Το σοβαρό ατύχημα στη στρατιωτική βάση της Τανάγρας, μπροστά στα μάτια χιλιάδων θεατών, φέρνει στο προσκήνιο το καθεστώς διοργάνωσης του αεροπορικού σόου, τις άδειες, τα μέτρα ασφαλείας, την ασφαλιστική κάλυψη και τις ευθύνες.
Η πτώση ενός F-4 Phantom κατά τη διάρκεια του Athens Flying Week στην Αεροπορική Βάση της Τανάγρας, παρουσία θεατών, προκαλεί αναπόφευκτα μια σειρά σοβαρών ερωτημάτων, όχι μόνο για τα αίτια του ατυχήματος, τα οποία θα αποτελέσουν αντικείμενο της προβλεπόμενης διερεύνησης, αλλά και για το θεσμικό, οργανωτικό και ασφαλιστικό πλαίσιο μέσα στο οποίο πραγματοποιείται μία από τις μεγαλύτερες αεροπορικές επιδείξεις της χώρας.
Σε αυτήν τη χρονική στιγμή, οποιαδήποτε απόδοση ευθύνης για το ατύχημα θα ήταν πρόωρη. Τα αίτια της πτώσης του στρατιωτικού αεροσκάφους είναι αρμοδιότητα των ειδικών και των στρατιωτικών Αρχών που θα αναλάβουν τη διερεύνηση.
Το περιστατικό, όμως, καθιστά επιτακτική την ανάγκη να δοθούν δημόσιες απαντήσεις για το πώς οργανώνεται, αδειοδοτείται και ασφαλίζεται μια εισιτηριοφόρος αεροπορική επίδειξη μέσα σε ενεργή στρατιωτική βάση, στην οποία συγκεντρώνονται χιλιάδες πολίτες και πραγματοποιούνται πτήσεις στρατιωτικών αεροσκαφών σε μικρή σχετικά απόσταση από τις ζώνες των θεατών.
Ιδιωτική διοργάνωση σε στρατιωτική βάση
Το Athens Flying Week δεν αποτελεί μια απλή εκδήλωση της Πολεμικής Αεροπορίας. Οργανωτικός του πυρήνας είναι η ιδιωτική εταιρεία με την επωνυμία «ATHENS FLYING WEEK ΑΕΡΑΘΛΗΤΙΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ».
Παράλληλα, όμως, η διοργάνωση πραγματοποιείται στην 114 Πτέρυγα Μάχης, δηλαδή μέσα σε ενεργή και διαβαθμισμένη στρατιωτική εγκατάσταση, με τη συμμετοχή αεροσκαφών της Πολεμικής Αεροπορίας, των Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων και ξένων στρατιωτικών αποστολών.
Η ίδια η Athens Flying Week, άλλωστε, ευχαριστεί δημοσίως το υπουργείο Εθνικής Άμυνας και όλα τα Γενικά Επιτελεία για την «πολύτιμη στήριξή τους», ενώ στο φετινό πρόγραμμα περιλαμβάνονται F-16, Rafale, Mirage 2000-5, M-346 και F-4 Phantom της Πολεμικής Αεροπορίας, καθώς και σύνθετα σενάρια με πτητικά μέσα των Ενόπλων Δυνάμεων.
Τα πολυάριθμα κρίσιμα ερωτήματα
Εδώ ακριβώς αρχίζει η σειρά των ερωτημάτων που, μετά το σημερινό ατύχημα, αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα.
- Με ποια διοικητική πράξη και υπό ποιους συγκεκριμένους όρους παραχωρείται η Αεροπορική Βάση Τανάγρας για τη διεξαγωγή του Athens Flying Week; Ποιος υπογράφει την άδεια; Ποιοι φορείς εγκρίνουν το πτητικό πρόγραμμα και τον κανονισμό ασφαλείας;
- Και ακόμη: ποια είναι η ακριβής συμβατική σχέση μεταξύ ιδιώτη διοργανωτή, υπουργείου Εθνικής Άμυνας, ΓΕΑ και 114 Πτέρυγας Μάχης;
- Ποιος καθορίζει την απόσταση των θεατών;
Μετά το σημερινό περιστατικό ιδιαίτερη σημασία αποκτά και ένα ακόμη ζήτημα: ο σχεδιασμός των ζωνών ασφαλείας.
Η ίδια η Athens Flying Week διαφημίζει τη δυνατότητα των επισκεπτών να παρακολουθούν απογειώσεις και προσγειώσεις «από πολύ κοντά», ενώ υπάρχουν διαφορετικές ζώνες θεατών, VIP και VVIP χώροι, καθίσματα και ειδικοί χώροι spotters.
- Ποιος, λοιπόν, καθορίζει και εγκρίνει την απόσταση της γραμμής πτήσης από τους θεατές;
- Ποια ελληνική Αρχή έχει πιστοποιήσει ότι οι συγκεκριμένες αποστάσεις ανταποκρίνονται στα διεθνή πρότυπα ασφαλείας των air shows;
- Ποιος εγκρίνει τις μανούβρες (ελιγμούς) και τα ύψη στα οποία επιτρέπεται να πραγματοποιούνται οι επιδείξεις;
- Υπάρχει διαφορετικό πλαίσιο για τα ελληνικά και ξένα στρατιωτικά αεροσκάφη και διαφορετικό για τα πολιτικά ή ακροβατικά αεροσκάφη;
- Και, κυρίως, τι προβλέπει το σχέδιο έκτακτης ανάγκης για την περίπτωση κατά την οποία ένα αεροσκάφος χάσει τον έλεγχο και κινηθεί προς τη ζώνη των θεατών ή ακόμη και προς περιοχές όμορες -εκτός- του αεροδρομίου, με κατοικίες ή άλλες εγκαταστάσεις;
Ποιος έχει την ευθύνη;
Το σημερινό ατύχημα θέτει πλέον με πραγματικούς και όχι θεωρητικούς όρους και το ζήτημα της ευθύνης.
- Σε περίπτωση ατυχήματος κατά τη διάρκεια του Athens Flying Week, ποιος θεωρείται υπεύθυνος έναντι των θεατών ή άλλων εγκαταστάσεων εντός ή εκτός του στρατιωτικού αεροδρομίου της Τανάγρας;
- Ο ιδιώτης διοργανωτής; Η Πολεμική Αεροπορία; Το υπουργείο Εθνικής Άμυνας; Ο φορέας εκμετάλλευσης ή ο ιδιοκτήτης του εκάστοτε αεροσκάφους; Ή η ευθύνη κατανέμεται ανάλογα με τα αίτια του περιστατικού;
Η απάντηση, προφανώς, δεν μπορεί να είναι ίδια για κάθε ατύχημα και εξαρτάται από τα πραγματικά περιστατικά και τα αίτιά του. Ακριβώς γι’ αυτό, όμως, είναι σημαντικό να δημοσιοποιηθεί το θεσμικό πλαίσιο που έχει συμφωνηθεί πριν από την πραγματοποίηση της διοργάνωσης.
- Υπάρχει ασφαλιστήριο και τι ακριβώς καλύπτει;
Ακόμη σημαντικότερο είναι το θέμα της ασφαλιστικής κάλυψης.
- Ποια ασφαλιστική εταιρεία καλύπτει το Athens Flying Week 2026;
- Υπάρχει ασφαλιστήριο αστικής ευθύνης έναντι των χιλιάδων θεατών;
- Ποιο είναι το ανώτατο ασφαλιζόμενο κεφάλαιο;
- Καλύπτεται ρητά το ενδεχόμενο πτώσης αεροσκάφους στη ζώνη των θεατών;
- Ποιοι εμφανίζονται ως ασφαλισμένοι στο συμβόλαιο: η διοργανώτρια εταιρεία, το Ελληνικό Δημόσιο, η Πολεμική Αεροπορία ή και τρίτοι συμμετέχοντες;
- Και ποια ασφαλιστική κάλυψη απαιτείται από κάθε ξένο ή ιδιωτικό αεροσκάφος που συμμετέχει στο air show;
Πρόκειται για στοιχεία τα οποία, λόγω της φύσης μιας τέτοιας διοργάνωσης, θα ήταν εύλογο να είναι απολύτως ξεκάθαρα.
Δημόσια χρηματοδότηση και εμπορικά έσοδα
Υπάρχει όμως και η οικονομική διάσταση. Το Athens Flying Week είναι “εισιτηριοφόρος” διοργάνωση, με διαφορετικές κατηγορίες εισιτηρίων και ιδιαίτερα ακριβότερες VIP και VVIP υπηρεσίες. Παράλληλα, διαθέτει εμπορική έκθεση, χώρους εστίασης και δυνατότητες εμπορικής προβολής και χορηγιών.
Την ίδια στιγμή, όμως, στη διοργάνωση συμμετέχει οικονομικά και το Δημόσιο.
Για το 2026, η Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας έχει εγκρίνει συμμετοχή στη συνδιοργάνωση του Athens Flying Week με προεκτιμώμενη δαπάνη 7.000 ευρώ με ΦΠΑ, ενώ υπάρχει και απόφαση για οικονομική συμμετοχή του ΕΟΤ στη φετινή διοργάνωση.
Εύλογα, επομένως, τίθενται και οικονομικά ερωτήματα.
- Ποιο νομικό πρόσωπο εισπράττει τα έσοδα από τα εισιτήρια; Ποιος εισπράττει τα έσοδα από VIP/VVIP πακέτα, χορηγίες και εμπορικές δραστηριότητες;
- Αποδίδεται μέρος αυτών των εσόδων στο Ελληνικό Δημόσιο ή στην Πολεμική Αεροπορία;
- Και εάν ναι, πόσο;
- Πληρώνεται η Πολεμική Αεροπορία για τη χρήση της βάσης;
Υπάρχει και ένα ακόμη ερώτημα που απαιτεί συγκεκριμένη απάντηση.
Η Αεροπορική Βάση Τανάγρας αποτελεί στρατιωτική περιουσία. Για τις ανάγκες της διοργάνωσης χρησιμοποιούνται χώροι της βάσης, πύλες εισόδου, χώροι στάθμευσης — με την ίδια τη διοργάνωση να ενημερώνει ότι το δωρεάν parking βρίσκεται εντός του αεροδρομίου — καθώς και υποδομές που επιτρέπουν την παρουσία χιλιάδων επισκεπτών.
- Καταβάλλει ο ιδιώτης διοργανωτής οικονομικό αντάλλαγμα στο Ελληνικό Δημόσιο για τη χρήση της στρατιωτικής βάσης;
- Εάν ναι, ποιο είναι αυτό; Εάν όχι, με ποια απόφαση έχει εγκριθεί η δωρεάν παραχώρηση;
- Και ποιος επιβαρύνεται με το κόστος της στρατιωτικής υποστήριξης, της φύλαξης, της πυρασφάλειας, των υγειονομικών υπηρεσιών και των άλλων μέσων που απαιτούνται για τη διοργάνωση;
Αντίστοιχο ερώτημα αφορά τα ελληνικά στρατιωτικά αεροσκάφη που συμμετέχουν στις επιδείξεις: ποιος επωμίζεται το κόστος των ωρών πτήσης, των καυσίμων και της τεχνικής υποστήριξής τους;
Οι απαντήσεις είναι πλέον αναγκαίες
Το ατύχημα του Phantom δεν αποτελεί από μόνο του απόδειξη ότι υπήρξε παραβίαση κανόνων ασφαλείας ή οργανωτική πλημμέλεια. Ούτε επιτρέπεται, πριν ολοκληρωθεί η έρευνα, να συνδεθεί η πτώση του αεροσκάφους με πράξη ή παράλειψη οποιουδήποτε από τους εμπλεκόμενους φορείς.
Αλλά ακριβώς επειδή ένα αεροπορικό ατύχημα συνέβη κατά τη διάρκεια της επίδειξης και ενώ το κοινό βρισκόταν μέσα στην Αεροπορική Βάση, όσα μέχρι σήμερα μπορούσαν να αντιμετωπίζονται ως απλά διοικητικά ή οικονομικά ερωτήματα αποκτούν πλέον διάσταση δημόσιας ασφάλειας.
Το υπουργείο Εθνικής Άμυνας, το Γενικό Επιτελείο Αεροπορίας, η διοργανώτρια εταιρεία και οι χορηγοί του Δημοσίου (ΕΟΤ, Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας) καλούνται πλέον να δώσουν σαφείς απαντήσεις.
Και κυρίως να δημοσιοποιήσουν την άδεια διεξαγωγής, τους όρους παραχώρησης της στρατιωτικής βάσης, τον εγκεκριμένο κανονισμό ασφαλείας, τις προβλεπόμενες ζώνες ασφαλείας, το σχέδιο αντιμετώπισης έκτακτης ανάγκης και την ασφαλιστική κάλυψη της διοργάνωσης.
Όχι για να προκαταληφθούν τα αποτελέσματα της διερεύνησης του σημερινού ατυχήματος. Αλλά επειδή, όταν χιλιάδες πολίτες αγοράζουν εισιτήριο για να παρακολουθήσουν στρατιωτικά και πολιτικά αεροσκάφη να εκτελούν επιδείξεις μέσα σε μία ενεργή στρατιωτική βάση, πρέπει να γνωρίζουν ποιος διοργανώνει, ποιος αδειοδοτεί, ποιος ελέγχει, ποιος εισπράττει — και τελικά ποιος έχει την ευθύνη για την ασφάλειά τους…