«Οι βιβλιοθήκες είναι σαν τις εκκλησίες. Οσοι τις επισκέπτονται είναι πιστοί», είχε πει σε μια συνέντευξη η αρχιτέκτονας Ματίνα Καλογεράκου («Αστικό τοπίο», Κανάλι της Βουλής), μέλος της ομάδας του Atelier66, του γραφείου των αρχιτεκτόνων Σουζάνας και Δημήτρη Αντωνακάκη, οι οποίοι έκαναν την αρχιτεκτονική μελέτη και την επίβλεψη της κατασκευής της Βιβλιοθήκης της Σχολής Καλών Τεχνών (ΑΣΚΤ) στην Πειραιώς.
Η Καλογεράκου αναφερόταν τόσο στον τρόπο που το φυσικό φως μπαίνει διακριτικά από την οροφή του κτιρίου, όσο και στα συναισθήματα που αποπνέει ένας τέτοιος χώρος. Πράγματι, για εκείνον/η που φτάνει εδώ μετά την κίνηση και τη γενικότερη ταλαιπωρία του κέντρου, η αντίθεση είναι τεράστια και η αίσθηση σχεδόν κατανυκτική. Ησυχία, σεβασμός στον χώρο και στον πλησίον και φυσικά χιλιάδες βιβλία. Πολύτιμη παρακαταθήκη, ειδικά στην Αθήνα, όπου οι ελεύθεροι για το κοινό χώροι μελέτης και ανάγνωσης είναι ελάχιστοι.
Η βιβλιοθήκη της ΑΣΚΤ μετράει σήμερα 81.239 τόμους και 67.446 τίτλους βιβλίων και 534 τίτλους περιοδικών, εκ των οποίων αρκετοί είναι ακόμη ενεργοί. Γεγονός που την καθιστά, εκτός από την παλαιότερη (ιδρύθηκε το 1930), και τη μεγαλύτερη Βιβλιοθήκη Τέχνης στην Ελλάδα.
Τον Ιανουάριο του 2027 κλείνουν 10 χρόνια αφότου μεταφέρθηκε στην Πειραιώς 256, στο κεντρικό κτίριο της σχολής, που από το 1997 στεγάζεται στον χώρο των πρώην υφαντηρίων Σικιαρίδη. Το κτίριο, όπως εξηγεί ο Δημήτρης Αντωνακάκης, είχε σχεδιαστεί ως προέκταση του βασικού οικοδομήματος της σχολής – μέσω ενός ενδιάμεσου εξωτερικού χώρου «πλατείας» –, αλλά κατασκευάστηκε τελικά αυτόνομα. Τη μελέτη εσωτερικής διαρρύθμισης και επίπλωσης ανέλαβε το γραφείο του αρχιτέκτονα Διονύση Σοτοβίκη, ενώ το κόστος της μεταφοράς και μετεγκατάστασης, το Ιδρυμα Στ. Νιάρχος.
Ανοιχτός χώρος
Καλύπτοντας 4.780 τ.μ., η βιβλιοθήκη έχει οργανωθεί σε δύο βασικές ζώνες: μια πολυώροφη, η οποία περιλαμβάνει έναν ανοιχτό χώρο μεγάλου ύψους με ένα εντυπωσιακό κλιμακοστάσιο και μια δεύτερη, η οποία «κοιτά» προς τη δύση, όπου έχουν τοποθετηθεί τα βιβλιοστάσια και οι μηχανολογικές και ηλεκτρολογικές εγκαταστάσεις. Εμφανές σκυρόδεμα, πωρόλιθος, μάρμαρο, σίδερο και ξύλο είναι τα βασικά υλικά που έχουν χρησιμοποιηθεί, ενώ τα έπιπλα είναι λιτά και μοντέρνα, τσιμεντένιοι πάγκοι, μοναστηριακού τύπου καρέκλες με ψηλές πλάτες, μεγάλα τραπέζια καθώς και απομονωμένα στοιχεία για τους αναγνώστες. Στην είσοδο, δίπλα στην υποδοχή, δύο φαρδιοί πάγκοι-καναπέδες με μεγάλα μαξιλάρια προσφέρονται για χαλάρωση αλλά και για ξεφύλλισμα πρόσφατων εκδόσεων περιοδικών που διατίθενται στις προθήκες.
Στο ισόγειο, εκτίθενται βιβλία γενικότερης παιδείας (φιλοσοφία, θρησκεία, κοινωνικές και θετικές επιστήμες, γλώσσα, γεωγραφία, ιστορία κ.λπ.), περιοδικά, καθώς και οπτικοακουστικό υλικό, ταινίες, CD και DVD. Δίπλα στα γραφεία της διοίκησης υπάρχει και μία στενόμακρη αίθουσα-αμφιθέατρο όπου γίνονται κάποια μαθήματα της σχολής, αλλά και εκδηλώσεις. Στον πρώτο όροφο, μπαίνουμε στο κυρίως τμήμα των Καλών και Εφαρμοσμένων Τεχνών: πλήθος βιβλίων για τη θεωρία και την ιστορία της τέχνης, την αρχιτεκτονική, τη διακόσμηση, τη φωτογραφία, αλλά και κατάλογοι εκθέσεων και μονογραφίες καλλιτεχνών. Εδώ, είναι και οι σταθμοί ανάγνωσης, όπως και ένα αίθριο με μαρμάρινα τραπέζια.
Στον δεύτερο όροφο, ο οποίος όμως δεν είναι προσβάσιμος για τους επισκέπτες, έχει καταχωριστεί η συλλογή του Χρήστου Ιωακειμίδη (1932-2017), ιστορικού τέχνης και επιμελητή εκθέσεων – «κατασκευαστή εκθέσεων», όπως αποκαλούσε ο ίδιος τον εαυτό του. Διαλεχτά βιβλία και περιοδικά, τα οποία στην παρούσα φάση ταξινομούνται από τις/τους βιβλιοθηκονόμους με στόχο κάποια τουλάχιστον να είναι διαθέσιμα προς δανεισμό.
Πέρα από τις έντυπες εκδόσεις, σημαντική είναι και η ψηφιακή βιβλιοθήκη της σχολής, η οποία εμπλουτίζεται διαρκώς με πλήρη κείμενα βιβλίων και ελληνικών περιοδικών τέχνης, καθώς και χαρακτικά.
Ενα μοναδικό αρχείο
Οσο για το ιστορικό αρχείο, είναι θησαυρός. Εκτός από το διοικητικό αρχείο της σχολής, που είναι διαθέσιμο για ερευνητικούς σκοπούς – και στο οποίο μπορεί κάποιος να «συναντήσει» καταχωρίσεις για γνωστούς καλλιτέχνες –, οι καλά προστατευμένες προθήκες του κρύβουν εκπλήξεις: παλαιότερες εκδόσεις τέχνης, με πρώτη, το βιβλίο «L’Art de la Peinture» του ζωγράφου, ποιητή και κριτικού τέχνης C. A. Du Fresnoy που χρονολογείται από το 1684· σειρές ξένων περιοδικών όπως το «Cahiers d’Art» (για τα 100 χρόνια από την ίδρυση του οποίου φιλοξενείται αυτό το διάστημα έκθεση στο Μουσείο Μπενάκη)· η συλλογή του Γιάννη Κεφαλληνού, χαράκτη, σχεδιαστή βιβλίων και καθηγητή στην ΑΣΚΤ και άλλα πολλά και θαυμαστά.
Στον ίδιο χώρο φυλάσσονται και κάποια εξαιρετικά δείγματα δουλειάς των φοιτητών και φοιτητριών του εργαστηρίου Γραφικών Τεχνών-Τυπογραφίας και Τέχνης του Βιβλίου, το οποίο εκσυγχρόνισε και τρέχει η ομότιμη καθηγήτρια Λεώνη Βιδάλη. Μεγάλα σε μέγεθος βιβλία, εργασίες και διατριβές, έργα τέχνης ιδιαίτερα ευαίσθητα, τα οποία παρουσιάζονται κυρίως στους νέους φοιτητές και φοιτήτριες στο πλαίσιο του μαθήματος βιβλιοδεσίας, ή κατόπιν αιτήματος σε όποιον/α ενδιαφέρεται.
Τα πρακτικά
Η βιβλιοθήκη λειτουργεί ως αυτοτελής και αποκεντρωμένη μονάδα σε επίπεδο Διεύθυνσης, με τίτλο «Βιβλιοθήκη & Κέντρο Πληροφόρησης της Ανώτατης Σχολής Καλών Τεχνών». Ολο το υλικό της διατίθεται για αναζήτηση μέσω του ανοιχτού δημόσιου καταλόγου από την ιστοσελίδα: www.library.asfa.gr. Η πρόσβαση για το ευρύτερο κοινό είναι ελεύθερη, με εξαίρεση την Ειδική Συλλογή και το Ιστορικό Αρχείο, για τα οποία απαιτείται άδεια. Δυνατότητα δανεισμού έχουν όλα τα μέλη της βιβλιοθήκης, εσωτερικά και εξωτερικά, εφόσον έχουν ολοκληρώσει την εγγραφή τους. Από εκεί και πέρα, ανάλογα με την ιδιότητα του μέλους (καθηγητής, φοιτητής κ.λπ.), ισχύουν συγκεκριμένα «δικαιώματα» ως προς τον αριθμό των δανειζόμενων τεκμηρίων και τον χρόνο δανεισμού.