- Advertisement -
Η πρώτη κοινή συνάντηση των ηγετών των ΗΠΑ, της Κίνας και της Ρωσίας, την Πέμπτη 19 Νοεμβρίου 2026, στη Σεντζέν, έφερε στο ίδιο τραπέζι τρεις από τους ισχυρότερους ανθρώπους του πλανήτη. Το σημαντικότερο, όμως, δεν βρίσκεται μόνο στις εικόνες της συνόδου, αλλά στο περιεχόμενο της διακήρυξης που ακολούθησε και κυρίως σε όσα απουσιάζουν από αυτή.
Ο Ντόναλντ Τραμπ, ο Σι Τζινπίνγκ και ο Βλαντίμιρ Πούτιν συζήτησαν για τη διεθνή ασφάλεια, τα πυρηνικά όπλα και τις μεγάλες κρίσεις. Ωστόσο, το κείμενο που δημοσιοποιήθηκε από την Κίνα και τη Ρωσία δεν κατονομάζει ούτε τον πόλεμο στην Ουκρανία ούτε εκείνον στο Ιράν.
Αντίθετα, ανάμεσα στις τέσσερις βασικές του προβλέψεις περιλαμβάνεται μια τοποθέτηση για την ασυλία κρατικών αξιωματούχων και τη δικαιοδοσία του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου.
Αυτή η λεπτομέρεια αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα όταν ένας από τους τρεις συνομιλητές, ο Ρώσος πρόεδρος, βρίσκεται αντιμέτωπος με διεθνές ένταλμα σύλληψης.
Η διακήρυξη και όσα δεν προβλέπει
Το κείμενο που παρουσιάστηκε ως «διακήρυξη ειρήνης» περιλαμβάνει τέσσερις γενικές κατευθύνσεις.
Οι τρεις χώρες εκφράζουν τη βούληση να προωθήσουν μεταρρυθμίσεις στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών, να ενισχύσουν την παραγωγή και την προσφορά διυλισμένων πετρελαϊκών προϊόντων, να υποστηρίξουν τον σεβασμό της ασυλίας κρατικών αξιωματούχων και να συνεχίσουν τον διάλογο για τη μείωση των πυρηνικών κινδύνων.
Δεν προβλέπονται, ωστόσο, συγκεκριμένες προθεσμίες εφαρμογής, δεσμευτικοί ποσοτικοί στόχοι ή μηχανισμοί ελέγχου για αυτές τις κατευθύνσεις.
Κυρίως, δεν ανακοινώνεται συμφωνία κατάπαυσης του πυρός, διαδικασία ειρηνευτικής διευθέτησης ή συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα για τους πολέμους που βρίσκονται σε εξέλιξη.
Η απουσία αυτών των προβλέψεων δεν σημαίνει ότι τα συγκεκριμένα ζητήματα δεν συζητήθηκαν. Σημαίνει όμως ότι οι συνομιλίες δεν μεταφράστηκαν, τουλάχιστον στο δημοσιοποιημένο κείμενο, σε συγκεκριμένες δεσμεύσεις για την επίλυσή τους.
Η αναφορά στη Δικαιοσύνη και το ένταλμα Πούτιν
Το πιο ευαίσθητο πολιτικά σημείο της διακήρυξης αφορά τη διεθνή ποινική δικαιοσύνη.
Οι τρεις ηγέτες, σύμφωνα με το κείμενο, αναγνωρίζουν τη σημασία της συναίνεσης των κρατών και του σεβασμού της ασυλίας των κρατικών αξιωματούχων, ενώ υποστηρίζουν ότι το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο και αντίστοιχοι οργανισμοί δεν πρέπει να κάνουν κατάχρηση της δικαιοδοσίας τους.
Η διατύπωση δεν είναι αδιάφορη.
Από τις 17 Μαρτίου 2023 εκκρεμεί ένταλμα σύλληψης του Βλαντίμιρ Πούτιν από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο, σε σχέση με καταγγελλόμενα εγκλήματα πολέμου που αφορούν την παράνομη μεταφορά και εκτόπιση παιδιών από κατεχόμενες περιοχές της Ουκρανίας. Το ένταλμα δεν συνιστά καταδίκη.
Η πολιτική βαρύτητα της αναφοράς στην ασυλία είναι επομένως προφανής. Δεν ισοδυναμεί, όμως, με νομική ακύρωση του εντάλματος ή με αλλαγή των κανόνων λειτουργίας του Δικαστηρίου.
Το άρθρο 27 του Καταστατικού της Ρώμης ορίζει ότι η επίσημη ιδιότητα ενός προσώπου, ακόμη και αρχηγού κράτους, δεν το απαλλάσσει αυτομάτως από την ποινική ευθύνη ενώπιον του Δικαστηρίου.
Έτσι, η διακήρυξη δεν καταργεί έναν δικαστικό μηχανισμό. Καταγράφει, ωστόσο, μια κοινή πολιτική τοποθέτηση απέναντι σε αυτόν.
Και αυτό είναι μια εξέλιξη που αποκτά μεγαλύτερη σημασία από τους διπλωματικούς χαρακτηρισμούς περί ιστορικής συνόδου.
Η Ουκρανία συζητήθηκε χωρίς να βρίσκεται στο τραπέζι
Ο πόλεμος στην Ουκρανία υπήρξε αντικείμενο αναφορών και χωριστών επαφών κατά τη διάρκεια της συνόδου.
Ο Τραμπ υποστήριξε ότι οι ΗΠΑ και η Κίνα μπορούν να συμβάλουν στον τερματισμό του πολέμου, ενώ ο Πούτιν συμπεριέλαβε την Ουκρανία στα ζητήματα στα οποία οι τρεις χώρες έχουν κοινό ενδιαφέρον.
Ο Σι επέλεξε περισσότερο γενικές αναφορές στη διεθνή σταθερότητα και στην ανάγκη πολιτικής επίλυσης των διαφορών.
Η ουσιαστική διαφορά βρίσκεται στη σύνθεση των συνομιλιών.
Η Ουκρανία δεν εκπροσωπήθηκε στην τριμερή συνάντηση. Ούτε συμμετείχαν οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις που στηρίζουν το Κίεβο και καλούνται να αντιμετωπίσουν τις συνέπειες οποιασδήποτε μελλοντικής συμφωνίας ασφαλείας.
Την ίδια ημέρα, στο Βερολίνο, συγκεντρώνονται ηγέτες της «Συμμαχίας των Προθύμων», με αντικείμενο τη στήριξη της Ουκρανίας και τον ευρωπαϊκό ρόλο στις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις. Στη συνάντηση έχει προγραμματιστεί να συμμετάσχει και ο Έλληνας πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης.
Η ταυτόχρονη πραγματοποίηση των δύο συνόδων αποτυπώνει μια σημαντική γεωπολιτική αντίφαση.
Στην Κίνα συζητούν οι τρεις μεγάλες δυνάμεις. Στο Βερολίνο επιχειρούν να διασφαλίσουν τη θέση τους εκείνοι που θα κληθούν να εφαρμόσουν ή να υποστηρίξουν μια πιθανή συμφωνία για την ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Αυτό δεν αποδεικνύει ότι έχει συμφωνηθεί νέος διαχωρισμός σφαιρών επιρροής. Αναδεικνύει όμως το κεντρικό ερώτημα για τη μεταπολεμική αρχιτεκτονική ασφαλείας της Ευρώπης.
Ποιος θα συμμετέχει στη λήψη των αποφάσεων και ποιος θα κληθεί να αποδεχθεί τις συνέπειές τους;
Πυρηνικός αφοπλισμός χωρίς αριθμούς και χρονοδιάγραμμα
Στα πυρηνικά όπλα, οι τρεις ηγέτες επανέλαβαν την αρχή ότι ένας πυρηνικός πόλεμος δεν μπορεί να κερδηθεί και δεν πρέπει να διεξαχθεί.
Πρόκειται για μια σημαντική πολιτική διατύπωση, αλλά όχι για συμφωνία αφοπλισμού.
Η συνθήκη New START, η τελευταία διμερής συμφωνία περιορισμού των στρατηγικών πυρηνικών όπλων ΗΠΑ και Ρωσίας, έληξε τον Φεβρουάριο του 2026.
Παράλληλα, το μέγεθος των πυρηνικών αποθεμάτων παραμένει εξαιρετικά άνισο. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του διεθνούς ινστιτούτου SIPRI για τον Ιανουάριο του 2026, η Κίνα διέθετε περίπου 620 πυρηνικές κεφαλές, ενώ οι ΗΠΑ και η Ρωσία περισσότερες από 5.000 η καθεμία, συμπεριλαμβανομένων των αποσυρμένων κεφαλών που δεν έχουν ακόμη καταστραφεί.
Η διαφορά αυτή αποτελεί βασική δυσκολία για μια πιθανή τριμερή συμφωνία περιορισμού των εξοπλισμών.
Η σημερινή διακήρυξη δεν καθορίζει αριθμό κεφαλών προς μείωση, καθεστώς επιθεωρήσεων ή διαδικασία επαλήθευσης.
Το πραγματικό τεστ θα είναι αν η πολιτική δέσμευση για διάλογο αποκτήσει συγκεκριμένο διαπραγματευτικό πλαίσιο.
Γιατί υπάρχει ειδική αναφορά στα πετρελαϊκά προϊόντα
Η ενέργεια αποτελεί ένα ακόμη ενδιαφέρον σημείο του κειμένου.
Η διακήρυξη αναφέρεται στην αύξηση της παραγωγής και προσφοράς διυλισμένων πετρελαϊκών προϊόντων. Η επιλογή αυτής της διατύπωσης συνδέει την ενεργειακή ασφάλεια με τη διαθεσιμότητα καυσίμων και όχι μόνο με την παραγωγή αργού πετρελαίου.
Σε μια περίοδο κατά την οποία ο πόλεμος στο Ιράν έχει προκαλέσει σοβαρές αναταράξεις στις ενεργειακές μεταφορές και στα Στενά του Ορμούζ, η συγκεκριμένη αναφορά έχει οικονομικό ενδιαφέρον.
Για την Ελλάδα, η σταθερότητα των διεθνών ενεργειακών ροών αφορά τόσο την αγορά καυσίμων όσο και τη ναυτιλία και το κόστος μεταφοράς αγαθών.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι η διακήρυξη οδηγεί αυτομάτως σε φθηνότερη βενζίνη ή πετρέλαιο.
Χωρίς συγκεκριμένους όγκους παραγωγής, χρόνο εφαρμογής και στοιχεία για την πραγματική διαθεσιμότητα των καυσίμων, οποιαδήποτε εκτίμηση για μειώσεις τιμών θα ήταν πρόωρη.
Ποιος κέρδισε από τη συνάντηση
Σε επίπεδο διπλωματικού συμβολισμού, κάθε ηγέτης είχε κάτι να παρουσιάσει.
Ο Σι Τζινπίνγκ φιλοξένησε μια συνάντηση πρωτοφανούς βαρύτητας, ενισχύοντας την εικόνα της Κίνας ως δύναμης που επιδιώκει κεντρικό ρόλο στη διαχείριση των διεθνών κρίσεων.
Ο Βλαντίμιρ Πούτιν εμφανίστηκε ως ισότιμος συνομιλητής των ηγετών των ΗΠΑ και της Κίνας, παρά τον συνεχιζόμενο πόλεμο στην Ουκρανία και τη διεθνή πίεση που δέχεται η Ρωσία.
Ο Ντόναλντ Τραμπ παρουσίασε την προσωπική διπλωματία ως μέσο αντιμετώπισης των συγκρούσεων και επανέφερε στο προσκήνιο την προσπάθεια δημιουργίας ενός νέου πλαισίου πυρηνικού ελέγχου.
Τα συμβολικά οφέλη, ωστόσο, δεν ταυτίζονται με ουσιαστικές συμφωνίες.
Η συνάντηση δεν εξάλειψε τις διαφωνίες για την Ουκρανία, την Ταϊβάν, το εμπόριο, την τεχνολογία ή την ασφάλεια της Μέσης Ανατολής.
Το πραγματικό διακύβευμα μετά τη Σεντζέν
Η ιστορική σημασία της τριμερούς δεν μπορεί ακόμη να μετρηθεί από τον αριθμό των χειραψιών ή από τους χαρακτηρισμούς των ηγετών.
Θα κριθεί από τις επόμενες κινήσεις.
Αν υπάρξει πραγματική διαδικασία ελέγχου των πυρηνικών εξοπλισμών. Αν οι συνομιλίες για την Ουκρανία αποκτήσουν σαφή κατεύθυνση με συμμετοχή του Κιέβου. Αν οι ενεργειακές εξαγγελίες μετατραπούν σε μετρήσιμα αποτελέσματα. Και αν η αναφορά στη διεθνή δικαιοσύνη εξελιχθεί σε ευρύτερη πολιτική προσπάθεια περιορισμού της.
Η Σεντζέν δεν απέδειξε ότι τρεις ηγέτες αποφάσισαν να μοιράσουν τον κόσμο.
Έδειξε, όμως, πόσο ισχυρή παραμένει η επιδίωξη των μεγάλων δυνάμεων να καθορίζουν τους όρους της παγκόσμιας ασφάλειας.
Το ερώτημα που αφήνει πίσω της η διακήρυξη δεν είναι μόνο αν οι τρεις μπορούν να συνεννοηθούν. Είναι και ποιοι θα έχουν θέση στον κόσμο που επιχειρούν να διαμορφώσουν.
Comments are closed.