Η Ευρώπη είναι εγκλωβισμένη σε μια πολύ δύσκολη πολιτική και δημοσιονομική κατάσταση και διατρέχει κίνδυνο κρίσης, δηλώνει στη συνέντευξή του στα «ΝΕΑ Σαββατοκύριακο» ο Ολιβιέ Μπλανσάρ, ο οποίος ήταν επικεφαλής οικονομολόγος του ΔΝΤ όταν ξέσπασε η ελληνική κρίση. Ο γάλλος οικονομολόγος, τον οποίο συναντήσαμε στις Βρυξέλλες στο περιθώριο εκδήλωσης του ιδρύματος «Jacques Delors Friends of Europe», μιλά επίσης για τη δύσκολη δημοσιονομική θέση της Γαλλίας, ενώ απαντά στην κριτική για τα λάθη του ΔΝΤ στην Ελλάδα.
Ποια είναι η κατάσταση της Ευρώπης αυτή τη στιγμή;
Το περιβάλλον είναι εξαιρετικά δύσκολο. Ωστόσο, δημιουργούνται επίσης οι προϋποθέσεις ώστε η Ευρώπη να επιδείξει μεγαλύτερη φιλοδοξία. Συμμετέχω σε μια πρωτοβουλία με τους Ενρίκο Λέτα, Πασκάλ Λαμί και Μπεατρίς Βέντερ ντι Μάουρο, η οποία εξετάζει το εξής ερώτημα: πού θέλουμε να βρίσκεται η Ευρώπη το 2050; Θα παρουσιάσουμε μια σειρά προτάσεων σχετικά με το τι θα κάνουμε από κοινού και τι θα υλοποιήσουμε μέσω «συνασπισμών των προθύμων». Εάν αυτές οι προτάσεις εφαρμοστούν, θα οδηγήσουν σε μια οικονομικά ισχυρή Ευρώπη. Βραχυπρόθεσμα, πάντως, το ζήτημα θα είναι πιθανότατα δημοσιονομικό. Ορισμένες χώρες, συμπεριλαμβανομένης της δικής μου, δαπανούν περισσότερα από όσα θα έπρεπε, και δεν είναι καθόλου βέβαιο αν θα αποφύγουμε μια κρίση στο άμεσο μέλλον. Υπάρχουν βάσιμοι λόγοι ανησυχίας.
Διατρέχουμε κίνδυνο κρίσης;
Ναι. Παρατηρείται σαφής άνοδος των επιτοκίων, η οποία οφείλεται κυρίως στην κατάσταση στις ΗΠΑ, όχι στη δημοσιονομική τους κατάσταση, αλλά στην ισχυρή αμερικανική οικονομία, η οποία τροφοδοτείται σε μεγάλο βαθμό από την τεχνητή νοημοσύνη, οδηγώντας σε αυξημένη ζήτηση κεφαλαίων και υψηλότερα επιτόκια. Αυτή η τάση αναμένεται να διατηρηθεί. Επιπλέον, αρκετές χώρες παρουσιάζουν σημαντικά ελλείμματα, γεγονός που ωθεί τα επιτόκια ακόμη υψηλότερα. Η Γαλλία έχει μεγάλο πρωτογενές έλλειμμα. Η προσαρμογή που απαιτείται μόνο και μόνο για τη σταθεροποίηση του χρέους ως ποσοστό του ΑΕΠ ανέρχεται στο 4-5% του ΑΕΠ. Πρόκειται για ένα εξαιρετικά δύσκολο εγχείρημα από πολιτική άποψη. Η πιθανότητα να μην υπάρξει επαρκής συναίνεση και να ξεσπάσει δημοσιονομική κρίση είναι αρκετά υψηλή. Σε μια τέτοια περίπτωση, η Γαλλία θα απευθυνόταν πιθανότατα στην ΕΚΤ για βοήθεια. Η εντολή της ΕΚΤ ορίζει ότι η παροχή βοήθειας προϋποθέτει την εφαρμογή προγράμματος προσαρμογής. Αυτό απαιτεί συμφωνία με τον ESM και την ΕΚΤ, καθώς και δημοσιονομική προσαρμογή.
Σε ένα καταστροφικό σενάριο ποιες θα ήταν οι επιπτώσεις για την Ευρώπη;
Υπάρχει ένα αισιόδοξο σενάριο, στο οποίο η πίεση των αγορών οδηγεί σε προσαρμογή και το ευρώ επιβιώνει. Υπάρχει και το σενάριο της κατάρρευσης. Η Γαλλία δεν καταλήγει σε συμφωνία με την ΕΚΤ. Θεωρητικά, αν η Γαλλία δεν αποπληρώσει το χρέος της εγκαίρως, θα μπορούσε κανείς να φανταστεί το τέλος του ευρώ. Ωστόσο, αυτό το εξαιρετικά απαισιόδοξο σενάριο έχει πολύ χαμηλή πιθανότητα επαλήθευσης. Η ανευθυνότητα των πολιτικών κομμάτων έχει τα όριά της. Θα καταλήξουν σε κάποια συμφωνία.
Υπάρχει επίσης ο φόβος ότι η Ευρώπη ενδέχεται να επηρεαστεί αρνητικά από κάποια οπισθοδρόμηση που σχετίζεται με τις επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη.
Μπορεί κανείς να φανταστεί ένα σενάριο όπου οι ΗΠΑ κατασκεύασαν υπερβολικά πολλά κέντρα δεδομένων ή όπου οι αποτιμήσεις των εταιρειών ήταν εντελώς εξωπραγματικές. Σε αυτή την περίπτωση, ενδέχεται να υπάρξει πτώση στο χρηματιστήριο, μείωση της κατανάλωσης και ύφεση στις ΗΠΑ, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε επιβράδυνση στην Ευρώπη, αλλά και σε χαμηλότερα επιτόκια, ευνοώντας τη δημοσιονομική κατάσταση.
‘Αρα, δεν θεωρείτε πιθανό να υπάρξουν επιπτώσεις ανάλογες με εκείνες της κατάρρευσης της Lehman Brothers;
Οχι. Στην περίπτωση της Lehman Brothers, το πρόβλημα εντοπιζόταν στις διασυνδέσεις μεταξύ των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων. Γνώριζες με ποιον συναλλάσσεσαι, αλλά δεν γνώριζες με ποιον συναλλάσσονταν εκείνοι. Ούτε οι τράπεζες ούτε οι εποπτικές Αρχές το γνώριζαν. Σήμερα έχουμε θεσπίσει, ιδίως στην Ευρώπη, πλαίσιο χρηματοπιστωτικής ρύθμισης και εποπτείας. Πιθανότατα μπορούμε να διαχειριστούμε το σενάριο που περιγράψατε.
© IMF Staff Photographer Eugene Salazar/wikipedia
Στην Ευρώπη παρατηρούμε μεγαλύτερη διάθεση για δημοσιονομική ευελιξία.
Βρισκόμαστε εγκλωβισμένοι σε μια πολύ δύσκολη πολιτική και δημοσιονομική κατάσταση. Οι νέοι δημοσιονομικοί κανόνες είναι επαρκείς, αλλά τι γίνεται αν ξεσπάσει ένα «τσουνάμι»; Ισως χρειαστεί να επιδειχθεί λίγο μεγαλύτερη ελαστικότητα, αλλά το ερώτημα είναι σε ποιο βαθμό. Υπάρχει τεράστια δημοσιονομική πίεση και ο λαϊκισμός οδηγεί, ουσιαστικά, σε αιτήματα για πολύ λιγότερους περιορισμούς. Οι υφιστάμενοι δημοσιονομικοί κανόνες είναι πιθανότατα οι καλύτεροι δυνατοί υπό τις παρούσες συνθήκες. Βέβαια, ενδέχεται να μην αντέξουν.
Ήσασταν επικεφαλής οικονομολόγος του ΔΝΤ κατά τη διάρκεια της ελληνικής κρίσης. Το ΔΝΤ έχει δεχθεί κριτική, ιδίως για την αποτυχία του σε μια προγενέστερη αναδιάρθρωση χρέους και για την απαίτηση εφαρμογής ενός προγράμματος αυστηρής προσαρμογής με επιζήμιες επιπτώσεις για την ελληνική οικονομία.
Αυτή είναι μια λανθασμένη ανάγνωση της Ιστορίας. Στο εσωτερικό του ΔΝΤ υπήρχαν διαφορετικές απόψεις. Η δική μου άποψη ήταν ότι το αρχικό πρόγραμμα, το οποίο ήταν σε μεγάλο βαθμό πρόγραμμα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ήταν υπερβολικά σκληρό. Ηταν υπερβολικά ευνοϊκό για τους πιστωτές. Το επιτόκιο ήταν πολύ υψηλό και η δημοσιονομική προσαρμογή υπερβολικά έντονη. Πιστεύω ότι συνέβαλα στο να μετατοπιστεί η θέση του Ταμείου προς μια πιο ορθολογική κατεύθυνση σε σχέση με αυτή της Επιτροπής. Στο τέλος, ναι, η διαδικασία ολοκληρώθηκε με καθυστέρηση. Ναι, οι πιστωτές αποκόμισαν περισσότερα οφέλη απ’ ό,τι θα έπρεπε και η δημοσιονομική προσαρμογή ήταν πιο σκληρή. Τούτου λεχθέντος, το αρχικό πρόβλημα εντοπιζόταν στην Ελλάδα. Η χώρα παρουσίαζε ένα εξαιρετικά μεγάλο έλλειμμα. Το πρόγραμμα απέδωσε καρπούς, έστω και με οδυνηρό κόστος στην πορεία. Η αναδιάρθρωση καθυστέρησε, αλλά τελικά υλοποιήθηκε και η Ελλάδα φαίνεται πλέον να έχει προσαρμοστεί.
Ποιες θα ήταν οι επιπτώσεις για την Ελλάδα σε περίπτωση μιας νέας κρίσης;
Αν προκύψουν προβλήματα, ας πούμε στη Γαλλία, τότε οι επενδυτές πιθανότατα θα αυξήσουν το ασφάλιστρο κινδύνου για οτιδήποτε παρουσιάζει ομοιότητες με τη Γαλλία, δηλαδή για τις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, γεγονός που θα δυσχεράνει κάπως τη θέση της Ελλάδας. Ωστόσο, δεδομένου ότι το μεγαλύτερο μέρος του χρέους κατέχεται από επίσημους πιστωτές, οι επιπτώσεις θα αφορούν μόνο το χρέος που βρίσκεται στα χέρια ιδιωτών επενδυτών.