Τι κοινό έχουν οι συλλέκτες και τα αποδημητικά πτηνά; Συγκεντρώνονται σε σμήνη και μεταναστεύουν ανάλογα με την εποχή. Κι αν τα χελιδόνια κινούνται στον άξονα βορρά – νότου, οι συλλέκτες στα μέσα Οκτωβρίου βρίσκουν καταφύγιο στο Λονδίνο για τη Frieze, πριν μετακινηθούν νοτιότερα στο Παρίσι όπου διοργανώνεται η Art Basel Paris, η οποία ολοκλήρωσε χθες το βράδυ τη λειτουργία της για λόγους ασφαλείας, χωρίς ουσιαστικά να προλάβει να υποδεχθεί το κοινό (μόνο χθες ως τις 19.00), αφού οι δύο πρώτες ημέρες απευθύνονταν μόνο σε υψηλούς προσκεκλημένους. Τον Δεκέμβριο κατευθύνονται στο Μαϊάμι, τον Μάρτιο στο Μάαστριχτ, τον Μάιο στη Νέα Υόρκη και τον Ιούνιο στη «μητέρα» των φουάρ, την Art Basel της Ελβετίας. Οι πιο περιπετειώδεις κάνουν στάσεις σε Ντόχα, Χονγκ Κονγκ και Σεούλ.
Μήπως όμως οι διεθνείς διοργανώσεις είναι περισσότερες από όσες αντέχει η αγορά; «Ολοι μιλούν για κόπωση από τις φουάρ τέχνης», δηλώνει στον «Economist» η Ορελί Κοσί της συμβουλευτικής εταιρείας Twentieth. Το 2025 πραγματοποιήθηκαν 370 μεγάλες φουάρ – πάνω από μία για κάθε ημέρα του χρόνου – καταγράφοντας αύξηση 572% συγκριτικά με το 2000!
Οι γκαλερίστες βρίσκονται αντιμέτωποι με ένα σκληρό δίλημμα. Το κόστος διατήρησης φυσικού χώρου αυξάνεται, οι επισκέπτες μειώνονται και ορισμένες μεγάλες γκαλερί απολύουν προσωπικό ή βάζουν λουκέτο. Παράλληλα, πιέζονται να ταξιδεύουν συνεχώς για αναζήτηση νέων πελατών και ικανοποίηση των καλλιτεχνών τους.
Ομως, το κόστος είναι δυσβάσταχτο. Τα μεταφορικά τριπλασιάστηκαν μετά την πανδημία, αναφέρει ο γκαλερίστας Ταντέους Ρόπακ. Επιπλέον, τα περίπτερα ακρίβυναν: η Art Basel χρεώνει από 29.000 έως 177.000 δολάρια (η τιμή ανά τ.μ. για τους μεγάλους εκθέτες αυξήθηκε κατά 32% από το 2018), ποσό που καλύπτει μόνο τον χώρο, χωρίς τον εξοπλισμό και τα φώτα. «Οι φουάρ γίνονται βάρος», σημειώνει η ειδικός σε ζητήματα αγοράς τέχνης, Βαλεντίνα Καστελάνι.
Το κόστος επηρεάζει ακόμη και την επιλογή των προς έκθεση έργων. Η μεταφορά γλυπτών, για παράδειγμα, είναι τόσο ακριβή που καθιστά την έκθεσή τους ασύμφορη.
Από τότε που εμφανίστηκαν οι πρώτες φουάρ στη σκηνή της τέχνης τις δεκαετίες του 1960 και 1970, οι συλλέκτες τις θεωρούσαν ενδιαφέρουσα επιλογή λόγω του ότι προσέφεραν πολλή τέχνη μαζεμένη σε έναν πολύ μικρό χώρο. Αλλά οι λάτρεις της τέχνης έχουν τώρα εύλογα παράπονα. Ενα από αυτά είναι ο συνωστισμός, με αποτέλεσμα να καθιερώνονται πλέον προεγκαίνια των εγκαινίων για όσους θέλουν να κάνουν τις αγορές τους κατά το δυνατόν αναπόσπαστοι από το πλήθος.
Στο μέλλον, οι διεθνείς φουάρ ενδέχεται να μειωθούν, εκτιμά το βρετανικό έντυπο, καθώς το κοινό κουράστηκε να βλέπει τους ίδιους γκαλερίστες παντού. Η τάση μετατοπίζεται προς μια πιο ιδιαίτερη εμπειρία, με τοπικές γκαλερί και καλλιτέχνες. «Περάσαμε από τη μετα-παγκοσμιοποίηση στην περιφερειοποίηση», επισημαίνει ο επικεφαλής της Art Basel, Νόα Χόροβιτς.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η 33 ετών Art Athina, που φέτος πραγματοποιείται τον Νοέμβριο. Διότι στην τέχνη και την αγορά της ισχύει κάποιες φορές το «ουκ εν τω πολλώ το ευ».