Οι γυναίκες χάνουν έδαφος σε επιχειρήσεις και πολιτική

Μετά από δεκαετίες προόδου, η γυναικεία παρουσία σε θέσεις εξουσίας υποχωρεί σε ΗΠΑ και Ευρώπη – Μειώνονται οι γυναίκες διευθύνοντες σύμβουλοι, περιορίζονται οι πολιτικές ισότητας και επιστρέφουν παλαιά στερεότυπα στην αγορά εργασίας.

Η πολυετής πρόοδος στην εκπροσώπηση των γυναικών σε θέσεις ευθύνης εμφανίζει πλέον ανησυχητικά σημάδια αναστροφής. Από τα διοικητικά συμβούλια των μεγάλων επιχειρήσεων μέχρι τα κοινοβούλια και τους πολιτιστικούς οργανισμούς, τα τελευταία στοιχεία καταγράφουν υποχώρηση της γυναικείας παρουσίας, παρά τη σημαντική βελτίωση του μορφωτικού επιπέδου και των επαγγελματικών προσόντων των γυναικών τις προηγούμενες δεκαετίες.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, σύμφωνα με στοιχεία που συγκέντρωσε το Bloomberg, οι γυναίκες καταλαμβάνουν το 2026 μόλις το 25% των νέων θέσεων στα διοικητικά συμβούλια μεγάλων εισηγμένων επιχειρήσεων, έναντι 33% την προηγούμενη περίοδο. Αντίθετα, οι λευκοί άνδρες εξασφαλίζουν νέες θέσεις με ρυθμό που δεν είχε παρατηρηθεί την τελευταία δεκαετία.

Ανάλογη εικόνα καταγράφεται – για παράδειγμα – στην Ισπανία. Παρότι η συμμετοχή των γυναικών στα διοικητικά συμβούλια ενισχύεται χάρη στους κανόνες εταιρικής διακυβέρνησης, η παρουσία τους σε ανώτερες εκτελεστικές θέσεις υποχώρησε κατά μισή ποσοστιαία μονάδα μέσα σε έναν χρόνο. Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η εξέλιξη στις θέσεις διευθύνοντος συμβούλου. Σύμφωνα με την Grant Thornton, το ποσοστό των γυναικών CEO μειώθηκε από 28% σε 18% μέσα σε τρία χρόνια.

Η υποχώρηση συνδέεται και με την αλλαγή προτεραιοτήτων των επιχειρήσεων. Η ετήσια έρευνα Women in the Workplace της McKinsey και της LeanIn.Org δείχνει ότι μόλις οι μισές εταιρείες δίνουν πλέον προτεραιότητα στην επαγγελματική ανάπτυξη των γυναικών, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό ανερχόταν στο 90% το 2012. Η αποδυνάμωση των πολιτικών διαφορετικότητας και συμπερίληψης, ιδιαίτερα στις ΗΠΑ μετά την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στην προεδρία, θεωρείται από ειδικούς ένας από τους παράγοντες που ενισχύουν αυτή την τάση.

Τα εμπόδια, ωστόσο, δεν περιορίζονται στις εταιρικές πολιτικές. Η ίδια έρευνα αποκαλύπτει ότι, ενώ άνδρες και γυναίκες κάτω των 30 ετών εμφανίζουν παρόμοιες επαγγελματικές φιλοδοξίες, μετά τα 40 η εικόνα διαφοροποιείται σημαντικά. Μόλις το 50% των γυναικών επιθυμεί να διεκδικήσει υψηλότερη θέση, έναντι 71% των ανδρών. Η μεγαλύτερη επιβάρυνση των γυναικών με οικογενειακές υποχρεώσεις, αλλά και η περιορισμένη πρόσβαση σε καθοδήγηση και επαγγελματική υποστήριξη, συμβάλλουν στη διεύρυνση του χάσματος.

Η ερευνήτρια του Πανεπιστημίου Στάνφορντ, Μαριάν Κούπερ, επισημαίνει ότι εξακολουθούν να λειτουργούν βαθιά ριζωμένα στερεότυπα. Οι γυναίκες αναμένεται να είναι συνεργάσιμες και φιλικές, αλλά όταν λαμβάνουν δύσκολες διοικητικές αποφάσεις συχνά αντιμετωπίζονται αυστηρότερα από τους άνδρες. Παράλληλα, για την επαγγελματική τους εξέλιξη απαιτούνται συχνά περισσότερα προσόντα και μεγαλύτερη εμπειρία.

Το πρόβλημα επεκτείνεται και στις μισθολογικές διαπραγματεύσεις. Έρευνα της Harvard Business School, βασισμένη σε 2.500 διαπραγματεύσεις στελεχών και μεταπτυχιακών φοιτητών από πέντε ηπείρους, διαπίστωσε ότι οι γυναίκες συχνά εξασφαλίζουν δυσμενέστερους όρους ή αποτυγχάνουν να καταλήξουν σε συμφωνία, ακόμη και όταν διαθέτουν αντίστοιχα προσόντα με τους άνδρες.

Η πολιτική παρουσιάζει παρόμοια φαινόμενα. Στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η γυναικεία εκπροσώπηση μειώθηκε για πρώτη φορά, από 41% το 2019 σε 38,5% το 2024. Στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή ο αριθμός των γυναικών επιτρόπων περιορίστηκε από 12 σε 11, παρά το γεγονός ότι γυναίκες κατέχουν κορυφαίες ευρωπαϊκές θέσεις, όπως η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, η Ρομπέρτα Μέτσολα και η Κάγια Κάλας.

Ακόμη και στις σκανδιναβικές χώρες, που θεωρούνται διεθνή πρότυπα ισότητας, η πρόοδος εμφανίζει σημάδια στασιμότητας. Σύμφωνα με το Nordic Labour Journal, το 2026 ήταν η τρίτη συνεχόμενη χρονιά κατά την οποία η παρουσία γυναικών σε διάφορες θέσεις εξουσίας μειώθηκε ή παρέμεινε αμετάβλητη στη Δανία, τη Φινλανδία, την Ισλανδία και τη Νορβηγία.

Σημαντικό εμπόδιο αποτελεί επίσης η αυξανόμενη διαδικτυακή παρενόχληση και η βία εναντίον γυναικών που δραστηριοποιούνται στη δημόσια ζωή. Η έκθεση του ΟΗΕ για τις γυναίκες, που δημοσιεύθηκε τον Σεπτέμβριο, προειδοποιεί για υποχώρηση δικαιωμάτων και επιδείνωση των συνθηκών άσκησης δημόσιας εξουσίας σε αρκετές χώρες.

Αντίστοιχες ανισότητες παρατηρούνται στον πολιτισμό. Στην ισπανική κινηματογραφική βιομηχανία, οι γυναίκες κατέχουν το 39% των βασικών θέσεων ευθύνης, ενώ οι ταινίες που σκηνοθετούν διαθέτουν κατά μέσο όρο προϋπολογισμό 51,4% χαμηλότερο από εκείνον των ανδρών συναδέλφων τους. Στη μουσική, οι γυναίκες καλλιτέχνιδες αντιπροσωπεύουν μόλις το 22,8% των συμμετοχών στα μεγάλα φεστιβάλ.

Τα στοιχεία αναδεικνύουν μια σημαντική αντίφαση: ενώ οι γυναίκες έχουν αποκτήσει περισσότερα εκπαιδευτικά και επαγγελματικά εφόδια από ποτέ, η πρόσβασή τους στα κέντρα λήψης αποφάσεων εξακολουθεί να περιορίζεται από θεσμικά εμπόδια, κοινωνικά στερεότυπα και άνιση κατανομή ευκαιριών.
Το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ έχει ήδη προειδοποιήσει για ενδείξεις οπισθοδρόμησης στην ισότητα των φύλων, αναγνωρίζοντας πάντως ότι η συνολική πρόοδος από το 2006 παραμένει σημαντική. Το κρίσιμο ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο πώς θα αυξηθεί η παρουσία των γυναικών στην ηγεσία, αλλά και πώς θα διασφαλιστεί ότι οι κατακτήσεις των προηγούμενων δεκαετιών δεν θα αποδειχθούν προσωρινές.