Τι κοινό έχουν ένας μαγικός κόσμος γεμάτος μουσική και εικόνες, ένα παιχνίδι που αποκτάει ζωή, μια πόλη όπου άνθρωποι και ζώα συνυπάρχουν κι ένας νεαρός δεινόσαυρος που προσπαθεί να βρει τον δρόμο του; Ολα αποτελούν κομμάτια μιας ιστορίας που γράφεται εδώ και δεκαετίες κι έχει επηρεάσει όσο λίγες τον χώρο του animation, της αμερικανικής σχολής της κινούμενης εικόνας. Αυτήν την ιστορία επιλέγει να φωτίσει το Animasyros, το Διεθνές Φεστιβάλ Κινουμένων Σχεδίων το οποίο επιστρέφει έως τις 27 Σεπτεμβρίου στο νησί της Σύρου. Με αφορμή τη συμπλήρωση 250 χρόνων από την αμερικανική ανεξαρτησία, η διοργάνωση παρουσιάζει το αφιέρωμα «Freedom 250: 250 Χρόνια Αριστείας στο Αμερικανικό Animation», με την υποστήριξη της πρεσβείας των Ηνωμένων Πολιτειών, σε συνεργασία με το American Film Showcase και δημιουργικό συνεργάτη προβολών τη Disney+.
«Για το αφιέρωμα, επιλέξαμε δύο εμβληματικές ταινίες όπως είναι το “Toy Story” και η “Φαντασία”, με καθαρά καλλιτεχνικά κριτήρια ώστε να προβληθούν στην Πλατεία Μιαούλη σε υπαίθριες προβολές. Μαζί θα έχουν οι επισκέπτες και οι κάτοικοι του νησιού την ευκαιρία να δουν άλλες δύο ταινίες, τον “Καλόσαυρο” και τη “Ζωούπολη” με θεματολογία η οποία σχετίζεται με τις αξίες που ιστορικά συνδέονται με την αμερικανική ανεξαρτησία όπως η ελευθερία και η συνεργασία. Οι ίδιες αξίες συναντώνται και στην κεντρική θεματική του φεστιβάλ, που τιμά τα 200 χρόνια από την ονομασία της Ερμούπολης», αναφέρει η Μαρία Ανεστοπούλου, καλλιτεχνική διευθύντρια του φεστιβάλ μιλώντας στο «Νσυν».
Οι ταινίες που επιλέχθηκαν για το αφιέρωμα, δεν αποτελούν απλώς τέσσερις δημοφιλείς σταθμούς της αμερικανικής ιστορίας του animation αλλά χαρακτηριστικά παραδείγματα των διαφορετικών περιόδων του που αποτυπώνουν την εξέλιξη του είδους. «Μέσα από τις συγκεκριμένες επιλογές, μπορούμε να δούμε πώς ήταν τα πράγματα τη δεκαετία του 1930 και πώς μετά τη δεκαετία του 1960 αλλάζει το animation για να φτάσουμε στο 2000 όπου εντοπίζεται μια τελείως διαφορετική γραφή από την Disney. Οι βασικοί χαρακτήρες, ιδιαίτερα στις πρώτες ταινίες, ήταν πολύ πιο ανθρωπόμορφοι, πιο κοντά στον ρεαλιστικό σχεδιασμό για να ταυτιστεί καλύτερα ο θεατής ενώ οι “κακοί” είχαν μια πολύ διαφορετική σχεδίαση, κατά τη γνώμη μου πολύ πιο ενδιαφέρουσα, όχι μόνο σχεδιαστικά αλλά και στην ανάπτυξη», σχολιάζει από την πλευρά της η Αναστασία Δημητρά, πρόεδρος της ASIFA International, της Διεθνούς Ενωσης Κινουμένων Σχεδίων και διευθύντρια του τμήματος Animation του ΑΚΤΟ.
Το αφιέρωμα ξεκινάει από τη «Φαντασία», το φιλμ του 1940, ένα εμβληματικό δείγμα της δημιουργικής τόλμης του Γουόλτ Ντίσνεϊ, συνδυάζοντας την κινούμενη εικόνα με την κλασική μουσική, διευρύνοντας τα όρια του είδους. «Η “Φαντασία” στην πραγματικότητα ήταν μια εμπορική αποτυχία του Ντίσνεϊ, γιατί σε μια συντηρητική κοινωνία, ξαφνικά δέθηκε μια “σοβαρή” τέχνη όπως ήταν η κλασική μουσική με τη “μη σοβαρή” που ήταν το animation. Αργότερα, βέβαια, όλοι κατάλαβαν το καλλιτεχνικό ενδιαφέρον που υπήρχε πίσω από αυτήν», επισημαίνει η Αναστασία Δημητρά.
Από την κλασική, χειροποίητη αισθητική, οι θεατές στη συνέχεια θα περάσουν στο «Τoy Story», την πρώτη ταινία μεγάλου μήκους που δημιουργήθηκε το 1995 εξ ολοκλήρου με τη χρήση υπολογιστή, μια μεγάλη τεχνολογική τομή στην ιστορία του animation. «Το “Toy Story” είναι ταινία-σταθμός γιατί στην ουσία είναι η πρώτη ταινία 3D animation, η οποία παρουσιάζει εμπορικό και καλλιτεχνικό ενδιαφέρον. Φανερώνει το πώς τα λειτουργικά συστήματα, που είχαν αναπτυχθεί από τη δεκαετία του 1980 μέχρι τη δεκαετία του 1990, μαζί με τους υπολογιστές βελτιώθηκαν τεχνικά και τεχνολογικά, ώστε να μπορέσει η παραγωγή να φτάσει σε επίπεδο καρτούν που είχαν τα κλασικά κινούμενα σχέδια. Μάλιστα, μέχρι εκείνη την εποχή, όλοι αμφισβητούσαν καλλιτεχνικά το 3D μέχρι που ήρθε η Pixar με το “Toy Story” που έβγαλε στην αγορά για να αγαπηθεί διεθνώς. Σεναριακά, η ιστορία ακολουθεί τις κλασικές συνταγές της Disney, απευθύνεται σε όλη την οικογένεια και θίγει ζητήματα όπως η φιλία», τονίζει η πρόεδρος της ASIFA International.
Στερεότυπα και διαφορετικότητα
Η επόμενη ταινία του αφιερώματος, η «Ζωούπολη» αναδεικνύει μια διαφορετική πλευρά του σύγχρονου animation. Την ικανότητά του δηλαδή να μιλάει για ζητήματα της πραγματικής κοινωνίας, μέσα από έναν φανταστικό κόσμο. «Η συγκεκριμένη ταινία έχει ένα ξεχωριστό ενδιαφέρον γιατί βάζει μια ηρωίδα στο κάδρο, που μέχρι εκείνη την εποχή δεν συνηθιζόταν. Η ιστορία της Τζούντι μιλάει για στερεότυπα και προκαταλήψεις, αλλά δημιουργεί έναν διαφορετικό κόσμο, όπου συνδυάζει την αστυνομική περιπέτεια, με την κωμωδία και τα κοινωνικά ζητήματα. Παράλληλα, θίγονται ζητήματα διαφορετικότητας, που εκείνη την εποχή όχι μόνο στην αμερικανική κοινωνία αλλά σε ολόκληρο τον κόσμο δεν συνηθίζονταν να συζητούνται. Αυτό είναι που κάνει πιο ξεχωριστό το συγκεκριμένο έργο. Η διαφορετικότητα φαίνεται επίσης από τα ζώα τα οποία ζουν μαζί, το καθένα με τα δικά του χαρακτηριστικά, φτιάχνοντας τελικά έναν πολυσυλλεκτικό κόσμο και πολυεθνικό, αν το ανάγουμε στο σήμερα. Λειτουργεί η ταινία πάρα πολύ μέσα από τα σύμβολα, αφού οι μεταφορές είναι ένα στοιχείο που το animation ζητάει για να μπορέσει να αφηγηθεί ιστορίες και να απευθυνθεί στον κόσμο», συμπληρώνει η Αναστασία Δημητρά, δημιουργός και η ίδια ταινιών.
Ο «Καλόσαυρος», από την άλλη πλευρά, μεταφέρει το πιο ενδιαφέρον στοιχείο σε μια πιο προσωπική και συναισθηματική ιστορία, χρησιμοποιώντας έναν εναλλακτικό κόσμο όπου οι άνθρωποι και οι δεινόσαυροι συνυπάρχουν. «Εδώ το animation διηγείται ιστορίες οι οποίες δεν μπορούν να εμφανιστούν στον ρεαλισμό. Υπερβαίνει δηλαδή την πραγματικότητα και θέτει ερωτήματα όπως τι θα γινόταν αν καταστρεφόταν η Γη. Θίγει βέβαια και ζητήματα πάλι φιλίας. Το πιο ξεχωριστό κομμάτι είναι η αντιστροφή των ρόλων του ανθρώπου και του δεινόσαυρου. Ο δεινόσαυρος εμφανίζεται αρκετά φοβισμένος και το παιδάκι συμπεριφέρεται περισσότερο σαν μικρό ζώο. Εδώ βλέπουμε στοιχεία όπως το πόσο θαρραλέος είναι κανείς, πώς αντιμετωπίζει την απώλεια και τον φόβο. Είναι μια κλασική περιπέτεια με τους κλασικούς κανόνες συγγραφής σεναρίου με τον καλό και τον κακό», καταλήγει η πρόεδρος.