Καθώς οι άνθρωποι μεγαλώνουν, ο οργανισμός τους αλλάζει και αυτό επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο δρουν τα φάρμακα. Το ήπαρ και οι νεφροί, που είναι υπεύθυνα για τη διάσπαση και την αποβολή πολλών φαρμάκων, λειτουργούν συχνά πιο αργά με την πάροδο της ηλικίας. Επιπλέον, οι αλλαγές στη σύσταση του σώματος, όπως η μείωση της μυϊκής μάζας και η αύξηση του ποσοστού λίπους, μπορούν να επηρεάσουν την κατανομή των φαρμάκων στον οργανισμό. Για τον λόγο αυτό, ορισμένα φάρμακα πρέπει να χρησιμοποιούνται με ιδιαίτερη προσοχή στους ηλικιωμένους.
Μια σημαντική κατηγορία είναι τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα (ΜΣΑΦ), όπως η ιβουπροφαίνη και η ναπροξένη. Αν και χρησιμοποιούνται ευρέως για την αντιμετώπιση του πόνου και της φλεγμονής, μπορεί να αυξήσουν τον κίνδυνο γαστρικής αιμορραγίας, νεφρικής βλάβης και καρδιαγγειακών προβλημάτων. Επίσης, ενδέχεται να αλληλεπιδράσουν με άλλα φάρμακα που λαμβάνουν οι ηλικιωμένοι.
Οι μυοχαλαρωτικές ουσίες και ορισμένα ηρεμιστικά ή υπνωτικά φάρμακα μπορούν να προκαλέσουν υπνηλία, ζάλη και σύγχυση, αυξάνοντας σημαντικά τον κίνδυνο πτώσεων και καταγμάτων. Παρόμοια προβλήματα μπορεί να προκαλέσουν και οι βενζοδιαζεπίνες, που χρησιμοποιούνται για το άγχος ή την αϋπνία, καθώς παραμένουν περισσότερο χρόνο στον οργανισμό των ηλικιωμένων.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται και σε ορισμένα αντιισταμινικά πρώτης γενιάς, τα οποία μπορεί να προκαλέσουν ξηροστομία, θολή όραση, δυσκολία στην ούρηση και διαταραχές μνήμης. Τα φάρμακα αυτά διαθέτουν αντιχολινεργικές ιδιότητες, οι οποίες συχνά επιβαρύνουν τη γνωστική λειτουργία των ηλικιωμένων.
Ορισμένα παλαιότερα αντιδιαβητικά φάρμακα ενδέχεται να προκαλέσουν σοβαρά επεισόδια υπογλυκαιμίας, δηλαδή επικίνδυνα χαμηλά επίπεδα σακχάρου στο αίμα. Επίσης, τα τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά μπορεί να οδηγήσουν σε σύγχυση, δυσκοιλιότητα, διαταραχές του καρδιακού ρυθμού και άλλα ανεπιθύμητα αποτελέσματα.
Τέλος, τα αντιψυχωσικά φάρμακα πρέπει να χορηγούνται με μεγάλη προσοχή σε ηλικιωμένους με άνοια, καθώς έχουν συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο εγκεφαλικού επεισοδίου και θανάτου. Η γενική σύσταση των ειδικών δεν είναι η πλήρης αποφυγή όλων αυτών των φαρμάκων, αλλά η προσεκτική αξιολόγηση των οφελών και των κινδύνων τους. Η τακτική επικοινωνία με τον γιατρό και η σωστή παρακολούθηση της φαρμακευτικής αγωγής αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για την ασφαλή χρήση των φαρμάκων στην τρίτη ηλικία. Επιπλέον, είναι σημαντικό οι ηλικιωμένοι να ενημερώνουν τον γιατρό και τον φαρμακοποιό τους για όλα τα φάρμακα και τα συμπληρώματα που λαμβάνουν.
Ο Θάνος Δημόπουλος είναι καθηγητής Θεραπευτικής Αιματολογίας – Ογκολογίας, τ. πρύτανης του ΕΚΠΑ