Η 8η Νοεμβρίου αποτελεί μία από τις σημαντικές ημερομηνίες της Ορθόδοξης Εκκλησίας, καθώς είναι αφιερωμένη στους Αρχαγγέλους Μιχαήλ και Γαβριήλ και στις υπόλοιπες ουράνιες δυνάμεις. Η συγκεκριμένη εορτή συνδέεται με τη Ορθόδοξη Χριστιανική πίστη, τις βιβλικές διηγήσεις και πλήθος λαϊκών παραδόσεων που διατηρούνται ζωντανές σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας.
Στην Αγία Γραφή, οι άγγελοι παρουσιάζονται ως αγαθές, αόρατες πνευματικές υπάρξεις που βρίσκονται κοντά στον Θεό. Σε καθοριστικές στιγμές της ανθρώπινης ιστορίας αποκτούν ορατή μορφή, προκειμένου να μεταφέρουν μηνύματα ή να πραγματοποιήσουν σημαντικές θεϊκές εντολές.
Ο ρόλος τους περιγράφεται στους Ψαλμούς 33:8 και 90:10-12, στο Κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο 18:10 και στην προς Εβραίους Επιστολή 1:14. Στο τελευταίο χωρίο χαρακτηρίζονται λειτουργικά πνεύματα, τα οποία αποστέλλονται από τον Θεό για να υπηρετήσουν όσους πρόκειται να κληρονομήσουν την αιώνια σωτηρία.
Αρχάγγελος Μιχαήλ: Ο αρχιστράτηγος των ουράνιων δυνάμεων
Ξεχωριστή θέση στην αγγελική ιεραρχία κατέχει ο Αρχάγγελος Μιχαήλ, ο ένδοξος Ταξιάρχης των Ασωμάτων Δυνάμεων. Η παρουσία του συνδέεται με σημαντικά γεγονότα της Παλαιάς Διαθήκης, όπως η δοκιμασία του Αβραάμ με τη θυσία του Ισαάκ και η διάσωση του Λωτ και της οικογένειάς του από την καταστροφή των Σοδόμων και των Γομόρρων.
Αναφορές στην παρουσία του συνδέονται επίσης με τον Ιησού του Ναυή, τον προφήτη Ηλία, τον Πατριάρχη Ιακώβ και τον μάντη Βαρλαάμ.
Ιδιαίτερα σημαντική θεωρείται η καθοδήγηση των Ισραηλιτών κατά την έξοδό τους από την αιγυπτιακή αιχμαλωσία. Ο Αρχάγγελος Μιχαήλ παρουσιάζεται να προπορεύεται του λαού, εμφανιζόμενος ως σύννεφο την ημέρα και ως φωτιά τη νύχτα, δείχνοντας την πορεία προς τη Γη της Επαγγελίας.
Η προστασία της Πολεμικής Αεροπορίας
Στην ελληνική παράδοση, ο Αρχάγγελος Μιχαήλ έχει αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία ως οδηγός των ψυχών προς τον ουρανό. Οι Μικρασιάτες Έλληνες τον αποκαλούσαν «Παντεριμιώτη», δηλαδή εκείνον που αφήνει έναν τόπο έρημο.Στη Σύμη, η πιο γνωστή μορφή του είναι ο Αρχάγγελος Μιχαήλ ο Πανορμίτης, ο οποίος οφείλει το προσωνύμιό του στον όρμο Πάνορμο όπου είναι χτισμένη η ιστορική ιερά μονή του.
Στη Θράκη και σε άλλες περιοχές διατηρήθηκε το έθιμο να μη μένουν παπούτσια έξω από τα σπίτια κατά την εορτή του, ώστε ο Αρχάγγελος να μη θυμηθεί τους ιδιοκτήτες τους και πάρει τις ψυχές τους αλλά αυτό μπορεί να είναι και αγγελολογία δηλαδή απλά ένα μέρος λαϊκής παράδοσης για τις Ουράνιες Δυνάμεις που δεν προέρχεται από την Αγία Γραφή.
Παράλληλα, ο Ταξιάρχης Μιχαήλ τιμάται ως προστάτης της Ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας.
Η Λέσβος και η θαυματουργή εικόνα του Μανταμάδου
Ισχυρότατοι δεσμοί ενώνουν τον Αρχάγγελο Μιχαήλ με τη Λέσβο, όπου λατρεύεται ως προστάτης του νησιού. Η 8η Νοεμβρίου έχει επιπλέον ιστορική σημασία, αφού την ίδια ημερομηνία, το 1912, πραγματοποιήθηκε η απελευθέρωση της Λέσβου από την οθωμανική κυριαρχία. Την ημέρα αυτή γιορτάζουν και οι πολυάριθμοι Στρατήδες του νησιού, καθώς το όνομά τους συνδέεται με τον χαρακτηρισμό «Στρατηλάτης» και όχι με τον Άγιο Ευστράτιο.
Στον Μανταμάδο βρίσκεται η περίφημη εικόνα του Ταξιάρχη, η δημιουργία της τοποθετείται στον 10ο ή 11ο αιώνα και, κατά τον θρύλο, χρησιμοποιήθηκαν χώμα και αίμα των μοναχών. Οι τοπικές διηγήσεις αναφέρουν ακόμη εμφανίσεις του Αρχαγγέλου για την προστασία της μονής από τις πειρατικές επιδρομές.
Ο Γαβριήλ και η προέλευση των ονομάτων Σταμάτης και Σταματίνα
Μαζί με τον Αρχάγγελο Μιχαήλ τιμάται και ο Αρχάγγελος Γαβριήλ ο οποίος φέρνει τα ευχάριστα νέα του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου. Στη βυζαντινή αγιογραφία οι δύο Αρχάγγελοι κρατούν συχνά σπαθί ή σκήπτρο στο δεξί χέρι, ως ένδειξη θεόδοτης εξουσίας, και σφαίρα στο αριστερό, που συμβολίζει τον κόσμο.
Στις 8 Νοεμβρίου γιορτάζουν επίσης ο Σταμάτης και η Σταματίνα. Η ονομαστική τους εορτή συνδέεται με την πτώσης των αγγέλων που ακολούθησαν τον Εωσφόρο. Τότε ο Άγιος Ταξιάρχης του Θεού συγκέντρωσε τα ουράνια τάγματα και αναφώνησε «Στώμεν καλώς, στώμεν μετά φόβου Θεού», καλώντας τους αγγέλους να σταθούν καλά στον Δημιουργό τους και να παραμείνουν πιστοί στον Ύψιστο. Με την παρέμβασή του σταμάτησε η πτώση και αποκαταστάθηκε η τάξη, γεγονός από το οποίο προέρχεται η σύνδεση των ονομάτων Σταμάτης και Σταματίνα με τη μεγάλη αυτή εορτή.
Ἀπολυτίκιον (Κατέβασμα)
Ἦχος δ’.
Τῶν οὐρανίωv στρατιῶν Ἀρχιστράτηγοι, δυσωποῦμεv ὑμᾶς ἡμεῖς οἱ ἀνάξιοι, ἵvα ταῖς ὑμῶv δεήσεσι, τειχίσητε ἡμᾶς, σκέπῃ τῶν πτερύγωv, τῆς ἀΰλου ὑμῶν δόξης, φρουροῦvτες ἡμᾶς προσπίπτοντας, ἐκτεvῶς καὶ βοῶντας· Ἐκ τῶν κινδύνων λυτρώσασθε ἡμᾶς, ὡς Ταξιάρχαι τῶν ἄνω Δυνάμεων.
Έτερον Ἀπολυτίκιον
Ἦχος α’. Τῆς ἐρήμου πολίτης.
Τῆς ἀνάρχου Τριάδος λειτουργοὶ οἱ ἀσώματοι, τῶν ἀκαταλύπτων οἱ πρῶτοι, μυστηρίων ἐκφάντορες, σὺν Θρόνοις Χερουβεὶμ καὶ Σεραφείμ, Δυνάμεις Ἐξουσίαι καὶ Ἀρχαί, Κυριότητες Ἀρχάγγελοι οἱ λαμπροί, καὶ Ἄγγελοι ὑμνείσθωσαν. Δόξα τῷ ὑποστήσαντι ὑμᾶς, δόξα τῷ καταλάμποντι, δόξα τῷ ὑμνουμένῳ δι’ ὑμῶν, τρισαγίοις ᾄσμασι.
Κοντάκιον
Ἦχος β’.
Ἀρχιστράτηγοι Θεοῦ, λειτουργοῖ θείας δόξῃς, τῶν ἀνθρώπων ὁδηγοί, καὶ ἀρχηγοὶ Ἀσωμάτωv, τὸ συμφέροv ἡμῖv αἰτήσασθε, καὶ τὸ μέγα ἔλεος, ὡς τῶν Ἀσωμάτων Ἀρχιστράτηγοι.
Μεγαλυνάριον
Πρόκριτοι Δυνάμεων νοερῶν, Μιχαὴλ πρωτάρχα, καὶ λαμπρόμορφε Γαβριήλ, σὺν ταῖς οὐρανίαις, αἰτεῖτε στρατηγίαις, ἡμῖν καταπεμφθῆναι τὸ μέγα ἔλεος.
Διαβάστε επίσης
Ὁ Οἶκος
Ἔφης φιλάνθρωπε ἐν Γραφαῖς σου, πλήθη χαίρειν Ἀγγέλων ἐν οὐρανῷ, ἐπ’ ἀνθρώπῳ ἑνὶ μετανοοῦντι, Ἀθάνατε· ὅθεν ἡμεῖς οἱ ἐν ἀνομίαις, ἀναμάρτητε, μόνε καρδιογνῶστα, σὲ δυσωπεῖν καθ’ ἑκάστην τολμῶμεν ὡς εὔσπλαγχνον, οἰκτεῖραι καὶ καταπέμψαι ἀναξίοις κατάνυξιν, Δέσποτα, παρέχων ἡμῖν συγχώρησιν· ὑπὲρ πάντων γὰρ ἡμῶν πρεσβεύουσιν, οἱ τῶν Ἀσωμάτων Ἀρχιστράτηγοι.
Κάθισμα
Ἦχος πλ. δ’. Τὸ προσταχθὲν.
Τῶν ἀσωμάτων τοὺς χοροὺς ἐφιέμενοι, ἀνευφημεῖν οἱ ἐπὶ γῆς μιμησώμεθα, ὡς ἐφικτὸν τούτων τὴν ἁγιότητα, νεκροῦντες πάντα τὰ μέλη τὰ τῆς σαρκός, αἰτοῦντες, ὡς ὑπερμάχους τε καὶ φρουρούς, πάσης πλάνης λυτρώσασθαι, τοῦ ἀοράτου ἐχθροῦ, ἡμᾶς τοὺς ἀνυμνοῦντας αὐτούς, ὅπως εὕρωμεν ἔλεος.