«Σεισμός», «κοινωνικοπολιτικός σεισμός», «σημείο καμπής για τη Γερμανία».
Έτσι περιέγραψαν πολιτικοί αναλυτές και πολλά μέσα ενημέρωσης την εντυπωσιακή νίκη του αντιμεταναστευτικού κόμματος Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) στις τοπικές εκλογές που πραγματοποιήθηκαν την Κυριακή στη Γερμανία.
Είναι, όμως, υπερβολή;
Η Σαξονία-Άνχαλτ είναι μία από τις μικρότερες περιφέρειες της τεράστιας, πληθυσμιακά, Γερμανίας. Διαθέτει μόλις 1,7 εκατομμύρια από τους 59 εκατομμύρια ψηφοφόρους που είναι εγγεγραμμένοι σε ολόκληρη τη χώρα. Πόσο σημαντικές μπορεί να είναι, λοιπόν, οι πολιτικές διαθέσεις μιας συγκεκριμένης περιφέρειας, ιδίως από τη στιγμή που η AfD απέτυχε οριακά να εξασφαλίσει την απόλυτη πλειοψηφία;
Η απάντηση είναι: πολύ σημαντικές.
Πρώτα απ’ όλα, για την ίδια τη Γερμανία
Η ψήφος μπορεί να ήταν περιφερειακή, οι επιπτώσεις της όμως είναι εθνικές.
Ο εκλογικός θρίαμβος της AfD αυξάνει ακόμη περισσότερο την πίεση στην ήδη δοκιμαζόμενη κεντρώα κυβέρνηση συνασπισμού στο Βερολίνο. Θα μπορούσε μάλιστα να αποδειχθεί το τελευταίο καρφί στο πολιτικό φέρετρο του βαθιά αντιδημοφιλούς συντηρητικού καγκελαρίου της Γερμανίας, Φρίντριχ Μερτς, ο οποίος είχε δεσμευθεί να περιορίσει την εκλογική και πολιτική απήχηση της AfD.
Διαβάστε ακόμα: Πολιτικός σεισμός στη Γερμανία: Σαρωτική νίκη του ακροδεξιού AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ – Πανωλεθρία για τους Χριστιανοδημοκράτες
Αυτές οι πολιτικές δυσκολίες θα αποδυναμώσουν και θα αποσπάσουν ακόμη περισσότερο την προσοχή της Γερμανίας, της ισχυρότερης οικονομικά χώρας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σε μια περίοδο βαθιάς κρίσης για την Ευρώπη, καθώς η ήπειρος προσπαθεί να αντιμετωπίσει τη ρωσική επιθετικότητα, τους δασμολογικούς εκβιασμούς του Ντόναλντ Τραμπ και την οικονομική απειλή από την Κίνα.
Το αποτέλεσμα στη Σαξονία-Άνχαλτ προκαλεί, παράλληλα, έντονο προβληματισμό σε ολόκληρη τη Γερμανία, όπου το ναζιστικό παρελθόν εξακολουθεί να βαραίνει τη συλλογική μνήμη.
Πρόκειται για την πρώτη τόσο εντυπωσιακή εκλογική νίκη ενός σκληρά δεξιού, εθνικιστικού κόμματος στη Γερμανία μετά την πτώση του Τρίτου Ράιχ το 1945.
Οι γερμανικές αρχές έχουν χαρακτηρίσει την AfD, εν μέρει, ως αντιδημοκρατική, ενώ αρκετές περιφερειακές οργανώσεις του κόμματος, μεταξύ των οποίων και εκείνη της Σαξονίας-Άνχαλτ, έχουν χαρακτηριστεί ακροδεξιές εξτρεμιστικές.
Η AfD είναι γνωστό ότι διατηρεί ιδιαίτερα ισχυρή επιρροή στην ανατολική Γερμανία, ωστόσο πλέον εμφανίζεται και στις εθνικές δημοσκοπήσεις ως το μεγαλύτερο πολιτικό κόμμα σε ολόκληρη τη χώρα.
Το πολιτικό κατεστημένο της Γερμανίας φαίνεται πως έχει αποτύχει να πείσει τους ψηφοφόρους. Τι θα κάνει, λοιπόν, η μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης και η πολυπληθέστερη χώρα της, αν εξαιρεθεί η Ρωσία;
Η μικρή Σαξονία-Άνχαλτ προκαλεί αναταράξεις και εκτός Γερμανίας
Κανείς λιγότερο από τον πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών δεν ήταν εκείνος που έσπευσε να αναρτήσει την Κυριακή στην πλατφόρμα Truth Social τα αποτελέσματα των exit polls από τη Σαξονία-Άνχαλτ.
Το αντιμεταναστευτικό και αντι-woke μήνυμα της AfD, με σύνθημα «Η Γερμανία για τους Γερμανούς», βρίσκεται πολύ κοντά στη ρητορική του κινήματος MAGA του Ντόναλντ Τραμπ.
Όπως και άλλα εθνικιστικά κόμματα στην Ευρώπη, η AfD αντλεί σε μεγάλο βαθμό από τη «συνταγή» του Τραμπ: αμφισβητεί τα κυρίαρχα μέσα ενημέρωσης, θέτει υπό αμφισβήτηση την ουδετερότητα των δικαστών και υπόσχεται να κάνει τη Γερμανία ξανά μεγάλη.
Έχει, πάντως, ενδιαφέρον το γεγονός ότι ο Αμερικανός πρόεδρος σπάνια αναφέρεται ονομαστικά στις προεκλογικές εκστρατείες στην Ευρώπη. Οι πολιτικοί γνωρίζουν πολύ καλά πόσο αντιδημοφιλής είναι μεταξύ των Ευρωπαίων ψηφοφόρων.
Λίγο μετά την ανάρτηση του Ντόναλντ Τραμπ στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ακολούθησε ο ισχυρός Ρώσος επιχειρηματίας Κιρίλ Ντμίτριεφ, διευθύνων σύμβουλος του Russian Direct Investment Fund.
Ο Ντμίτριεφ χαρακτήρισε το αποτέλεσμα της AfD «ιστορικό», την εθνική κυβέρνηση της Γερμανίας «απαξιωμένη» και τον καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς «ταπεινωμένο», συγκρίνοντάς τον με τον πρώην πρωθυπουργό της Βρετανίας, Κιρ Στάρμερ, ο οποίος, σύμφωνα με την ίδια ανάλυση, οδηγήθηκε σε παραίτηση το φετινό καλοκαίρι.
Τι ενδιαφέρον μπορεί να έχει, όμως, η Ρωσία για τις περιφερειακές εκλογές της Γερμανίας και τι ακριβώς υπονοούσε ο Ντμίτριεφ με την αναφορά του στη Βρετανία;
Η γερμανική κυβέρνηση είναι ο μεγαλύτερος μεμονωμένος χρηματοδότης της Ουκρανίας, ενώ η Βρετανία είναι γνωστό ότι έχει προμηθεύσει το Κίεβο με πυραύλους που χρησιμοποιούνται για πλήγματα σε ρωσικό έδαφος. Πρόκειται για εξελίξεις που έχουν προκαλέσει έντονη οργή στη Μόσχα.
Η AfD, αντίθετα, υιοθετεί μια σαφώς πιο φιλορωσική στάση. Θέλει να σταματήσει η αποστολή στρατιωτικής βοήθειας στην Ουκρανία, να τερματιστούν οι κυρώσεις κατά της Μόσχας και να αρχίσει και πάλι η αγορά πολύ φθηνότερης ρωσικής ενέργειας.
Η ενεργοβόρος γερμανική βιομηχανία υπέστη ισχυρό οικονομικό πλήγμα μετά τη διακοπή των εισαγωγών ρωσικής ενέργειας από τη Γερμανία, στον απόηχο της πλήρους κλίμακας εισβολής στην Ουκρανία το 2022.
Η πιο ήπια προσέγγιση της AfD απέναντι στη Ρωσία έχει ένα επιπλέον πλεονέκτημα στην ανατολική Γερμανία, η οποία εξακολουθεί να είναι πολύ φτωχότερη από τη δυτική.
Και αυτό παρά το γεγονός ότι η Γερμανία έχει δαπανήσει από 2,3 έως 3 τρισεκατομμύρια ευρώ —ανάλογα με τις εκτιμήσεις και το αν συνυπολογίζεται ο πληθωρισμός— για την ενσωμάτωση του πρώην κομμουνιστικού τμήματος της χώρας μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου το 1989.
Η Σαξονία-Άνχαλτ είναι η φτωχότερη περιφέρεια της Γερμανίας και εκεί, όπως και σε μεγάλο μέρος της ανατολικής Γερμανίας, συναντά κανείς συχνά το λεγόμενο «Ostalgie» — έναν όρο που περιγράφει τη νοσταλγία για την ανατολή και, ουσιαστικά, για μια εποχή που πολλοί θεωρούν ότι χαρακτηριζόταν από μεγαλύτερη σταθερότητα υπό τον κομμουνισμό.
Διαβάστε ακόμα: Ιταλός ΥΠΕΞ : «Κάκιστη είδηση η νίκη της AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ – Να αποτρέψουμε την εξάπλωση του λαϊκισμού στην Ευρώπη»
Το βλέμμα και στις Βρυξέλλες
Τις εκλογές στη Σαξονία-Άνχαλτ παρακολουθούσε στενά και η Ευρωπαϊκή Ένωση.
Οι επόμενοι 12 μήνες αποτελούν μια ιδιαίτερα πυκνή εκλογική περίοδο για την ΕΕ. Εκλογές αναμένεται να πραγματοποιηθούν σε σημαντικές χώρες, μεταξύ των οποίων η Γαλλία, η Ιταλία, η Ισπανία και η Πολωνία.
Στις Βρυξέλλες υπάρχει ο φόβος ότι τα λεγόμενα «ακραία» κόμματα, τόσο στα αριστερά όσο —και κυρίως— στα δεξιά του πολιτικού φάσματος, μπορεί να ενισχυθούν συνολικά.
Ο ηγέτης του ισπανικού εθνικιστικού κόμματος Vox, Σαντιάγο Αμπασκάλ, έγραψε την Κυριακή στην πλατφόρμα Χ ότι η νίκη της AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ αποτελεί «μεγάλη ελπίδα για τη Γερμανία και την Ευρώπη».
Στον αντίποδα, ο υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Γαλλίας, Μπενζαμέν Αντάντ, σύμμαχος του κεντρώου προέδρου Εμανουέλ Μακρόν, προειδοποίησε ότι «πρόκειται για μια σοβαρή στιγμή για την Ευρώπη, καθώς βλέπουμε την ακροδεξιά να κερδίζει σε μια περιφερειακή εκλογική αναμέτρηση στη Γερμανία».
Ούτε η AfD ούτε τα άλλα ευρωπαϊκά κόμματα που χαρακτηρίζονται «ακροδεξιά» ή «σκληρά δεξιά» αποδέχονται αυτούς τους χαρακτηρισμούς. Άλλωστε, διαφέρουν μεταξύ τους ως προς τον τόνο, αλλά και ως προς τα πολιτικά τους προγράμματα.
Το γαλλικό National Rally της Μαρίν Λεπέν απέβαλε την AfD από την πολιτική του ομάδα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο πριν από δύο χρόνια, θεωρώντας την υπερβολικά «ριζοσπαστική».
Αυτό που τείνουν, ωστόσο, να μοιράζονται τα κόμματα αυτά είναι μια αντιμεταναστευτική πλατφόρμα και έντονη εθνικιστική ρητορική. Και αυτό είναι που προκαλεί πραγματική ανησυχία στην ΕΕ.
Είτε πρόκειται για το σύνθημα «Πρώτα η Γερμανία», είτε για το «Πρώτα η Ιταλία» ή το «Η Γαλλία για τους Γάλλους», η ανησυχία στις Βρυξέλλες είναι ότι η άνοδος των εθνικιστικών κομμάτων επιβαρύνει την ευρωπαϊκή συνοχή σε μια περίοδο κατά την οποία οι εξωτερικές προκλήσεις απαιτούν περισσότερο από ποτέ ενότητα.
Εθνικιστικά κόμματα όπως η AfD ή η ιταλική Λέγκα τείνουν να είναι βαθιά ευρωσκεπτικιστικά. Οι Βρυξέλλες, όμως, υποστηρίζουν ότι η Ευρώπη πρέπει να παραμείνει ενωμένη, για να αντιμετωπίσει, μεταξύ άλλων, τις πιέσεις του Ντόναλντ Τραμπ ή να προστατεύσει αποτελεσματικά τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις από την εισροή κινεζικών προϊόντων σε χαμηλές τιμές.
Η ευρωπαϊκή αμυντική κοινότητα προειδοποιεί επίσης ότι οι ρωσικές κυρώσεις αποδυναμώνονται όταν υπάρχουν ρήγματα στην ευρωπαϊκή ενότητα ή όταν χώρες υιοθετούν μια πιο επιφυλακτική στάση απέναντι στο ΝΑΤΟ —όπως συμβαίνει, για παράδειγμα, με το National Rally της Μαρίν Λεπέν ή την AfD στη Γερμανία— γεγονός που, σύμφωνα με τις ίδιες εκτιμήσεις, ενθαρρύνει τη Μόσχα.
Αξιωματούχοι των υπηρεσιών ασφαλείας υποστηρίζουν ότι οι ευρωπαϊκές χώρες πρέπει να παραμείνουν ενωμένες απέναντι στη Ρωσία και στον πόλεμο στην Ουκρανία. Σε διαφορετική περίπτωση, προειδοποιούν, το Κρεμλίνο μπορεί να ενθαρρυνθεί να επιχειρήσει επίθεση σε έδαφος χώρας-μέλους του ΝΑΤΟ, όπως για παράδειγμα στα κράτη της Βαλτικής.
Το ζήτημα, ωστόσο, είναι ότι οι Ευρωπαίοι ψηφοφόροι γνωρίζουν πολύ καλά αυτές τις εξωτερικές απειλές και τις επιπτώσεις που έχουν στην καθημερινότητά τους.
Ανησυχούν για τον αντίκτυπο των πολέμων στην Ουκρανία και στη Μέση Ανατολή, για την υποβάθμιση των υπηρεσιών υγείας στις χώρες τους, αλλά και για την οικονομική ανασφάλεια που βιώνουν οι ίδιοι και οι οικογένειές τους.
Η ανεξέλεγκτη μετανάστευση και η ασφάλεια στους δρόμους αποτελούν επίσης τεράστιες ανησυχίες.
Και εδώ ακριβώς βρίσκεται η πραγματική σημασία της ψήφου στη Σαξονία-Άνχαλτ.
Αποτελεί ένα ηχηρό καμπανάκι κινδύνου για τα παραδοσιακά πολιτικά κόμματα, αλλά και για ευρωπαϊκούς θεσμούς, όπως η δικαιοσύνη και οι υπηρεσίες ασφαλείας, τους οποίους η AfD απορρίπτει ως μέρος του αυτοεξυπηρετούμενου «κατεστημένου».
Οι Ευρωπαίοι ψηφοφόροι αισθάνονται ότι έχουν χάσει τον προσανατολισμό τους και ότι έχουν απογοητευτεί από κόμματα τα οποία στήριζαν ξανά και ξανά επί δεκαετίες.
Το γεγονός ότι στις εκλογές στρέφονται πλέον δεξιά ή αριστερά δεν σημαίνει ότι όλοι έχουν ξαφνικά γίνει εξτρεμιστές.
Το προεκλογικό σύνθημα της AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ ήταν αισιόδοξο: «Όλα είναι δυνατά!»
Παράλληλα, το κόμμα υποσχέθηκε να κάνει τους Γερμανούς να αισθανθούν ξανά υπερήφανοι για τη χώρα τους.
Μέχρι σήμερα, η AfD δεν έχει δοκιμαστεί στην άσκηση της εξουσίας. Ωστόσο, ολοένα και περισσότεροι ψηφοφόροι φαίνεται να είναι διατεθειμένοι να της δώσουν την ευκαιρία.