Οι ισραηλινές εκλογές ανέδειξαν τις βαθιές διαιρέσεις της ισραηλινής κοινωνίας. Το εκλογικό αποτέλεσμα δεν εξασφαλίζει κοινοβουλευτική πλειοψηφία σε κανένα από τα δύο μεγάλα πολιτικά στρατόπεδα, ενώ ο σχηματισμός νέας κυβέρνησης εξαρτάται από αβέβαιες διαπραγματεύσεις. Πίσω όμως από την αντιπαράθεση για το πολιτικό μέλλον του Μπενιαμίν Νετανιάχου αναδεικνύεται ένα σημαντικότερο ερώτημα: σε ποιον βαθμό μπορεί να αλλάξει η εξωτερική πολιτική του Ισραήλ όταν τα δύο στρατόπεδα συγκλίνουν στον βασικό στρατηγικό τους προσανατολισμό;
Η πολιτική αντιπαράθεση αφορά τον χαρακτήρα του ισραηλινού κράτους, τη σχέση θρησκείας και πολιτικής, την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης και την ισότιμη κατανομή των στρατιωτικών υποχρεώσεων, ιδιαίτερα λόγω των εξαιρέσεων των υπερορθόδοξων Εβραίων. Παρά τις σφοδρές προεκλογικές αντιπαραθέσεις, οι σημαντικότερες πολιτικές δυνάμεις συγκλίνουν στους βασικούς προσανατολισμούς της εθνικής στρατηγικής. Οι συγκρούσεις που ακολούθησαν την επίθεση της Χαμάς ενίσχυσαν την πεποίθηση ότι η ασφάλεια του Ισραήλ απαιτεί στρατιωτική υπεροχή, δυνατότητα προληπτικής δράσης και εξισορρόπηση εχθρικών συνασπισμών.
Το Ιράν εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται ως ο σημαντικότερος στρατηγικός αντίπαλος ενώ σταδιακά αυξάνεται η ένταση της τουρκικής απειλής. Παράλληλα, έχει διαμορφωθεί ισχυρή πλειοψηφία κατά της δημιουργίας παλαιστινιακού κράτους. Μια αλλαγή κυβέρνησης επομένως δύσκολα θα ανατρέψει τη βασική στρατηγική κατεύθυνση, μπορεί όμως να επηρεάσει την επιλογή μέσων: τη διπλωματική ευελιξία και τη συνετότερη διαχείριση της στρατιωτικής κλιμάκωσης.
Τα όρια της στρατιωτικής ισχύος
Το κεντρικό γεωπολιτικό πρόβλημα του Ισραήλ είναι η δυσκολία μετατροπής της στρατιωτικής υπεροχής σε μόνιμα στρατηγικά αποτελέσματα. Το περιφερειακό περιβάλλον εξακολουθεί να είναι δυσμενές, παρά την αποδυνάμωση του Ιράν και των συμμάχων του. Η ισραηλινή επιδίωξη προωθημένης άμυνας και αναδιαμόρφωσης των περιφερειακών συσχετισμών προκαλεί αντιδράσεις γιατί εκλαμβάνεται από τους γείτονες του ως απειλή. Οι αντιδράσεις αυτές ενισχύουν την ισραηλινή ανασφάλεια, αναπαράγοντας τον φαύλο κύκλο αντιπαραθέσεων. Η απουσία πολιτικής βούλησης διευθέτησης του Παλαιστινιακού περιορίζει επίσης τις προοπτικές σταθερότερης περιφερειακής τάξης.
Η αμερικανική παράμετρος
Η σχέση Ισραήλ και ΗΠΑ παραμένει θεμελιώδης, αλλά τα συμφέροντά τους δεν ταυτίζονται. Το Ισραήλ επιδιώκει μεγαλύτερη αμερικανική εμπλοκή στην αντιμετώπιση περιφερειακών απειλών, ενώ η Ουάσιγκτον επιδιώκει να περιορίσει το κόστος των δεσμεύσεών της, δίνοντας προτεραιότητα στον ανταγωνισμό με την Κίνα. Η σταδιακή απαγκίστρωση και η αβεβαιότητα για τη μελλοντική έκταση των αμερικανικών δεσμεύσεων ενθαρρύνει νέες περιφερειακές εξισορροπήσεις. Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσονται η συμφωνία της Μέκκας μεταξύ Τουρκίας, Πακιστάν και Σαουδικής Αραβίας, καθώς και η ενίσχυση της στρατηγικής συνεργασίας Ισραήλ, ΗΑΕ, Ελλάδας και Κύπρου.
Η Ανατολική Μεσόγειος και τα ελληνικά συμφέροντα
Οι ισραηλινές εκλογές έχουν σημασία και για τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο. Η ανατροπή του καθεστώτος Άσαντ τον Δεκέμβριο του 2024 μετέβαλε υπέρ της Τουρκίας τους περιφερειακούς συσχετισμούς. Η Τουρκία δορυφοροποίησε την Συρια και την ενισχύει οικονομικά, διπλωματικά και στρατιωτικά. Το Ισραήλ, αντίθετα, επιδιώκει να αποτρέψει τη δημιουργία νέων απειλών στα βόρεια σύνορά του και να διατηρήσει επιχειρησιακή ελευθερία κινήσεων στη Συρία.Η Συρία έχει έτσι μετατραπεί σε πεδίο ανταγωνισμού μεταξύ των δύο αυτών ισχυρών περιφερειακών δυνάμεων τα συμφέροντα των οποίων συγκρούονται. Ενδεχόμενη αλλαγή ισραηλινής κυβέρνησης μπορεί να περιορίσει την ένταση της αντιπαράθεσης, χωρίς να εξαλείψει τις υποκείμενες γεωπολιτικές αντιθέσεις.
Για την Ελλάδα και την Κύπρο, η συνεργασία με το Ισραήλ στηρίζεται σε συγκλίσεις συμφερόντων στην άμυνα, την τεχνολογία, την ενέργεια και την περιφερειακή ασφάλεια. Η ανθεκτικότητα αυτής της συνεργασίας εξαρτάται από τα κοινά στρατηγικά συμφέροντα παρά από τις προσωπικές σχέσεις των πολιτικών ηγεσιών.
Ο Αθανάσιος Πλατιάς είναι ομότιμος καθηγητής Στρατηγικής στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς, πρόεδρος του Συμβουλίου Διεθνών Σχέσεων και έχει συγγράψει (με τον Κωνσταντίνο Κολιόπουλο) την «Τέχνη της Στρατηγικής: 50 Κανόνες για τον Πόλεμο, την Πολιτική, τις Επιχειρήσεις και την Καθημερινή Ζωή»