Εχει φωτογραφίσει περισσότερους ηγέτες από οποιονδήποτε άλλον στην ιστορία. Εχει υπογράψει πάνω από 30 εξώφυλλα του περιοδικού «Τime» και χρειάζεται μόλις 1/500 του δευτερολέπτου για να δημιουργήσει ένα ψυχογραφικό πορτρέτο.
Ο Platon (Πλάτων Αντωνίου), ο ελληνικής καταγωγής φωτογράφος των διασήμων αλλά και όσων παλεύουν για τα ανθρώπινα δικαιώματα, επιστρέφει στις ρίζες του με τη μεγαλύτερη αναδρομική του έκθεση, στο Μουσείο Μπενάκη, όπου θα αποκαλύψει την «ερωτική του επιστολή» προς τη χώρα μας – φωτογραφίες που τράβηξε επί τέσσερις δεκαετίες στο χωριό Λεύκες της Πάρου όπου μεγάλωσε – πλάι σε αμφιλεγόμενες και μη διασημότητες, αλλά και το πορτρέτο του Πρωθυπουργού, Κυριάκου Μητσοτάκη.
Η φωτογραφία δεν έχει να κάνει με φακούς, φωτογραφικό εξοπλισμό και φωτισμούς. Για μένα, έχει να κάνει με τον σεβασμό προς την ανθρωπότητα. Με το να φέρεις το βαρύ φορτίο της προσπάθειας να καταγράψεις την ύπαρξη των ανθρώπων με σεβασμό και να πυροδοτήσεις μια συζήτηση στην κοινωνία.
Υπάρχει κάτι μαγικό και μυστηριακό στην ιδέα του να παγώνεις τον χρόνο. Είναι αστείο διότι ζούμε σε μια εποχή όπου ο χρόνος επιταχύνεται. Αν δείτε μια ταινία τώρα, ο τρόπος που είναι μονταρισμένη είναι πολύ πιο γρήγορος από ό,τι παλιότερα. Ολα γίνονται γρήγορα. Και μια φωτογραφία σταματά τον χρόνο. Οι φωτογραφίες μου είναι το 1/500 του δευτερολέπτου. Οπότε η στιγμή που πατάω το κουμπί πρέπει να είναι η στιγμή που μπορεί πολύ καλά να αντιπροσωπεύει αυτό το άτομο στην ιστορία. Αυτή είναι μια μεγάλη ευθύνη που προσπαθώ να επιτύχω. Δεν το πετυχαίνω πάντα. Μερικές φορές αποτυγχάνω, αλλά όταν το κάνω σωστά, είναι το πιο μαγικό πράγμα.
Η έκθεση στην Αθήνα είναι η μεγαλύτερη και σημαντικότερη μουσειακού επιπέδου αναδρομική μου και είναι η πρώτη φορά που παρουσιάζω την ελληνική δουλειά μου στο σύνολό της. Και μπορεί να φαντάζουν σε κάποιον ασύνδετα τα πορτρέτα της Πάρου με όλους αυτούς τους ισχυρούς που θα συνεκτεθούν, όμως, συνδέονται πολύ στενά. Στην πραγματικότητα, οι άνθρωποι της Πάρου με έμαθαν πώς να διαβάζω τη γλώσσα του σώματος, πώς να επικοινωνώ με τους ανθρώπους. Εμαθα περισσότερα για την ανθρώπινη κατάσταση από την ελληνική μου δουλειά παρά εκείνη με τους ανθρώπους της εξουσίας.
Θα έχει τη μορφή λαβυρίνθου, εμπνεόμενος από τον μύθο του Θησέα, που τον αγαπώ εξίσου με εκείνον του Ικαρου. Θα δείτε τους πιο διάσημους ανθρώπους στον κόσμο, ανάμεσά τους και κάποιους αμφιλεγόμενους ως μια έκφραση των εποχών που ζούμε. Θα ακολουθήσει μια ζωφόρος με ανθρώπους που σχετίζονται με τα ανθρώπινα δικαιώματα. Και μετά όλοι οι ηγέτες που έχω φωτογραφίσει, συμπεριλαμβανομένου του Κυριάκου Μητσοτάκη – θα εκτεθεί για πρώτη φορά το πορτρέτο του μαζί με μια σύντομη ταινία που θα αποκαλύπτει τι συνέβη κατά την ώρα της φωτογράφισης. Και στην καρδιά της έκθεσης, σαν ένα παρεκκλήσι, ένας χώρος για την πραγματική εξουσία κατ’ εμέ: τη δύναμη του λαού: τους ανθρώπους της Πάρου.
Επιασα φωτογραφική μηχανή για πρώτη φορά όταν ήμουν φοιτητής στην Πάρο για να εξασκηθώ. Με εμπιστεύονταν όλοι επειδή είχα μεγαλώσει μαζί τους και τους ζωγράφιζα όταν ήμουν παιδί, γι’ αυτό και με φώναζαν ζωγράφο στο χωριό Λεύκες. Ακόμη και όταν μετακόμισα στη Νέα Υόρκη και φωτογράφιζα όλους αυτούς τους διάσημους ανθρώπους, ερχόμουν πάντα πίσω στο νησί για να βρω τις ρίζες μου, για να κρατάω τον εαυτό μου προσγειωμένο. Είναι ένα μέρος στο οποίο επιστρέφω για να καθαρίσω την ψυχή μου από τη διαφθορά της εξουσίας. Και καθώς μεγάλωνα, συνειδητοποίησα πως αυτό το φωτογραφικό εγχείρημα, που χρειάστηκαν 40 χρόνια για να ολοκληρωθεί, είναι ένα ερωτικό ποίημα για το πώς θα έπρεπε πραγματικά να λειτουργεί μια κοινωνία.
Φέρνω τις φωτογραφίες στην Ελλάδα για να πω ένα ευχαριστώ και να κρατήσω έναν καθρέφτη μπροστά της και να της πω «κοίτα πόσο όμορφη είσαι». Και να πω ένα «ευχαριστώ και στον ελληνικό λαό που μου έδωσε την ηθική ραχοκοκαλιά να πλοηγηθώ στην προσωπική μου Οδύσσεια μέσα από την εξουσία και τη φήμη.
Οταν φωτογραφίζω κάποιον δεν είναι δουλειά μου να τον κρίνω και το ξέρει. Είναι δουλειά της ιστορίας να τον κρίνει. Εχω πολύ ισχυρές πολιτικές και ηθικές απόψεις, αλλά ως φωτογράφος πορτρέτων είμαι εκεί για να τους ανακαλύψω και να τους δώσω έναν χώρο να εκφραστούν. Αυτό δεν σημαίνει ότι συμφωνώ πάντα μαζί τους, αλλά ότι είμαι εκεί για να πω: «Με ενδιαφέρει πώς νιώθεις. Με ενδιαφέρει η οπτική σου γωνία. Πες μου, δείξε μου, μοιράσου μαζί μου το όραμά σου για τον κόσμο. Θα το καταγράψω και θα το στείλω στην κοινωνία, και ας συζητήσει εκείνη για το αν έχεις δίκιο ή άδικο».
Ολοι φοράμε μια μάσκα. Είναι στην ανθρώπινη φύση να προσπαθείς να δώσεις την εντύπωση. Οταν ανεβαίνεις στην κλίμακα της εξουσίας, οι μάσκες μπορούν να γίνουν όλο και πιο ισχυρές και αποτελεσματικές στο να καλύπτουν αυτό που πραγματικά υπάρχει. Η δική μου δουλειά δεν είναι να αναγκάσω κάποιον να βγάλει τη μάσκα ή να τον πιάσω στη λάθος στιγμή, αλλά να δημιουργήσω ένα περιβάλλον όπου νιώθουν ότι μπορούν να αφαιρέσουν τη μάσκα. Και έτσι μπορώ να πάρω τον αληθινό τους εαυτό στις φωτογραφίες μου.
Δεν το πετυχαίνω πάντα. Μόνο κάποιες φορές καταφέρνω να τη βγάλω, αλλά η μάσκα έχει ενδιαφέρον από μόνη της. Μας λέει κάτι για αυτούς τους χαρακτήρες. Γιατί τη φορούν; Τι κρύβουν; Είναι δύναμη με τη μάσκα, αλλά ίσως μέσα τους είναι φοβισμένοι, αγχωμένοι, ευάλωτοι.
Η μάσκα κάποιες φορές είναι πιο αποκαλυπτική από την αλήθεια. Φωτογράφισα για παράδειγμα τον Νετανιάχου. Την πρώτη φορά ήμασταν στη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών και περιβαλλόταν από άλλους ηγέτες του κόσμου. Βρισκόταν σε κατάσταση πλήρους επικοινωνιακής ετοιμότητας. Είναι ένας από τους καλύτερους πολιτικούς περφόρμερ στον κόσμο, πολύ σκληρός πολιτικός. Καθώς τραβούσα τη φωτογραφία του, λοιπόν, μου ψιθύριζε συνέχεια: «Πλάτων, κάνε με να φαίνομαι ωραίος». Αλλά έναν χρόνο αργότερα, τον φωτογράφισα ξανά κάτω από πολύ διαφορετικές συνθήκες. Ο πατέρας του – ήρωας και προστάτης του – είχε πεθάνει εννέα-δέκα μήνες νωρίτερα και χωρίς εκείνον αισθανόταν ευάλωτος. Με προσκάλεσε λοιπόν στο σπίτι του στην Ιερουσαλήμ. Θα ήμουν το πρώτο άτομο που θα συναντούσε καθώς έβγαινε από το επίσημο πένθος για να αντιμετωπίσει τον κόσμο χωρίς τη δύναμη του πατέρα του. Πόζαρε στο ίδιο λευκό φόντο με το ίδιο κοστούμι και ελαφρώς διαφορετική γραβάτα, αλλά ο άνθρωπος που είχα απέναντι μου, ήταν πληγωμένος, συντετριμμένος.
Τι είναι δίκαιο; Τι όχι; Θέτω αυτά τα ερωτήματα στην κοινωνία μας μέσα από τη δουλειά μου όλη την ώρα. Μερικές φορές φωτογραφίζω κάποιον που θεωρείται ήρωας, αλλά μετά η ιστορία αλλάζει και ανακαλύπτουμε ότι υπάρχει ένα σκάνδαλο γύρω από το όνομά του… Και η ίδια αυτή φωτογραφία τώρα αντιπροσωπεύει κάποιον που είναι δαίμονας ή κακός. Και άλλες φορές φωτογραφίζω κάποιον που είναι κακός, αλλά μετά η ιστορία αλλάζει και ανακαλύπτουμε ότι αυτός ο κακός είναι στην πραγματικότητα ήρωας. Μια φωτογραφία πετυχαίνει, κατά συνέπεια, όταν απέδωσε την αλήθεια, τον χαρακτήρα του εικονιζόμενου. Η ιστορία μπορεί να αλλάξει, αλλά η φωτογραφία, αν είναι αληθινή, συνεχίζει να λειτουργεί.
Εχω περάσει τη ζωή μου προσπαθώντας να ανταποκριθώ στο όνομά μου και δεν θα τα καταφέρω ποτέ. Πάντα θα αποτυγχάνω. Θυμάμαι όταν ήμουν παιδί είπα στον πατέρα μου: «Γιατί με είπες Πλάτωνα; Ακουσα ότι η αρχική σημασία της λέξης αναφέρεται σε κάποιον με πλατιά πλάτη, σαν παλαιστής. Εγώ δεν είμαι δυνατός, αθλητικός. Είμαι μικρόσωμος και σίγουρα δεν είμαι παλαιστής». Οπότε ο πατέρας μου μού είπε κάτι πολύ ενδιαφέρον. «Πρέπει να σκεφτείς τι είναι πραγματικά η πάλη. Οι αρχαίοι έλληνες παλαιστές δεν χρησιμοποιούσαν μόνο τη δική τους δύναμη όταν πάλευαν. Χρησιμοποιείς τη δύναμη του αντιπάλου σου. Αν ο αντίπαλός σου είναι εξαιρετικά δυνατός και τρέχει προς το μέρος σου, αντί να τον πολεμήσεις, απλά κάνε στην άκρη και θα πέσει».
Μου δίδαξε με αυτόν τρόπο ότι δεν θέλω καμία εξουσία. Δεν θα ήξερα τι να την κάνω αν μου δινόταν. Για μένα είναι πολύ επικίνδυνη. Σε αποπλανεί, διαφθείρει το μυαλό σου, αλλάζει τις αξίες σου. Μερικές φορές οι άνθρωποι κάνουν σπουδαία πράγματα με την εξουσία, αλλά υπάρχει ένας κίνδυνος σε αυτήν επίσης. Κι έτσι είχα πάντα μια υγιή περιφρόνηση για την εξουσία. Αλλά επειδή δεν τη θέλω, μου δίνει την ελευθερία να μιλάω σε ισχυρούς ανθρώπους διότι δεν θέλω τίποτα από αυτούς. Δεν θέλω ένα κομμάτι από την επικράτειά τους. Είμαι πολύ χαρούμενος με τη ζωή μου.
Αν καταφέρω να φωτογραφίσω τον Πολ ΜακΚάρτνεϊ, θα αποσυρθώ! Ονόμασα τον γιο μου Τζουντ από το τραγούδι «Hey Jude», το πρώτο τραγούδι που μου έπαιξαν οι γονείς μου όταν ήμουν μωρό. Και το όνομα του σκύλου μου είναι Σάρτζεντ Πέπερ (σ.σ.: τίτλος άλμπουμ των Beatles). Είμαι τεράστιος θαυμαστής των Beatles και η μουσική τους έχει διαμορφώσει πραγματικά τη ζωή μου. Πιστεύω ότι ο ΜακΚάρτνεϊ είναι πιθανώς μία από τις πιο σημαντικές πολιτιστικές φυσιογνωμίες στην ιστορία. Εχει δώσει στους ανθρώπους τόσο μεγάλη χαρά μέσα από τη μουσική του και θα ήθελα πολύ να τον τιμήσω με μια φωτογραφία. Ισως και να σταθώ τυχερός.