Η Περιφέρεια της Μαδρίτης αποφάσισε να απαγορεύσει τη φύτευση κυπαρισσιών της Αριζόνας και άλλων ρητινούχων ειδών κοντά σε δασικές εκτάσεις, καθώς διαπιστώθηκε ότι οι συγκεκριμένοι φυτοφράκτες μπορούν να επιταχύνουν σημαντικά την εξάπλωση μιας πυρκαγιάς.
Η περιφερειακή κυβέρνηση θα διαθέσει παράλληλα ένα εκατομμύριο ευρώ για να βοηθήσει τους ιδιοκτήτες ακινήτων να αντικαταστήσουν τα συγκεκριμένα φυτά με είδη περισσότερο ανθεκτικά στη φωτιά. Η Μαδρίτη θα γίνει έτσι η πρώτη περιφέρεια της Ισπανίας που υιοθετεί μια τέτοια απαγόρευση στο πλαίσιο της πρόληψης των δασικών πυρκαγιών.
Την απόφαση ανακοίνωσε η πρόεδρος της Περιφέρειας της Μαδρίτης, Ισαμπέλ Ντίαθ Αγιούσο, από τον δήμο Τρες Κάντος, ακριβώς έναν χρόνο μετά την καταστροφική πυρκαγιά που έπληξε ιδιαίτερα την περιοχή Σότο ντε Βινιουέλας.
Από τη φωτιά έχασε τη ζωή του ένας άνθρωπος, ενώ κάηκαν περίπου 2.000 εκτάρια, δηλαδή 20.000 στρέμματα. Σοβαρές ζημιές υπέστησαν επίσης κατοικίες και οικόπεδα, με τις τοπικές Αρχές να διαπιστώνουν ότι οι πυκνοί φυτοφράκτες από κυπαρίσσια της Αριζόνας συνέβαλαν στην ταχύτατη μετάδοση των φλογών.
«Η εμπειρία μάς δίδαξε ότι τα κυπαρίσσια της Αριζόνας και άλλα ρητινούχα είδη που χρησιμοποιούνται για την περίφραξη οικοπέδων μεταδίδουν τη φωτιά», ανέφερε η Αγιούσο, κατά την επίσκεψή της σε οικογένεια της οποίας η κατοικία είχε καταστραφεί και πλέον έχει αποκατασταθεί.
Απαγόρευση σε ζώνη 400 μέτρων
Για να τεθεί σε εφαρμογή το μέτρο, η περιφερειακή κυβέρνηση θα τροποποιήσει τη νομοθεσία για τα δάση και την προστασία της φύσης. Η απαγόρευση θα αφορά νέες φυτεύσεις κυπαρισσιών της Αριζόνας και άλλων ρητινούχων φυτών στις λεγόμενες ζώνες επαφής αστικού και δασικού περιβάλλοντος.
Ειδικότερα, θα καλύπτει μια ζώνη πλάτους 400 μέτρων μεταξύ των κατοικημένων περιοχών και των δασικών εκτάσεων. Πρόκειται για σημεία ιδιαίτερα ευάλωτα, καθώς η φωτιά μπορεί να μεταφερθεί από τη φυσική βλάστηση στις κατοικίες ή, αντίστροφα, από ένα οικόπεδο στο γειτονικό δάσος.
Τα κυπαρίσσια της Αριζόνας χρησιμοποιούνται ευρέως στην Ισπανία ως φυσικές περιφράξεις, επειδή αναπτύσσονται γρήγορα, παραμένουν πράσινα όλο τον χρόνο και δημιουργούν πυκνούς φράκτες που προστατεύουν την ιδιωτικότητα των κατοικιών.
Ωστόσο, η πυκνότητά τους, η συσσώρευση ξερών κλαδιών στο εσωτερικό τους και η παρουσία εύφλεκτων ρητινών μπορεί να τα μετατρέψει σε διαδρόμους μετάδοσης της φωτιάς. Όταν έχουν φυτευτεί συνεχόμενα γύρω από οικόπεδα ή κατά μήκος δρόμων, οι φλόγες μπορούν να κινηθούν γρήγορα από το ένα ακίνητο στο άλλο.
Αντικατάσταση με αυτόχθονα είδη
Η προβλεπόμενη χρηματοδότηση του ενός εκατ. ευρώ θα κατευθυνθεί σε ιδιοκτήτες οικοπέδων κοντά σε δασικές περιοχές, ώστε να αντικαταστήσουν τους συγκεκριμένους φυτοφράκτες με φυτά περισσότερο κατάλληλα για το τοπικό οικοσύστημα και λιγότερο ευάλωτα στη φωτιά.
Η διαδικασία έχει ήδη αρχίσει στις περιοχές που επλήγησαν περισσότερο από την πυρκαγιά του Τρες Κάντος. Σε συνεργασία με τον δήμο, το Ινστιτούτο Αγροτικής, Γεωργικής και Διατροφικής Έρευνας και Ανάπτυξης της Μαδρίτης, γνωστό ως IMIDRA, διένειμε συνολικά 3.400 φυτά.
Ανάμεσά τους περιλαμβάνονται 1.600 αυτόχθονα φυτά και δέντρα, όπως κουμαριές, κράταιγοι, αγριοδαμασκηνιές, λαδανιές, δάφνες, πρίνοι και άλλα είδη προσαρμοσμένα στις τοπικές κλιματικές συνθήκες.
Η χρήση αυτόχθονων φυτών θεωρείται ότι μπορεί να περιορίσει τον κίνδυνο ταχείας διάδοσης της φωτιάς και συγχρόνως να ενισχύσει τη βιοποικιλότητα, μειώνοντας τις ανάγκες άρδευσης και συντήρησης.
Έναν χρόνο μετά την πυρκαγιά, ολοκληρώθηκαν επίσης οι εργασίες αποκατάστασης σε 116 εκτάρια του δάσους Βινιουέλας που είχαν υποστεί τις σοβαρότερες ζημιές. Το πρόγραμμα ξεκίνησε τον Οκτώβριο του 2025, διήρκεσε τέσσερις μήνες και χρηματοδοτήθηκε με 403.198 ευρώ.
Το δάσος έχει συνολική έκταση 308 εκταρίων και αποτελεί περιοχή ιδιαίτερης περιβαλλοντικής σημασίας. Εντάσσεται στο Περιφερειακό Πάρκο της Άνω Λεκάνης του ποταμού Μανθανάρες, στο ευρωπαϊκό δίκτυο Natura 2000 και στην προστατευόμενη βιόσφαιρα των άνω λεκανών των ποταμών Μανθανάρες, Λοθόγια και Γκουανταράμα.
Η πυρκαγιά επηρέασε σοβαρά 263,14 εκτάρια, δηλαδή περισσότερο από το 85% της συνολικής επιφάνειάς του.
Οι παρεμβάσεις επικεντρώθηκαν στην προστασία του εδάφους από τη διάβρωση και στην αποτροπή της μεταφοράς στάχτης προς ρέματα και σημεία συγκέντρωσης νερού. Παράλληλα, πραγματοποιήθηκαν εργασίες για να διευκολυνθεί η φυσική αναβλάστηση των αριών από τις ρίζες και τους κορμούς τους.
Δημιουργήθηκαν ακόμη μικρές λίμνες και καταφύγια για ερπετά και αμφίβια, φυσικά φράγματα από κορμούς και τάφροι για τη συγκράτηση των όμβριων υδάτων.
Μεγάλα καμένα δέντρα διατηρήθηκαν σε επιλεγμένα σημεία ώστε να χρησιμοποιηθούν ως θέσεις ανάπαυσης και παρατήρησης από τα πουλιά.
Στις δράσεις αποκατάστασης προστέθηκε το ερευνητικό πρόγραμμα MADFIRE, προϋπολογισμού 173.560 ευρώ, το οποίο εξετάζει την παρουσία παθογόνων οργανισμών που θα μπορούσαν να δυσκολέψουν την ανάκαμψη της βλάστησης.
Ενισχύεται το σχέδιο πρόληψης
Ο Δήμος Τρες Κάντος έχει ενισχύσει για το 2026 το δημοτικό σχέδιο πρόληψης πυρκαγιών με περίπου 30 διαφορετικά μέτρα. Σε αυτά περιλαμβάνονται η συχνότερη απομάκρυνση της χαμηλής και ξερής βλάστησης, η διεύρυνση των αντιπυρικών ζωνών κοντά σε κατοικίες, ο έλεγχος των οικοπέδων και η προμήθεια νέου εξοπλισμού.
Παράλληλα, χορηγήθηκαν οικονομικές ενισχύσεις συνολικού ύψους 100.000 ευρώ στους ιδιοκτήτες κατοικιών και οικοπέδων που επλήγησαν. Η εταιρεία ύδρευσης Canal de Isabel II μείωσε έως και κατά 80% το μεταβλητό μέρος των λογαριασμών νερού για έναν χρόνο, προκειμένου να διευκολύνει τις εργασίες καθαρισμού και αποκατάστασης.
Η απόφαση για τους εύφλεκτους φυτοφράκτες δείχνει μια ευρύτερη αλλαγή στη φιλοσοφία της αντιπυρικής προστασίας. Σε ένα περιβάλλον όπου η άνοδος της θερμοκρασίας και οι παρατεταμένες περίοδοι ξηρασίας αυξάνουν τη συχνότητα και την ένταση των πυρκαγιών, η πρόληψη δεν περιορίζεται πλέον στον καθαρισμό των δασών. Επεκτείνεται στον σχεδιασμό των οικισμών, στη διαμόρφωση των κήπων και ακόμη και στην επιλογή των φυτών που περιβάλλουν τις κατοικίες.