τις ιρανικές αρχές και να ακολουθούν καθορισμένες διαδρομές κοντά στο νησί Λαράκ. Τα εισερχόμενα πλοία περνούν βόρεια του νησιού, ενώ τα εξερχόμενα διέρχονται νότια, μετατοπίζοντας την κυκλοφορία πιο κοντά στα ύδατα που διεκδικεί το Ιράν.
Η ρύθμιση αυτή παρέχει στο IRGC μεγαλύτερη δυνατότητα παρακολούθησης των διερχόμενων πλοίων και διαφοροποιείται από το παραδοσιακό σύστημα διαχωρισμού της κυκλοφορίας, που βασιζόταν σε διαδρομές σχετιζόμενες με τα ύδατα του Ομάν.
Ανησυχία για τα λιμάνια των ΗΑΕ και τις ενεργειακές ροές
Η νέα ιρανική «ζώνη ελέγχου» φαίνεται να εκτείνεται σε θαλάσσιες περιοχές που συνδέονται λειτουργικά με σημαντικά λιμάνια των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, όπως τα Khor Fakkan και Fujairah. Τα δύο αυτά λιμάνια έχουν αποκτήσει στρατηγική σημασία ως βασικοί κόμβοι μεταφόρτωσης και ενεργειακής τροφοδοσίας, ειδικά μετά τη μείωση της ναυσιπλοΐας εντός του Ορμούζ.
Ναυτιλιακές και ενεργειακές πηγές εκτιμούν ότι η ιρανική στρατηγική αποσκοπεί στη διατήρηση ισχυρής επιρροής στις πετρελαϊκές ροές του Κόλπου. Στο επίκεντρο βρίσκεται ο αγωγός Habshan-Fujairah, μέσω του οποίου τα ΗΑΕ επιχειρούν να εξάγουν αργό πετρέλαιο παρακάμπτοντας τα Στενά του Ορμούζ.
Η διεύρυνση της ιρανικής ζώνης αυξάνει τις πιέσεις στη συγκεκριμένη ενεργειακή διαδρομή, δημιουργώντας συνθήκες άμεσης απειλής τόσο για τον αγωγό όσο και για τις θαλάσσιες ροές προς τη Φουτζέιρα.
Διεθνείς αντιδράσεις και γεωπολιτικές ισορροπίες
Σύμφωνα με το NBC News, η Σαουδική Αραβία αρνήθηκε να επιτρέψει στις Ηνωμένες Πολιτείες τη χρήση στρατιωτικών βάσεων και του σαουδαραβικού εναέριου χώρου για την επιχείρηση «Freedom», γεγονός που -κατά τις ίδιες πηγές- οδήγησε τον Ντόναλντ Τραμπ στην αναστολή της επιχείρησης.
Η στάση αυτή ερμηνεύεται ως προσπάθεια του Ριάντ να αποφύγει άμεση εμπλοκή σε στρατιωτική κλιμάκωση με το Ιράν, υπό τον φόβο επιθέσεων σε πετρελαϊκές εγκαταστάσεις και κρίσιμες ενεργειακές υποδομές.
Παράλληλα, καταδεικνύει τις δυσκολίες των ΗΠΑ να συγκροτήσουν ένα πλήρως συντονισμένο περιφερειακό μέτωπο ασφαλείας για την προστασία της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ. Ο αμερικανικός αποκλεισμός κατά των πλοίων που επιχειρούν να εισέλθουν ή να αναχωρήσουν από ιρανικούς λιμένες παραμένει σε ισχύ, με τις δυνάμεις του CENTCOM να επιβλέπουν τη συμμόρφωση.
«Σκιώδης» ναυσιπλοΐα και στόλος υπό πίεση
Σύμφωνα με στοιχεία της Signal Ocean που διαθέτει η ναυλομεσιτική Xclusiv Shipbrokers, στην περιοχή του Περσικού Κόλπου και των Στενών του Ορμούζ βρίσκονται συνολικά 186 bulk carriers και tankers διαφόρων κατηγοριών.
Η παρουσία δεξαμενόπλοιων και bulk carriers είναι σημαντική, ωστόσο η εικόνα δεν θεωρείται πλήρως αντιπροσωπευτική, καθώς ορισμένα πλοία ενδέχεται να κινούνται με απενεργοποιημένο AIS λόγω της αυξημένης έντασης. Στα bulk carriers καταγράφονται 128 πλοία, εκ των οποίων 50 small bulkers, 26 handysize και 20 panamax, ενώ υπάρχουν και μικρότερες κατηγορίες όπως kamsarmax, post-panamax, supramax, ultramax και capesize.
Στα tankers εντοπίζονται 58 πλοία, με κυρίαρχα τα MR2 και MR1. Περίπου το 40% των tankers χαρακτηρίζονται ως sanctioned vessels, ενώ στα bulk carriers το αντίστοιχο ποσοστό υπολογίζεται στο 11%, γεγονός που καταδεικνύει την παρουσία πλοίων συνδεδεμένων με δίκτυα μεταφοράς υπό καθεστώς κυρώσεων.
Παράγοντες της αγοράς τονίζουν ότι δεν μπορεί να γίνει λόγος για «παγιδευμένα πλοία», καθώς αρκετά παραμένουν στην περιοχή αναμένοντας οδηγίες φόρτωσης ή εμπορικές εντολές. Δεν υπάρχει επίσης σαφής εικόνα για το πόσα εισήλθαν μετά την έναρξη της κρίσης και πόσα βρίσκονταν ήδη στον Κόλπο.