Σοβαρές καταγγελίες για τις επιπτώσεις στην υγεία τους διατυπώνουν Αμερικανοί βετεράνοι που υπηρέτησαν κατά τη δεκαετία του 1980 σε απόρρητη αεροπορική βάση στην έρημο της Νεβάδα.
Η βάση ήταν τόσο απόρρητη, ώστε για το μεγαλύτερο μέρος εκείνης της δεκαετίας το Πεντάγωνο δεν παραδεχόταν καν τι είδους αεροσκάφη επιχειρούσαν εκεί. Ακόμη και χρόνια μετά τη θητεία τους, ελάχιστοι από τους στρατιωτικούς υποψιάζονταν ότι η αιτία των προβλημάτων υγείας τους μπορεί να βρισκόταν στο ίδιο το έδαφος όπου υπηρετούσαν.
Σήμερα, οι βετεράνοι δίνουν μάχη με το Υπουργείο Υποθέσεων Βετεράνων (VA) για να λάβουν αποζημιώσεις, ενώ παράλληλα έρχονται αντιμέτωποι με τον χρόνο. Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουν συγκεντρώσει, εκατοντάδες από τους συναδέλφους τους έχουν ήδη πεθάνει.
Ο Dave Crete έχει δημιουργήσει μια λίστα μνήμης με περισσότερα από 600 ονόματα.
Ο Crete ήταν μόλις 18 ετών όταν ανέλαβε να φυλάσσει το F-117 Nighthawk στην περιοχή Tonopah Test Range, τμήμα της τεράστιας αεροπορικής περιοχής εκπαίδευσης και δοκιμών Nevada Test and Training Range (NTTR). Η περιοχή περιλαμβάνει και την περίφημη Area 51, επίκεντρο επί δεκαετίες θεωριών για UFO και εξωγήινους.
Το μαύρο, γωνιώδες F-117 ήταν το πρώτο επιχειρησιακό αεροσκάφος stealth στον κόσμο, σχεδιασμένο ώστε να αποφεύγει τα σοβιετικά ραντάρ, και χρησιμοποιήθηκε στις πρώτες επιθέσεις των ΗΠΑ στον Πόλεμο του Κόλπου το 1991.
Τα πληρώματα μεταφέρονταν αεροπορικώς από το Λας Βέγκας για τετραήμερες βάρδιες, ενώ τα αεροσκάφη επιχειρούσαν μόνο τη νύχτα. Το Πεντάγωνο παραδέχθηκε επισήμως την ύπαρξη του F-117 μόλις το 1988, πέντε χρόνια μετά την άφιξη του Crete.
Σήμερα, ο Crete, 61 ετών, εργάζεται ως μεσίτης στο Λας Βέγκας και διαχειρίζεται τη μη κερδοσκοπική οργάνωση The Invisible Enemy, η οποία υπερασπίζεται τα δικαιώματα των βετεράνων της απομακρυσμένης αυτής περιοχής.
Σύμφωνα με τον ίδιο, κανείς δεν τους ενημέρωσε ότι κάτω από τα πόδια τους υπήρχε πλουτώνιο, κατάλοιπο από δοκιμές πυρηνικών όπλων το 1963. Οι ομοσπονδιακές αρχές γνώριζαν για την παρουσία του, αλλά είχαν ήδη κρίνει ότι ο κίνδυνος ήταν αποδεκτός.
Περιβαλλοντική αξιολόγηση του 1975 από υπηρεσία που προηγήθηκε του Υπουργείου Ενέργειας ανέφερε ότι «το περιβαλλοντικό κόστος είναι μικρό και λογικό σε σχέση με τα οφέλη».
Όταν οι βετεράνοι απευθύνθηκαν αργότερα στο VA για βοήθεια, αντιμετώπισαν ένα ακόμη εμπόδιο: προκειμένου να διατηρηθεί η μυστικότητα της βάσης, τα αρχεία της υπηρεσίας τους είχαν «καλυφθεί» και επίσημα εμφανίζονταν σαν να μην είχαν υπηρετήσει ποτέ εκεί.
Οι πολίτες που εργάστηκαν δίπλα τους είχαν καλύτερη τύχη. Ομοσπονδιακός νόμος του 2000 προβλέπει αποζημιώσεις για εργολάβους του Υπουργείου Ενέργειας, αλλά όχι για μέλη των ενόπλων δυνάμεων.
Ο Mike Whitaker έφτασε στην Tonopah τρία χρόνια μετά τον Crete. Σήμερα, στα 64 του, είναι απόστρατος ανθυπασπιστής της Πολεμικής Αεροπορίας και είχε εργαστεί ως ηλεκτρολόγος αεροσκαφών στο F-117.
Οι δύο άνδρες ανήκουν στους εκατοντάδες βετεράνους που δηλώνουν ότι ζουν με τις συνέπειες της υπηρεσίας τους στην περιοχή.
Ο Whitaker έχει καταγράψει 54 συναδέλφους του που έχουν πεθάνει. «Αυτό είναι πάρα πολύ για μια τόσο μικρή περιοχή», δήλωσε.
Αγώνας για αναγνώριση και αποζημίωση
Διακομματική ομάδα βουλευτών της Νεβάδα έχει καταθέσει πρόταση νόμου, που φέρει το όνομα του Crete, ώστε το Υπουργείο Άμυνας να χαρακτηρίσει ως «μολυσμένες» τις περιοχές εκπαίδευσης όπου υπήρξε έκθεση σε ακτινοβολία ή τοξικές ουσίες. Στόχος είναι οι βετεράνοι να μπορούν να λαμβάνουν την απαραίτητη φροντίδα και παροχές.
Το 2015, ο Crete συνειδητοποίησε τη σύνδεση μεταξύ της υγείας του και της υπηρεσίας του, κατά τη διάρκεια ενός μπάρμπεκιου με παλιούς συναδέλφους. Από τους οκτώ παρόντες, οι έξι είχαν υποβληθεί σε αφαίρεση όγκων, ενώ αρκετές σύζυγοι είχαν υποστεί επανειλημμένες αποβολές.
Ο Whitaker, ο οποίος παρευρέθηκε στο επόμενο μπάρμπεκιου, ανέφερε ότι τα δικά του προβλήματα υγείας, μεταξύ των οποίων ιγμορίτιδα και πνευμονική νόσος, εμφανίστηκαν το 1996, χωρίς τότε να τα συνδέσει με την εργασία του.
Το 2001, ο Whitaker ανησύχησε σοβαρά όταν ο λαιμός του διογκώθηκε απότομα. Οι γιατροί διαπίστωσαν ότι ο θυρεοειδής του είχε καταρρεύσει. Η πρώτη ερώτηση του γιατρού ήταν αν είχε εκτεθεί σε ακτινοβολία.
Το Πεντάγωνο δεν απάντησε σε ερωτήσεις σχετικά με τους λόγους για τους οποίους δεν αναγνωρίζει την έκθεση σε ακτινοβολία στην περιοχή. Εκπρόσωπός του δήλωσε ότι «δεν είναι σκόπιμο να σχολιάσουμε προτεινόμενη ή εκκρεμή νομοθεσία».
Η επιβάρυνση των βετεράνων δεν είναι μόνο σωματική. Ο Whitaker διαγνώστηκε με διαταραχή μετατραυματικού στρες και «εφιάλτες», σύμφωνα με τους γιατρούς του.
Χωρίς αρχεία που να αποδεικνύουν ότι εργάστηκαν στη μυστική βάση, μπορεί να χρειαστούν δεκαετίες για να λάβουν βετεράνοι όπως ο Whitaker και ο Crete επιδόματα αναπηρίας.
«Αν ο μάγειρας αρρωστήσει, θα τον φροντίσουμε. Εσύ, που φοράς στολή κάθε μέρα, είσαι χαμένος», δήλωσε ο Crete.
Αποκαλύψεις και νέα εμπόδια
Το 2020, ο Crete εντόπισε αξιολόγηση του 1975 που περιέγραφε δοκιμές του 1963, με την κωδική ονομασία Roller Coaster, οι οποίες είχαν ως αποτέλεσμα τη διασπορά πλουτωνίου και τη μόλυνση του εδάφους.
Η μόλυνση ήταν τόσο σοβαρή ώστε οι περιοχές περιφράχθηκαν, ενώ το 1970 αποφασίστηκε να επεκταθεί η περίφραξη και να μελετηθεί η οικολογική δυναμική του πλουτωνίου στην έρημο, αντί να προχωρήσει πλήρης απορρύπανση.
Ο Mark Hada, 56 ετών, ειδικός ασφαλείας που υπηρέτησε στην Tonopah το 1987, κατέθεσε αίτηση αναπηρίας το 2023. Το VA αναγνώρισε ότι είχε εκτεθεί σε ακτινοβολία και του χορήγησε επιδόματα για διάφορες παθήσεις. Τον Ιούνιο του 2025 κρίθηκε μόνιμα και ολικά ανάπηρος.
Ωστόσο, τον Ιούνιο του 2026, το VA επανεξέτασε τον φάκελό του, μετά την κατάθεση δήλωσής του υπέρ συναδέλφου του. Το VA διέταξε νέες ιατρικές εξετάσεις, δίνοντας εντολή στους γιατρούς να μην αναφέρουν έκθεση σε ακτινοβολία στις γνωματεύσεις.
Η εκπρόσωπος Τύπου του VA, Quinn Slaven, δήλωσε ότι το υπουργείο ακολουθεί την ομοσπονδιακή νομοθεσία, η οποία δεν περιλαμβάνει την Area 51 ή το NTTR ως περιοχές αυξημένου κινδύνου από ακτινοβολία. Ωστόσο, οι βετεράνοι μπορούν να λάβουν επιδόματα εφόσον αποδειχθεί σύνδεση της πάθησής τους με τη στρατιωτική υπηρεσία.
Ο Hada κατήγγειλε το περιστατικό στον επιθεωρητή του VA και στον Λευκό Οίκο, χωρίς να λάβει απάντηση.
Ελπίδες για δικαίωση
Η περίπτωση του Hada δεν είναι μοναδική, σύμφωνα με τον Mark Ely, επίσης βετεράνο της Tonopah και πιστοποιημένο εκπρόσωπο αιτημάτων στο VA. Ο Ely υποστηρίζει ότι, παρόλο που το VA απορρίπτει τα αιτήματα, τα συστήματά του δείχνουν ποιοι βετεράνοι εκτέθηκαν.
Το βασικό πρόβλημα, όπως λέει ο Crete, είναι τα «καλυμμένα» αρχεία υπηρεσίας. Για να αποχαρακτηριστούν, απαιτείται έγκριση του Πενταγώνου.
Ο Crete συνεχίζει να προσθέτει ονόματα στη λίστα μνήμης, καταγράφοντας κάθε απώλεια. Περιγράφει την περίπτωση μιας χήρας που του τηλεφώνησε: «Πέθανε. Τώρα θα χάσω το σπίτι μου».
Ούτε η οικογένεια του Crete έμεινε ανεπηρέαστη. Ο ίδιος πάσχει από χρόνια βρογχίτιδα και όγκους, η σύζυγός του είχε τρεις αποβολές και το εγγόνι του έχει αυτοάνοσο νόσημα.
Ο Whitaker ανέφερε ότι η σύζυγός του είχε επτά αποβολές μετά τον Πόλεμο του Κόλπου, ενώ το μοναδικό παιδί τους γεννήθηκε το 1993.
«Σε κάνει να αναρωτιέσαι. Έφερα κάτι στο σπίτι;», σημειώνει ο Whitaker.
Η ελπίδα τους πλέον στρέφεται στο Κογκρέσο, με την προσδοκία να αρθεί η μυστικότητα και να αναγνωριστούν τα αιτήματά τους.
Όπως τονίζει ο Crete: «Δεν είμαστε στρατιώτες δεύτερης κατηγορίας. Ξέραμε τι υπογράφαμε. Δεν ξέραμε όμως ότι υπογράφαμε για αυτό».
Αυτό που ζητούν είναι η επίσημη παραδοχή από το Πεντάγωνο ότι το έδαφος στη μυστική βάση κοντά στην Tonopah ήταν μολυσμένο, όπως είχαν καταγράψει οι ομοσπονδιακοί επιστήμονες ήδη από το 1975.
Η γερουσιαστής Jacky Rosen, συντάκτρια του σχετικού νομοσχεδίου, σχολίασε: «Είναι αδιανόητο μια ομοσπονδιακή υπηρεσία να κρίνει ότι η περιοχή είναι μολυσμένη και το προσωπικό εκτεθειμένο, ενώ μια άλλη το αρνείται».
Πηγή: Ms.now