Μπορεί να μην υπάρχει μία «μαγική» αντιγηραντική δίαιτα, αυτό όμως δεν σημαίνει ότι οι υγιεινές επιλογές δεν καταλήγουν στο επιθυμητό αποτέλεσμα – και αυτό ίσως είναι το πιο αισιόδοξο μήνυμα μιας νέας μελέτης. Η υγιεινή διατροφή, ανεξάρτητα από το συγκεκριμένο διατροφικό μοντέλο που ακολουθεί κάποιος, φαίνεται να συνδέεται με βραδύτερο ρυθμό βιολογικής γήρανσης.
Πιο συγκεκριμένα, οι ερευνητές εξέτασαν δέκα διαφορετικά διατροφικά πρότυπα και διαπίστωσαν ότι η μεγαλύτερη προσήλωση σε υγιεινές διατροφικές συνήθειες συσχετιζόταν με μικρότερη επιτάχυνση της επιγενετικής γήρανσης. Στα πρότυπα που εξετάστηκαν περιλαμβάνονταν, μεταξύ άλλων, η μεσογειακή διατροφή, η DASH, η MIND, η σκανδιναβική διατροφή και διάφοροι δείκτες φυτικής διατροφής. Για να διερευνήσουν τη σχέση διατροφής και βιολογικής ηλικίας, οι επιστήμονες αξιοποίησαν δεδομένα από τη μελέτη Rhineland στη Γερμανία. Η βασική ανάλυση περιέλαβε 6.470 ανθρώπους ηλικίας 30 έως 95 ετών, ενώ τα ευρήματα ελέγχθηκαν και σε ανεξάρτητη ομάδα 1.034 συμμετεχόντων από τη μελέτη EPIC-Potsdam.
Το ενδιαφέρον είναι ότι οι ερευνητές δεν αναζήτησαν ένα συγκεκριμένο τρόφιμο που «νικά» τον χρόνο. Αντίθετα, εξέτασαν συνολικά την ποιότητα της διατροφής και τη συνέδεσαν με επιγενετικά «ρολόγια», δηλαδή δείκτες που βασίζονται σε αλλαγές στη μεθυλίωση του DNA και χρησιμοποιούνται για την εκτίμηση του ρυθμού βιολογικής γήρανσης. Η τεχνολογία που χρησιμοποιήθηκε κάλυπτε περίπου 850.000 θέσεις στο DNA.
Τα αποτελέσματα, που δημοσιεύθηκαν πρόσφατα στο επιστημονικό περιοδικό «Nature Communications», έχουν πρακτική σημασία. Και αυτό διότι ανεξαρτήτως δίαιτας, όσο πιο υγιεινό ήταν το διατροφικό πρότυπο που ακολουθούσε κάποιος, τόσο πιο αργός φαινόταν να είναι ο ρυθμός της βιολογικής του γήρανσης.
Δεν χρειάζεται µια τέλεια δίαιτα
«Δεν χρειάζεται μια τέλεια δίαιτα – αυτό ίσως είναι το βασικό μήνυμα της μελέτης», επισημαίνει η Juliana Tavares, διδακτορική ερευνήτρια στο Γερμανικό Κέντρο Νευροεκφυλιστικών Νοσημάτων. Οπως εξηγεί, παρότι υπάρχουν μετρήσιμες διαφορές μεταξύ των διατροφικών προτύπων, οι διαφορές αυτές είναι σχετικά μικρές σε απόλυτους όρους. «Αυτό που έχει σημασία είναι η συνολική εικόνα», σημειώνει, υπογραμμίζοντας ότι δεν υπάρχει ένα και μοναδικό διατροφικό πρότυπο που να συνδέεται με βραδύτερη γήρανση, αλλά ένα ευρύτερο φάσμα υγιεινών επιλογών.
Αρα τι κάνει τη διαφορά; Περισσότερα φυτικά τρόφιμα, δημητριακά ολικής άλεσης, φρούτα, λαχανικά, όσπρια και ξηροί καρποί και, γενικότερα, καλύτερη ποιότητα τροφίμων. Και φαίνεται ότι αυτή η κοινή βάση έχει σημασία σε κυτταρικό επίπεδο. Περισσότερο από το 70% των κυτταρικών διεργασιών που επηρεάζονταν ήταν κοινές στα διαφορετικά διατροφικά πρότυπα, γεγονός που μπορεί να εξηγεί γιατί διαφορετικοί τρόποι υγιεινής διατροφής φαίνεται να συνδέονται με βραδύτερη βιολογική γήρανση.
Εντοπίστηκαν, όμως, και διαφορές. Για παράδειγμα, η DASH φάνηκε να επηρεάζει περισσότερο μηχανισμούς που σχετίζονται με την καρδιαγγειακή υγεία, ενώ η MIND με τη μνήμη και τη γνωστική λειτουργία.
Εν τω μεταξύ, ενδιαφέρον παρουσιάζει και το εύρημα για το κάπνισμα. Στους ενεργούς καπνιστές, η μεγαλύτερη προσήλωση σε αρκετά από τα υγιεινά διατροφικά πρότυπα συσχετίστηκε με βραδύτερη επιγενετική γήρανση, εύρημα που δεν παρατηρήθηκε με τον ίδιο τρόπο στους πρώην και στους μη καπνιστές. Οι ίδιοι οι ερευνητές, αναζητώντας εξήγηση πιθανολογούν ότι στους καπνιστές η υγιεινή διατροφή ίσως προσφέρει μεγαλύτερο όφελος, περιορίζοντας εν μέρει τις επιβαρυντικές επιδράσεις του καπνίσματος.
Τι σηµαίνει αυτό στην πράξη
Η διατροφή αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους τροποποιήσιμους παράγοντες της υγιούς γήρανσης. Οπως εξηγεί στο ένθετο «Υγεία» ο Χάρης Δημοσθενόπουλος, κλινικός διαιτολόγος-βιολόγος και προϊστάμενος του τμήματος Κλινικής Διατροφής-Διαιτολογίας στο Νοσοκομείο «Λαϊκό», οι καθημερινές διατροφικές επιλογές μπορούν να επηρεάσουν μηχανισμούς όπως η χρόνια φλεγμονή, το οξειδωτικό στρες, η μιτοχονδριακή λειτουργία, η αυτοφαγία και το εντερικό μικροβίωμα.
«Η ποιότητα του συνολικού διατροφικού προτύπου φαίνεται επομένως να έχει μεγαλύτερη σημασία από την κατανάλωση ενός μεμονωμένου “αντιγηραντικού” τροφίμου», σημειώνει.
Σε αυτό το πλαίσιο, ιδιαίτερη θέση εξακολουθεί να έχει η μεσογειακή διατροφή. Βασίζεται σε λαχανικά, φρούτα, όσπρια, δημητριακά ολικής άλεσης, ξηρούς καρπούς, ελαιόλαδο και ψάρια και έχει συσχετιστεί με ευνοϊκότερη γήρανση, χαμηλότερη φλεγμονή και καλύτερη καρδιομεταβολική υγεία.
«Ανασκόπηση του 2023 αναφέρει ότι η μεσογειακή διατροφή μπορεί να υποστηρίζει την υγιή γήρανση μέσω της αντιφλεγμονώδους και αντιοξειδωτικής δράσης της και της ευνοϊκής επίδρασής της στο εντερικό μικροβίωμα», αναφέρει ο κ. Δημοσθενόπουλος.
Πρωτεΐνη, µανιτάρια και ηλικία
Με την πάροδο της ηλικίας, η διατήρηση της μυϊκής μάζας και της λειτουργικότητας αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία. Για τον λόγο αυτό, η επαρκής πρόσληψη πρωτεΐνης αποτελεί σημαντικό κομμάτι μιας διατροφής που στοχεύει στην υγιή γήρανση. Ο κ. Δημοσθενόπουλος επισημαίνει επίσης το ενδιαφέρον για συγκεκριμένα συστατικά των τροφίμων.
Η εργοθειονεΐνη, μια αντιοξειδωτική ένωση που βρίσκεται κυρίως στα μανιτάρια, μελετάται για πιθανό ρόλο στην αντιμετώπιση του οξειδωτικού στρες, ενώ η διατροφή φαίνεται να επηρεάζει και μηχανισμούς που σχετίζονται με την υγεία του δέρματος. Και συνεχίζει: «Επιπρόσθετα, ο θερμιδικός περιορισμός και η νηστεία έχουν συσχετιστεί με ενεργοποίηση της αυτοφαγίας, ενός κυτταρικού μηχανισμού απομάκρυνσης κατεστραμμένων συστατικών, αν και τα διαθέσιμα δεδομένα δεν επιτρέπουν απλές γενικεύσεις στον άνθρωπο. Συνεπώς, ένα πρακτικό πρότυπο υγιούς γήρανσης βασίζεται κυρίως σε ποικιλία φυτικών τροφίμων, επαρκή πρωτεΐνη, ψάρια και ελαιόλαδο και στον περιορισμό υπερεπεξεργασμένων τροφίμων και πρόσθετων σακχάρων».
Εν τω μεταξύ, ιδιαίτερη σημασία έχει η προτροπή του κ. Δημοσθενόπουλου για βελτίωση της διατροφής, ανεξαρτήτως ηλικίας. «Στα 50, 60 ή 70, η στροφή προς ένα ισορροπημένο, κυρίως μεσογειακό πρότυπο μπορεί να συμβάλει στη διατήρηση της λειτουργικότητας και στη μείωση παραγόντων κινδύνου για χρόνια νοσήματα».