Δύο χρόνια συμπληρώθηκαν την Κυριακή 1η Νοεμβρίου από την τραγωδία στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ στη Σερβία, όπου 16 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους, όταν κατέρρευσε το τσιμεντένιο στέγαστρο του κτιρίου. Η δεύτερη επέτειος τιμήθηκε με εκδηλώσεις μνήμης και συγκεντρώσεις πολιτών, ενώ το αίτημα για απόδοση ευθυνών παραμένει στο επίκεντρο.
Στο μεταξύ, η Φοιτητική Λίστα επικράτησε στις εκλογές της 25ης Οκτωβρίου 2026, βάζοντας τέλος στην πολυετή διακυβέρνηση του Αλεξάνταρ Βούτσιτς και του Σερβικού Προοδευτικού Κόμματος (SNS), εξέλιξη που συνδέθηκε με το φοιτητικό κίνημα και τις κινητοποιήσεις που ακολούθησαν μετά την τραγωδία.
Οι σημερινές εκδηλώσεις μνήμης ξεκίνησαν με σιωπηρή πορεία, η οποία αναχώρησε από το φοιτητικό κάμπους με προορισμό τον σιδηροδρομικό σταθμό.
Reuters/Marko Djurica
Στην κεφαλή της πορείας βρίσκονται φοιτητές που κρατούν 16 στεφάνια ένα για κάθε θύμα της τραγωδίας. Μπροστά στον τόπο του δυστυχήματος, όπου έχει προγραμματιστεί η κεντρική επιμνημόσυνη συγκέντρωση, πολίτες καταφθάνουν για να ανάψουν κεριά και να αφήσουν λουλούδια στη μνήμη των θυμάτων.
Η δεύτερη μαύρη επέτειος συμπίπτει με μια περίοδο έντονων πολιτικών μεταβολών στη Σερβία. Η κοινωνική οργή που προκλήθηκε από το συμβάν, το οποίο σημειώθηκε μόλις τρεις μήνες μετά την ολοκλήρωση της ανακαίνισης του σταθμού, αποτέλεσε καταλύτη για ραγδαίες πολιτικές εξελίξεις. Το κύμα διαμαρτυριών, με πρωτεργάτες τους φοιτητές, εξαπλώθηκε σε όλη τη χώρα, παίρνοντας τη μορφή μαζικής κοινωνικής κατακραυγής κατά της διαφθοράς του κρατικού μηχανισμού.
Αντίκτυπος στην πολιτική σκηνή και οι κοινωνικές αντιδράσεις
Οι κινητοποιήσεις ξεκίνησαν αμέσως μετά την τραγωδία, με καθημερινούς αποκλεισμούς δρόμων και 16λεπτη σιγή, απαιτώντας την απόδοση ποινικών και πολιτικών ευθυνών.
Η πίεση των διαδηλωτών οδήγησε αρχικά στην παραίτηση του τότε πρωθυπουργού Μίλος Βούτσεβιτς τον Ιανουάριο του 2025. Τον Μάρτιο του ίδιου έτους, στο Βελιγράδι πραγματοποιήθηκε μία από τις μεγαλύτερες αντικυβερνητικές διαδηλώσεις των τελευταίων δεκαετιών, με τη συμμετοχή εκατοντάδων χιλιάδων πολιτών.
Reuters/Marko Djurica
Η πολιτική έκφραση του κινήματος πήρε σχήμα με τη δημιουργία της Φοιτητικής Λίστας, ενός πολιτικού σχηματισμού με ακαδημαϊκούς, επιστήμονες και προσωπικότητες του πολιτισμού, εστιάζοντας στην κάθαρση και τη διαφάνεια στα δημόσια έργα. Στις βουλευτικές εκλογές της 25ης Οκτωβρίου 2026, ο σχηματισμός αυτός σημείωσε υψηλά ποσοστά, ανατρέποντας τους πολιτικούς συσχετισμούς και τερματίζοντας την πολυετή διακυβέρνηση του Σερβικού Προοδευτικού Κόμματος (SNS) του Αλεξάνταρ Βούτσιτς.
Έρευνες και δικαστικές διαδικασίες
Δύο χρόνια μετά το δυστύχημα, η νέα πολιτική πραγματικότητα στη Σερβία χαρακτηρίζεται από την έναρξη ευρείας κλίμακας ερευνών από την Εισαγγελία Οργανωμένου Εγκλήματος για τη διαφθορά στον κατασκευαστικό τομέα. Τα στεφάνια και τα μηνύματα των πολιτών στον τόπο της τραγωδίας παραμένουν ως ζωντανό σύμβολο του αιτήματος για πλήρη απόδοση δικαιοσύνης.
Οι πολίτες της Κόσοβσκα Μιτρόβιτσα απέτισαν επίσης φόρο τιμής στα θύματα της κατάρρευσης του θόλου στο Νόβι Σαντ. Η επιμνημόσυνη δέηση ξεκίνησε στις 11:52, με δεκαεξάλεπτη σιγή μπροστά από τη Φιλοσοφική Σχολή, ενώ πανό έγραφαν «1 Νοεμβρίου 2024. Νόβι Σαντ – αιώνια μνήμη».
Εκδηλώσεις μνήμης και δηλώσεις
Η επιμνημόσυνη δέηση για τη δεύτερη επέτειο από την πτώση του στεγάστρου ολοκληρώθηκε με κατάθεση στεφάνων, λουλουδιών και άναμμα κεριών στη μνήμη των θυμάτων. Κατά τη διάρκεια του προγράμματος, χορωδίες τραγούδησαν και απαγγέλθηκαν ποιήματα, ενώ μαθητές υπενθύμισαν τα γεγονότα της 1ης Νοεμβρίου 2024, επισημαίνοντας ότι θα συνεχίσουν να διεκδικούν τον προσδιορισμό της ευθύνης για την τραγωδία.
Reuters/Marko Djurica
Σε δηλώσεις τους, φοιτητές τόνισαν ότι:«η τραγωδία δεν είναι μια λέξη που περιγράφει επαρκώς τι συνέβη την 1η Νοεμβρίου 2024. Πίσω από αυτή τη λέξη μπορεί να κρύβεται η λέξη που όλοι αναζητούμε, η οποία είναι η ευθύνη».
Στις 11:52, ακριβώς την ώρα της κατάρρευσης πριν από δύο χρόνια, τηρήθηκε δεκαεξάλεπτη σιγή προς τιμήν των 16 θυμάτων, ενώ ακολούθησαν ομιλίες και μουσικό πρόγραμμα.
Στο τέλος του προγράμματος, κατατέθηκαν 16 λευκά στεφάνια. Οι πολίτες σχημάτισαν τρεις φάλαγγες που ενώθηκαν κοντά στην αγορά Futoška, πριν συνεχίσουν προς τον σταθμό, με πανό όπως «Η θλίψη παραμένει», «11.52» και «16». Οι λεωφόροι της πόλης παρέμειναν κλειστές για την κυκλοφορία κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης.
Δικαστικές εξελίξεις
Λόγω της πτώσης του στεγάστρου κινήθηκαν τρεις ξεχωριστές διαδικασίες. Η υπόθεση του Νόβι Σαντ αφορά τον προσδιορισμό της ευθύνης για τις παραλείψεις που οδήγησαν στην κατάρρευση.
Το Εφετείο του Νόβι Σαντ επιβεβαίωσε το κατηγορητήριο της Ανώτερης Εισαγγελίας εναντίον του πρώην Υπουργού Κατασκευών Γκόραν Βέσιτς, της βοηθού του Ανίτα Ντιμόσκι και της πρώην διευθύντριας των Σιδηροδρομικών Υποδομών, Γέλενα Τανάσκοβιτς.
Επιπλέον, κατηγορούνται για σοβαρό έγκλημα κατά της δημόσιας ασφάλειας, σε σχέση με το αδίκημα της πρόκλησης δημόσιου κινδύνου, που τιμωρείται με φυλάκιση έως 12 ετών. Το κατηγορητήριο περιλαμβάνει συνολικά 13 άτομα, μεταξύ των οποίων και τρεις μηχανικοί, που κατηγορούνται για παράνομη και ακατάλληλη εκτέλεση κατασκευαστικών εργασιών.
Παρότι το κατηγορητήριο έχει επιβεβαιωθεί, η δίκη δεν έχει ακόμη ξεκινήσει, καθώς οι συνήγοροι υπεράσπισης έχουν υποβάλει αιτήματα για την προστασία της νομιμότητας.
Παράλληλα, η δεύτερη υπόθεση κινήθηκε εναντίον τριών προσώπων: της Σλομποντάνκα Κατάνιτς, διευθύντριας της εταιρείας Infrastruktura železnica Srbije, του Μιλούτιν Σάβοβιτς, προέδρου της επιτροπής τεχνικής επιθεώρησης του σταθμού, και της Μπιλιάνα Κρστίτς, μέλους της επιτροπής. Κατηγορούνται για ασυνείδητη εργασία, κατάχρηση δημόσιας θέσης και σοβαρό έγκλημα κατά της δημόσιας ασφάλειας. Η υπόθεση έχει επιστραφεί δύο φορές για τροποποίηση του κατηγορητηρίου.
Η τρίτη υπόθεση της Εισαγγελίας Οργανωμένου Εγκλήματος αφορά διερεύνηση πιθανής οικονομικής απάτης στο έργο εκσυγχρονισμού και ανακατασκευής του σιδηροδρόμου Νόβι Σαντ-Σουμπότιτσα-Κελεμπία, με ζημία περίπου 115 εκατομμύρια δολάρια για τον κρατικό προϋπολογισμό. Στην υπόθεση αυτή ερευνάται και ο πρώην υπουργός Κατασκευών Τόμισλαβ Μομίροβιτς, χωρίς ακόμη να έχει απαγγελθεί κατηγορητήριο.
Τέλος, δύο χρόνια μετά την τραγωδία, ενώ οι πολίτες συνεχίζουν να τιμούν τα δεκαέξι θύματα, η δικαστική διαδικασία δεν έχει ακόμη ξεκινήσει και η ευθύνη για την πτώση του στεγάστρου παραμένει ασαφής.
Με πληροφορίες από Euronews