- Advertisement -

Η Γιάλτα που δεν μοίρασε τον κόσμο

Η Γιάλτα που δεν μοίρασε τον κόσμο
4

- Advertisement -

Παρότι η περιγραφή της συνάντησης στη Σενζέν ως «νέας Γιάλτας» είναι ιστορικά προβληματική, η σύγκριση προσφέρεται για μερικές χρήσιμες επισημάνσεις για τη διπλωματία.

Πρώτον, η Γιάλτα κουβαλά το στίγμα της διαίρεσης του κόσμου σε σφαίρες επιρροής, αλλά ούτε η πρακτική ήταν καινούργια ούτε η διαίρεση οριστικοποιήθηκε εκεί. Η Ευρώπη είχε μοιραστεί πριν από τη διάσκεψη, στα πεδία των μαχών.

Όταν οι ηγέτες κάθισαν στο τραπέζι, ο Κόκκινος Στρατός κατείχε ήδη την Πολωνία και ανασυντασσόταν για την κούρσα προς το Βερολίνο. Ο Στάλιν περίμενε στη Γιάλτα να εξαργυρώσει τις στρατιωτικές του νίκες. Αν η Πολωνία ήταν ζήτημα τιμής για τη Βρετανία, είπε στον Ρούζβελτ και τον Τσώρτσιλ, για τη Ρωσία ήταν «ζήτημα ζωής και θανάτου».

Με τα ίδια λόγια έχει περιγράψει ο Πούτιν το διακύβευμα της Ρωσίας στην Ουκρανία. Ο πόλεμος είναι μορφή διαπραγμάτευσης. Γι’ αυτό και η τύχη όλων των ανοικτών μετώπων σήμερα θα εξαρτηθεί από τον συσχετισμό που θα έχει διαμορφωθεί πριν από οποιαδήποτε διάσκεψη.

Δεύτερον, οι Τρεις Μεγάλοι δεν βρίσκονταν στην ίδια θέση. Η μεν Βρετανική Αυτοκρατορία τελούσε σε αποδρομή, οι δε ΗΠΑ, εύρωστες αλλά γεωπολιτικά άπειρες, δεν είχαν ακόμα αντιληφθεί τον ρόλο τους στο διεθνές σύστημα. Το ΝΑΤΟ δεν υπήρχε ούτε ως σκέψη. Ο Ρούζβελτ εκτιμούσε ότι τα αμερικανικά στρατεύματα δεν θα έμεναν στην Ευρώπη πάνω από δύο χρόνια.

Από την άλλη, η ΕΣΣΔ διέθετε μια πολεμική οικονομία που συνέχισε να κινητοποιεί τεράστιους πόρους παρά το πρωτοφανές ανθρώπινο κόστος. Σήμερα, η ανερχόμενη Κίνα υποδέχεται μια διαιρεμένη Αμερική και μια αιμορραγούσα Ρωσία.

Η Κίνα επιδιώκει να αξιοποιήσει τον χρόνο υπέρ της, επαναλαμβάνοντας διά στόματος Σι, ότι η Παγίδα του Θουκυδίδη δεν είναι αναπόφευκτη. Το ζητούμενο είναι με ποιους όρους θα συνυπάρξουν και τι ρόλο θα διεκδικήσει η Κίνα στο γεωπολιτικό στερέωμα.

Τρίτον, οι τρεις σύμμαχοι στη Γιάλτα σχεδίαζαν τη νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας αλλά δεν μιλούσαν την ίδια γλώσσα. Ο Ρούζβελτ μιλούσε με όρους αξιών, ο Στάλιν και ο Τσώρτσιλ με όρους ισχύος. Υπέγραψαν το ίδιο κείμενο εννοώντας διαφορετικά πράγματα.

Οι «ελεύθερες εκλογές» στην Ανατολική Ευρώπη σήμαιναν άλλο στην Ουάσιγκτον και άλλο στη Μόσχα. Ο Ρούζβελτ πίστευε ότι η προσωπική σχέση με τον «θείο Τζο» θα γεφύρωνε το χάσμα. Σήμερα, ο Τραμπ αποκαλεί τον Πούτιν «φίλο» και την τριμερή «νίκη» πριν καν αρχίσει. Η προσωπική χημεία όμως εξανεμίζεται όταν τα συμφέροντα αποκλίνουν, ειδικά για έναν πρόεδρο που μετράει αντίστροφα για την αποχώρησή του από την εξουσία.

Επιστρέφοντας από τη Γιάλτα, ο Ρούζβελτ διακήρυττε στο Κογκρέσο ότι η σύγκλιση των συμμαχικών στόχων δεν είχε υπάρξει ποτέ μεγαλύτερη, φέρνοντας το όραμα της διαρκούς ειρήνης πιο κοντά. Λίγες εβδομάδες αργότερα, ο Στάλιν ακολουθούσε τον δικό του δρόμο και η διάψευση των προσδοκιών προλείανε το έδαφος για τον Ψυχρό Πόλεμο.

Στη λαμπερή και υπερσύγχρονη Σενζέν συναντήθηκαν τρεις ανταγωνιστές, εν μέσω πολλαπλών συρράξεων, φαινομενικά άσχετων μεταξύ τους αλλά με κοινή γεωπολιτική συνισταμένη.

Από τη διακήρυξη των τεσσάρων σημείων φάνηκε ότι είναι περισσότερα αυτά που τους χωρίζουν απ’ όσα τους ενώνουν. Πίσω από τις κλειστές πόρτες ειπώθηκαν πολλά που δεν θα δουν το φως της δημοσιότητας αλλά θα δοκιμαστούν στο πεδίο. Μια συμφωνία κρίνεται από την εφαρμογή της σε βάθος χρόνου, όχι από τα φλας των φωτογράφων.

Ο Σπύρος Κατσούλας είναι επίκουρος καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Συντονιστής του Προγράμματος Διεθνών Σχέσεων και Ευρωπαϊκών Υποθέσεων στο Αμερικανικό Κολλέγιο Ελλάδος.

- Post Down -

Comments are closed.