Μπορεί να μοιάζει σαν όλα τα υπόλοιπα μουσεία, όμως το Μουσείο Δώρων του Προεδρικού Μεγάρου έχει κάτι το ξεχωριστό. Στον τρίτο όροφο, σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο, εκτίθενται δώρα που έχουν κάνει ηγέτες και πρέσβεις ξένων κρατών και άλλες εθνικές, στρατιωτικές, δημοτικές, τοπικές και θρησκευτικές Αρχές σε Προέδρους της Δημοκρατίας.
Το άπλετο φυσικό φως που μπαίνει από τα μεγάλα παράθυρα αντανακλά σε πολύτιμους κρυστάλλους και περίτεχνα βάζα από όλο τον κόσμο, δημιουργεί ενδιαφέρουσες σκιές σε παραδοσιακές φορεσιές από ακριτικά νησιά και φέγγει σε κομμάτια της ελληνικής και διεθνούς Ιστορίας. Πρόκειται για ένα δωμάτιο με όχι και τόσο κρυμμένους θησαυρούς, κάποιοι από τους οποίους ίσως περνούν το όριο του «ενδιαφέροντος» και φλερτάρουν με το «παράξενο».
Μπαίνοντας στη βασική αίθουσα του μουσείου, γίνεται εύκολα αντιληπτό ότι είναι χωρισμένη σε νοητές «θεματικές γωνίες». Κάθεμία έχει διαφορετικά εκθέματα: σε μια υπάρχουν τα στρατιωτικά δώρα – ο ΠτΔ ως (τυπικά) αρχηγός των Ενόπλων Δυνάμεων λαμβάνει πολλά τέτοια –, σε άλλη δώρα που προέρχονται από δημοτικές και περιφερειακές Αρχές της χώρας, έπειτα τα θρησκευτικά και τέλος μια ιδιαίτερη γωνία δώρων, αφιερωμένη στα 200 χρόνια από την Επανάσταση του 1821.
Οι τοίχοι είναι γεμάτοι εντυπωσιακά εκθέματα – δώρα. Στο κέντρο υπάρχει ένα μεγάλο τραπέζι – επίσης «φορτωμένο» με δώρα ηγετών από όλο τον κόσμο. Το Μουσείο εγκαινιάστηκε τον Φεβρουάριο του 2023, με πρωτοβουλία της Κατερίνας Σακελλαροπούλου. Η συλλογή δώρων που διαθέτει η Προεδρία είναι τεράστια – μόνο ένα μικρό κομμάτι της εκτίθεται στη συγκεκριμένη αίθουσα, το οποίο ανανεώνεται κατά καιρούς. Περιλαμβάνει δώρα, ξεκινώντας από την περίοδο της Προεδρίας του Κωνσταντίνου Τσάτσου (1975 – 1980).
Το πιο ακριβό
Κερδίζει τις εντυπώσεις με την πρώτη ματιά. Οταν όμως διαβάσεις περί τίνος πρόκειται, η τεράστια αξία του το βάζει σίγουρα στην κορυφή της λίστας των «παράξενων» δώρων. Κατασκευάστηκε στο Μπαχρέιν από τον οίκο Kooheji. Ο διάδοχος του θρόνου της Σαουδικής Αραβίας Μοχάμεντ Μπιν Σαλμάν αλ Σαούντ δώρισε το σετ κολιέ – σκουλαρίκια – δαχτυλίδι που είναι «ντυμένο» με 97 διαμάντια δεμένα σε λευκόχρυσο και έξι ζαφείρια στην Κ. Σακελλαροπούλου το 2021.
Από τη Λατινική Αμερική στο Προεδρικό
Λίγο πιο δίπλα, στέκει ένα δώρο από το Ιδρυμα «Μαρία Τσάκος», που βρίσκεται στο Μοντεβιδέο της Ουρουγουάης. Πρόκειται για ένα πέτρωμα αμέθυστου, με εντυπωσιακό, ιώδες χρώμα, που προσφέρθηκε στην Κ. Σακελλαροπούλου το 2024. Η Ουρουγουάη και δη η πρωτεύουσά της φημίζονται για την ποιότητα και την αφθονία του αμέθυστού που διαθέτουν. Στο ίδιο τραπέζι υπάρχει και ένα άλλο δώρο από τη Λατινική Αμερική – ένας ξύλινος χειροποίητος χάρτης της Χιλής.
Το σεντούκι από τη Λιβύη και το βάζο του Ερντογάν
Στο κεντρικό τραπέζι της αίθουσας, ένα μεγάλο ξύλινο σεντούκι κεντρίζει το ενδιαφέρον του επισκέπτη. Πρόκειται για ένα δώρο όντως παράξενο – τόσο παράξενο που δεν είναι ξεκάθαρο το τι ακριβώς είναι. Δόθηκε το 2021 από την Πρεσβεία της Λιβύης και ο επίσημος τίτλος που το συνοδεύει είναι «Πολυτελές σετ δώρου που περιέχει παραδοσιακά αντικείμενα που χρησιμοποιούνται σε Αραβικές και Ισλαμικές πολιτιστικές πρακτικές». Οταν ανοίγεις το εντυπωσιακό σεντούκι, υπάρχουν επιμελώς τοποθετημένα μια σειρά από ασημένια αντικείμενα. Το μόνο που δεν δημιουργεί ερωτήματα περί τίνος πρόκειται είναι το Κοράνι που υπάρχει σε μια θήκη στη δεξιά πλευρά.
Και βέβαια δεν γίνεται να μην παρατηρήσει κανείς το λαμπερό λαδί βάζο με χρυσά και κόκκινα λουλούδια που χάρισε στην Προεδρία ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν το 2023, κατά την επίσκεψή του στην Αθήνα. Πρόκειται για «βάζο με διακόσμηση λουλουδιών με σμάλτο», όπως είναι η επίσημη ονομασία του.
«Κάπου στα μακεδονικά βουνά»
Πέρα από τα ακριβά, εντυπωσιακά ή παράξενα δώρα υπάρχουν και αυτά με ιδιαίτερη εθνική και ιστορική σημασία. Το συγκεκριμένο γράμμα, που γράφτηκε το 1941 αλλά ανακαλύφτηκε το 1994, κοσμεί έναν από τους τοίχους του μουσείου. Το είχε γράψει με μολύβι σε ένα κομμάτι χαρτί ο στρατιώτης Ιωάννης Ασπριάδης, που υπηρετούσε στην περιοχή του Ρούπελ, 11 ημέρες πριν από τη γερμανική επίθεση. Στο γράμμα, που ξεκινάει με τη φράση «κάπου στα μακεδονικά βουνά», αναφέρει τα στοιχεία του και μια παράκληση σε όποιον βρει την επιστολή να του απαντήσει. Δίπλωσε το χαρτί και το τοποθέτησε στο πέλμα του κοντακίου του όπλου του.
Επειτα, έκρυψε το όπλο σε μια σπηλιά στην περιοχή. Τον Μάρτιο του 1994, το τουφέκι, τύπου Μάνλιχερ, βρέθηκε τυχαία και έφτασε στα χέρια του συλλέκτη ταγματάρχη (τότε) Βασίλειου Νικόλτσιου, ο οποίος εντόπισε το γράμμα. Δωρίστηκε στην Πρόεδρο της Δημοκρατίας τον Οκτώβριο του 2023 από τον αντιστράτηγο Πάρι Καπράβελο, διοικητή του Γ’ Σώματος Στρατού.
Το ποδήλατο του Μακρόν και οι λίστες του Πρωθυπουργού
Γαλλικά Μέσα ανέφεραν ότι στην πρόσφατη επίσκεψή του στην Αθήνα, ο γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν δώρισε στον Κυριάκο Μητσοτάκη ένα ποδήλατο της γαλλικής μάρκας Origine Cycles, το οποίο μάλιστα είχε σκαλισμένα και τα αρχικά του έλληνα Πρωθυπουργού.
Δεν είναι το μοναδικό «παράξενο» δώρο που έχει λάβει ο έλληνας Πρωθυπουργός τα τελευταία χρόνια. To 2023, o τότε πρωθυπουργός της Νότιας Κορέας δώρισε στον Κ. Μητσοτάκη ένα σετ που περιελάμβανε μία γραβάτα, ένα ρολόι Romanson και μία δερμάτινη ζώνη. Την ίδια χρονιά, αλλά και την προηγούμενη (2022), ο Ερντογάν χάρισε στον έλληνα Πρωθυπουργό ένα «χειροποίητο κεραμικό βάζο», με τον τούρκο πρόεδρο να φαίνεται να έχει… αδυναμία στο συγκεκριμένο δώρο.
Τον Φεβρουάριο του 2024, ο πρωθυπουργός της Αρμενίας Νικόλ Πασινιάν επισκέφτηκε την Αθήνα και έφερε στις αποσκευές του ένα μπουκάλι παλαιωμένο μπράντι 70 ετών «σε πολυτελή συσκευασία», όπως αναφέρει η λίστα δώρων της Προεδρίας της Κυβέρνησης. Σε συνδυασμό με ένα ασημένιο σκαλιστό σπαθί μήκους 104 εκατοστών που έλαβε ο έλληνας Πρωθυπουργός λίγες ημέρες αργότερα από τον υπουργό Βιομηχανίας και Προηγμένης Τεχνολογίας των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων είναι μάλλον τα πιο περίεργα δώρα για εκείνη τη χρονιά.
Τέλος, για το 2025, στη λίστα με τα δώρα προς τον Κ. Μητσοτάκη ξεχωρίζει ένα χειροποίητο μάλλινο παραδοσιακό χαλί, διαστάσεων 150 x 200 εκατοστών από τον Μοχάμεντ Μπιν Σαλμάν Αλ Σαούντ, διάδοχο του θρόνου της Σαουδικής Αραβίας. Εκείνη τη χρονιά, ο Πρωθυπουργός έλαβε συνολικά έξι δώρα από ξένους αρχηγούς κρατών, υπουργούς και θρησκευτικούς ηγέτες.
Η εθιμοτυπία και το νομοθετικό πλαίσιο
Σύμφωνα με την ελληνική νομοθεσία, τα αντικείμενα που προσφέρονται ως δώρα σε μέλη της κυβέρνησης και υφυπουργούς περιέρχονται στην κυριότητα του Δημοσίου και τα διαχειρίζεται η Προεδρία της Κυβέρνησης, εάν η αξία τους ξεπερνά τα 200 ευρώ ή είναι ιδιαίτερα μεγάλης εθνικής, ιστορικής ή πολιτιστικής αξίας. Συγκεντρώνονται σε μια ηλεκτρονική λίστα και δημοσιεύονται ετήσια. Το ίδιο ισχύει και για την Προεδρία της Δημοκρατίας – δηλαδή για τα δώρα που λαμβάνει ο ΠτΔ. Ο σχετικός νόμος ψηφίστηκε το 2021 (4829/2021), ενώ μέχρι τότε το μοναδικό σχετικό πλαίσιο αφορούσε τους βουλευτές.
Ανθρωποι του Προεδρικού Μεγάρου εξήγησαν στα «ΝΕΑ» ότι την ανταλλαγή δώρων που γίνεται σε επίσημες επισκέψεις, συνήθως προηγείται μια συνεννόηση της Υπηρεσίας Εθιμοτυπίας του υπουργείου Εξωτερικών και του Διπλωματικού Γραφείου της Προεδρίας της Δημοκρατίας με τα αντίστοιχα γραφεία του επισκέπτη ή οικοδεσπότη. Συμφωνούν στο εάν θα γίνει ανταλλαγή δώρων και εάν ναι τι «επιπέδου» θα είναι αυτά. Διευκρίνισαν επίσης ότι διαφέρει το δώρο στο αξίωμα από ένα προσωπικό δώρο που μπορεί να γίνει, κάτι που είναι σύνηθες σε συναντήσεις που δεν έχουν χαρακτήρα επίσημης επίσκεψης.