Με τη Λιβύη ως γεωπολιτικό εφαλτήριο, η Άγκυρα στρέφεται τώρα στο Κάιρο, επιδιώκοντας ένα δεύτερο μνημόνιο θαλάσσιων ζωνών, αντίστοιχο του τουρκολιβυκού, με την ισχυρότερη χώρα της Βόρειας Αφρικής.
Το πρώτο δέλεαρ έχει ήδη διατυπωθεί δημόσια από τον τούρκο υπουργό Αμυνας Γιασάρ Γκιουλέρ: 15.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα επιπλέον ΑΟΖ στην Αίγυπτο.
Ωστόσο, η προσφορά της Αγκυρας θα μπορούσε να είναι πολύ ευρύτερη. Ακαδημαϊκή μελέτη, την οποία φέρνουν στο φως «ΤΑ ΝΕΑ Σαββατοκύριακο», περιγράφει ένα πιθανό πακέτο ανταλλαγμάτων προς το Κάιρο: περισσότερες θαλάσσιες εκτάσεις, φθηνότερες έρευνες υδρογονανθράκων, τεχνολογική συνεργασία και μεταφορά τεχνογνωσίας.
Το διακύβευμα υπερβαίνει τα τετραγωνικά χιλιόμετρα. Σε μια περιοχή όπου η Αίγυπτος έχει ήδη συμφωνία οριοθέτησης με την Ελλάδα, στενή συνεργασία με την Κύπρο και διατυπωμένες αντιρρήσεις για το τουρκολιβυκό μνημόνιο, θα σφίξει, επομένως, τα χέρια με την Αγκυρα;
Τούρκοι αναλυτές φωτίζουν στα «ΝΕΑ» τις πιθανότητες μιας τέτοιας συμφωνίας, αλλά και τα εμπόδια που παραμένουν.
Τα πιθανά ανταλλάγματα
Μελέτη τριών τούρκων ακαδημαϊκών, των Γκιοκχάν Τοπτσού, Πινάρ Γιουρούρ και Αρντά Οζκάν, με αντικείμενο τις σχέσεις Τουρκίας – Αιγύπτου στο πλαίσιο της οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών στην Ανατολική Μεσόγειο, προσδιορίζει τι θα μπορούσε να προσφέρει η Αγκυρα ώστε να καταστήσει ελκυστικό για την Αίγυπτο ένα νέο μνημόνιο.
Σύμφωνα με τους συγγραφείς, μια οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών θα μπορούσε να εξασφαλίσει στην Αίγυπτο περίπου 15.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα περισσότερης θαλάσσιας δικαιοδοσίας, όση ακριβώς πρόσφερε και επισήμως ο τούρκος υπουργός Αμυνας, σε σύγκριση με μια νέα ελληνοαιγυπτιακή συμφωνία.
Παράλληλα, η συμφωνία Αιγύπτου – Κυπριακής Δημοκρατίας έχει περιορίσει κατά περίπου 11.500 τετραγωνικά χιλιόμετρα τις θαλάσσιες εκτάσεις που θα μπορούσε να διεκδικήσει το Κάιρο.
Το ενδιαφέρον, ωστόσο, βρίσκεται κυρίως στα πρόσθετα ανταλλάγματα που εισηγούνται οι ερευνητές.
1. Προτείνουν την αξιοποίηση του τουρκικού στόλου σεισμικών ερευνών και γεωτρήσεων της κρατικής εταιρείας πετρελαίου TPAO, ώστε η Αίγυπτος να πραγματοποιεί έρευνες υδρογονανθράκων με χαμηλότερο κόστος.
2. Και συμπεριλαμβάνουν δυνατότητα τεχνολογικής συνεργασίας, εκπαίδευσης αιγύπτιων ειδικών και συμμετοχής τους στις δραστηριότητες των τουρκικών ερευνητικών και γεωτρυπάνων.
Οι συγγραφείς εκτιμούν η υπόσχεση για περισσότερες θαλάσσιες εκτάσεις δεν αρκεί για να πείσει το Κάιρο να προχωρήσει σε συμφωνία με την Αγκυρα. Για να μεταβάλει τους υπολογισμούς του Καΐρου, η Αγκυρα θα πρέπει να προσφέρει και απτά οικονομικά οφέλη, ενεργειακές δυνατότητες και τεχνογνωσία.
Η μελέτη συνιστά ακαδημαϊκή πρόταση, όχι σχέδιο διαπραγμάτευσης. Αποτυπώνει, όμως, με συγκεκριμένους όρους πώς θα μπορούσε να συγκροτηθεί μια τουρκική προσφορά προς την Αίγυπτο.
Ο 28ος μεσημβρινός και το Καστελλόριζο
Στο επίκεντρο της τουρκικής επιχειρηματολογίας βρίσκονται οι θαλάσσιες περιοχές ανατολικά των ορίων της ελληνοαιγυπτιακής συμφωνίας του 2020. Η συμφωνία Ελλάδας – Αιγύπτου εκτείνεται μέχρι τον 28ο μεσημβρινό, χωρίς να περιλαμβάνει το Καστελλόριζο. Κατά την ερμηνεία των ερευνητών, το γεγονός αυτό αφήνει περιθώριο για μελλοντική διαπραγμάτευση μεταξύ Αγκυρας και Καΐρου στις περιοχές που παραμένουν χωρίς οριοθέτηση.
Επικαλούνται επίσης το γεγονός ότι η ελληνοαιγυπτιακή συμφωνία δεν ακολούθησε αυστηρά τη μέθοδο της μέσης γραμμής, υποστηρίζοντας ότι η κατανομή της οριοθετημένης περιοχής έγινε σε αναλογία 9 προς 11 υπέρ της Αιγύπτου.
Το διπλωματικό σχέδιο της Αγκυρας
Πέρα, ωστόσο, από τις θαλάσσιες οριοθετήσεις και τα οικονομικά ανταλλάγματα, η Αγκυρα ποντάρει πρωτίστως στην αποκατάσταση των σχέσεών της με την Αίγυπτο, έπειτα από μία δεκαετία έντονης αντιπαράθεσης.
Η διαδικασία εξομάλυνσης άρχισε το 2021, επισφραγίστηκε με τη χειραψία Ερντογάν – Σίσι το 2022 και οδήγησε στην αποκατάσταση των διπλωματικών σχέσεων το 2023. Ακολούθησαν η επίσκεψη Ερντογάν στο Κάιρο το 2024, η συνεδρίαση του Συμβουλίου Στρατηγικής Συνεργασίας Υψηλού Επιπέδου τον Φεβρουάριο του 2026 και οι πρόσφατες επαφές των υπουργών Εξωτερικών Χακάν Φιντάν και Μπαντρ Αμπντελάτι.
Στην προσέγγιση αυτή προστίθεται η ενίσχυση των επαφών της Αγκυρας με την Ανατολική Λιβύη και την οικογένεια Χαφτάρ, την οποία στήριζε παραδοσιακά το Κάιρο. Η τουρκική στρατηγική δεν αποβλέπει μόνο στην υπογραφή ενός ακόμη μνημονίου. Επιδιώκει να ενισχύσει τη διαπραγματευτική θέση της Αγκυρας απέναντι στις υφιστάμενες και μελλοντικές οριοθετήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο.
Τσαλισκάν: Πιθανή συμφωνία, αλλά όχι άμεσα
Πιο συγκρατημένος ως προς το χρονοδιάγραμμα εμφανίζεται ο Γκιοκτούγ Τσαλισκάν, τούρκος ειδικός διεθνών σχέσεων στο τουρκικό κέντρο στρατηγικών μελετών με έδρα την Αγκυρα ANKASAM και διδακτορικός ερευνητής στο Διεθνές Πανεπιστήμιο του Ραμπάτ στο Μαρόκο.
Με ειδίκευση στη γεωπολιτική της Μεσογείου, διευκρινίζει ότι τα 15.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα αποτελούν υπολογισμό βασισμένο στην τουρκική αντίληψη για την οριοθέτηση, και όχι δεδομένο όφελος για την Αίγυπτο.
Παρά την εξομάλυνση των διμερών σχέσεων, ο Τσαλισκάν αναγνωρίζει ότι οι αιγυπτιακές αντιρρήσεις για το τουρκολιβυκό μνημόνιο εξακολουθούν να αποτελούν σοβαρό εμπόδιο.
«Είμαι επιφυλακτικός όσον αφορά την προσδοκία υπογραφής σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα. Ωστόσο, θεωρώ ρεαλιστικό το ενδεχόμενο έναρξης τεχνικών συνομιλιών σε μεσοπρόθεσμο ορίζοντα», αναφέρει στα «ΝΕΑ Σαββατοκύριακο».
«Αγκάθι» η συμφωνία
Το κρισιμότερο ζήτημα παραμένει η ελληνοαιγυπτιακή συμφωνία του 2020, την οποία η Τουρκία αμφισβητεί από τη δική της νομική και γεωπολιτική οπτική.
Παρότι πρόκειται για μερική οριοθέτηση, ο τούρκος ακαδημαϊκός αναγνωρίζει τη νομική και διπλωματική βαρύτητα της συμφωνίας, αλλά δεν θεωρεί ότι το θέμα της Αγκυρας είναι η πλήρης κατάργηση της συμφωνίας του 2020. «Το σημαντικότερο ερώτημα είναι πώς μπορεί να επιτευχθεί συμβιβασμός στις περιοχές που δεν έχουν ακόμη οριοθετηθεί», εκτιμά.
Γι’ αυτό και η Αγκυρα παρακολουθεί ιδιαίτερα τις επαφές Αθήνας – Καΐρου για ενδεχόμενη επέκταση της οριοθέτησης ανατολικότερα.
Ετοιμάζει προσφυγή
Η Αγκυρα επιδιώκει να συμφωνήσει με το Κάιρο για τις θαλάσσιες ζώνες, την ώρα που η Αίγυπτος φέρεται να προετοιμάζει νομική αμφισβήτηση του τουρκολιβυκού μνημονίου. Δύο κινήσεις που αναδεικνύουν το χάσμα ανάμεσα στις τουρκικές φιλοδοξίες και τις αιγυπτιακές πολιτικές.
Ο τούρκος πολιτικός επιστήμονας Αχμέτ Ερντί Οζτούρκ, σε ανάλυσή του στο «Yetkin Report», επικαλείται πληροφορίες σύμφωνα με τις οποίες το Κάιρο προετοιμάζει νομικό φάκελο κατά του τουρκολιβυκού μνημονίου, θεωρώντας ότι παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα της Αιγύπτου.
Η προοπτική μιας συμφωνίας θαλάσσιας οριοθέτησης παραμένει, επομένως, αβέβαιη, τουλάχιστον στο άμεσο μέλλον.
Το Κάιρο κρατά το κλειδί
Το Κάιρο φαίνεται να είναι για την Αγκυρα πολύ πιο απαιτητικός συνομιλητής και οι επιλογές του θα βαρύνουν καθοριστικά στις μελλοντικές θαλάσσιες οριοθετήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Τουρκία έχει καταφέρει να ξανανοίξει την πόρτα του Καΐρου, όχι όμως και να το πείσει να επαναχαράξει μαζί της – άμεσα τουλάχιστον – τον χάρτη της περιοχής. Στη γεωπολιτική, ωστόσο, οι ισορροπίες δεν είναι αμετάβλητες. Και η Τουρκία, έχοντας ήδη επενδύσει πολιτικά στην προσέγγιση με την Αίγυπτο, δείχνει αποφασισμένη να εξαντλήσει τα περιθώρια μιας συμφωνίας. Το ερώτημα δεν είναι πλέον μόνο τι προσφέρει, αλλά τι θα χρειαζόταν για να πειστεί το Κάιρο. Κι αυτό είναι κάτι που το ψάχνει ακόμη η Αγκυρα…