3 Δεκεμβρίου 1912: Η τρομερή ναυμαχία της Έλλης ήταν η πρώτη από τις δύο κορυφαίες μάχες μεταξύ του Ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού και του Οθωμανικού Στόλου κατά τον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο.
Έγινε στην έξοδο των στενών των Δαρδανελλίων, στον Ελλήσποντο. Ο ελληνικός στόλος κατήγαγε μεγάλη νίκη. Και χρόνια αργότερα χάρισε το όνομά της σε ένα εύδρομο, ένα καταδρομικό, την «Έλλη»
15 Αυγούστου 1940
«Ακούγεται το μπαμ, βλέπω το κατάρτι και τις σημαίες με τις οποίες ήταν στολισμένο το πλοίο να κατεβαίνουν σιγά σιγά».
Έτσι περιέγραψε, χρόνια αργότερα, ο Γιώργος Μαλλιάρης, αυτόπτης μάρτυρας του τορπιλισμού, εκείνα τα δραματικά δευτερόλεπτα στην Τήνο.
Καθόταν σε μια βάρκα στο λιμάνι όταν η έκρηξη συγκλόνισε το νησί.
Και πριν προλάβει ο κόσμος να καταλάβει τι είχε συμβεί, μια δεύτερη τορπίλη χτύπησε τον μόλο, σηκώνοντας στον αέρα νερά, πέτρες και θραύσματα.
Διαβάστε ακόμα: «ΕΛΛΗ»: O τορπιλισμός μέσα από τις μαρτυρίες αυτών που τον έζησαν
Ήταν το πρωί της 15ης Αυγούστου 1940. Η «Έλλη», σημαιοστολισμένη και αγκυροβολημένη στο λιμάνι της Τήνου, βρισκόταν εκεί για να αποδώσει τιμές στη μεγάλη γιορτή της Παναγίας.
Χιλιάδες προσκυνητές είχαν συγκεντρωθεί στο νησί.
Τίποτα δεν προμήνυε ότι, μέσα σε λίγα λεπτά, το ελληνικό πολεμικό πλοίο θα γινόταν το πρώτο μεγάλο σύμβολο της ιταλικής επιθετικότητας εναντίον της Ελλάδας.
Το ιταλικό υποβρύχιο «Ντελφίνο» είχε πλησιάσει και εκτόξευσε τρεις τορπίλες.
Η μία βρήκε την «Έλλη», ενώ οι άλλες δύο έπεσαν στην περιοχή του λιμανιού.
Η καταστροφή ήταν μεγάλη. Το πλοίο χτυπήθηκε καίρια και άρχισε να βυθίζεται, ενώ το πλήρωμα έδωσε μάχη για να το κρατήσει στην επιφάνεια.
Πολύ σύντομα, η ελληνική κυβέρνηση ήταν σε θέση να γνωρίζει ποιος κρυβόταν πίσω από την επίθεση και τι κίνητρα είχε.
«Η λαδιά φαινόταν από το λιμάνι»
Για τους Τηνιακούς, όμως, η εικόνα εκείνης της ημέρας δεν έσβησε ποτέ.
Ο Γιώργος Αμιραλής, ένας ακόμη αυτόπτης μάρτυρας, θυμόταν πως μετά τη βύθιση έμεινε πάνω στη θάλασσα μια άσπρη λαδιά.
«Τον καιρό της Κατοχής, όταν η θάλασσα ήταν γαλήνια, η λαδιά διακρινόταν από το λιμάνι», είχε πει.
Και κάπου εδώ αρχίζει η λιγότερο γνωστή ιστορία της «Έλλης».
Το καταδρομικό έμεινε στον βυθό της Τήνου για περίπου δεκαπέντε χρόνια. Θα μπορούσε να είχε παραμείνει εκεί ως ένα φυσικό υποβρύχιο μνημείο της ιστορίας.
Όμως δεν συνέβη αυτό.
Το 1955-1956 το ναυάγιο ανελκύστηκε τμηματικά και πουλήθηκε ως παλιοσίδερα.
Το πλοίο που είχε γίνει σύμβολο του Δεκαπενταύγουστου του 1940 διαλύθηκε. Δεν έμεινε στον βυθό ως ένα ολοκληρωμένο ναυάγιο, ένας υδάτινος τάφος.
Ψάχνοντας την Έλλη
Το 1983, Έλληνες δύτες με επικεφαλής τον Αλέξη Παπαδόπουλο καταδύθηκαν στο σημείο αναζητώντας τα ίχνη της «Έλλης».
Όμως το θρυλικό καταδρομικό είχε ουσιαστικά εξαφανιστεί. Σύμφωνα με την καταγραφή της Ναυτικής Ιστορίας, το μόνο εύρημα που εντοπίστηκε ήταν η ανεμοδόχος του πλοίου.
Έτσι, 86 χρόνια μετά εκείνο το πρωινό, η «Έλλη» έχει μια παράξενη μοίρα.
Ο πρώτος της θάνατος ήταν η ιταλική τορπίλη.
Ο δεύτερος ήταν η ανέλκυση και η διάλυσή της.
Σήμερα δεν υπάρχει στον βυθό της Τήνου το θρυλικό καταδρομικό για να το σκεπάζει η θάλασσα.
Δεν υπάρχει το κύτος, οι χώροι του πλοίου, το κατάστρωμα ή η εικόνα ενός ολόκληρου ναυαγίου.
Στο Μαυσωλείο της «Έλλης» στην Τήνο διατηρούνται το οστεοφυλάκιο των θυμάτων, τμήμα της τορπίλης που χτύπησε το πλοίο και αντικείμενα που ανασύρθηκαν κατά την ανέλκυση.
Και αυτή είναι η μεγάλη ειρωνεία: το πλοίο που βυθίστηκε για να μείνει στην Ιστορία, δεν έμεινε τελικά ούτε στον βυθό.
Η θάλασσα το σκέπασε το 1940, αλλά δεκαπέντε χρόνια αργότερα άνθρωποι το έβγαλαν από εκεί και το μετέτρεψαν σε παλιοσίδερα. Την «Έλλη» που πήρε το όνομά της από την συγκλονιστική ναυμαχία του Ελλήσποντου «εβυθίσθη φλεγόμενη» στην Τήνο.