Μα υπάρχουν ιδιωτικά δάση στην Ελλάδα;

Οχι μόνο υπάρχουν αλλά είναι πολλά και μεγάλα. Η ιστορία των ιδιωτικών δασών για το ελληνικό κράτος ξεκινάει ουσιαστικά από το 1836, όταν έπρεπε για πρώτη φορά να καθοριστεί τι σημαίνει ιδιωτικό και τι δημόσιο δάσος, αφού επί τουρκοκρατίας υπήρχαν πολύ μεγάλες περιοχές καταχωρισμένες σε ιδιώτες, τα γνωστά τσιφλίκια.

Όπως ορίζεται σε βασιλικό διάταγμα του 1836 (ΦΕΚ Α’ 69/01.12.136), ιδιωτικά δάση είναι μόνον εκείνα που μεταβιβάστηκαν κατά τους νόμιμους οθωμανικούς τύπους και αποδεικνύεται ότι υπήρχαν ως ιδιόκτητα πριν από την έναρξη του υπέρ της Ανεξαρτησίας Αγώνα.

Θεωρούνται επίσης αδιαμφισβήτητα ιδιωτικά και τα δάση, τα οποία βρίσκονται εντός μεγάλων ιδιωτικών κτημάτων – χωρίων (τσιφλίκια), ακόμη και αν αυτά δεν αναγράφονται ρητά στους τίτλους ιδιοκτησίας των κτημάτων, εφόσον προκύπτει ότι περιέχονται εντός των ορίων τους.

Οταν αναφερόμαστε σε ιδιωτικά δάση δεν μιλάμε για την πλειονότητα των εκτάσεων που εμφανίζονται ως δασικές, επειδή είναι δίπλα σε ένα ρέμα για παράδειγμα, και αποτυπώνονται στους δασικούς χάρτες, για τους οποίους πολλή συζήτηση έχει γίνει τα τελευταία χρόνια. Μιλάμε για χιλιάδες στρέμματα έκτασης που μπορεί να μην είναι οικοδομήσιμη, αλλά ο ιδιοκτήτης της έχει λόγο σε αυτήν και μπορεί για παράδειγμα να απαγορεύσει το κυνήγι, ή την υλοτομία ή ακόμα και την πρόσβαση… Με λίγα λόγια να βάλει όρους.

Το ιστορικό της θεσμοθέτησης

Μέχρι και το 1915 μπορούσε να αποκτηθεί η κυριότητα με έκτακτη χρησικτησία σε δημόσια κτήματα, δάση και δασικές εκτάσεις έπειτα από άσκηση νομής με καλή πίστη και διάνοια κυρίου (έτσι είναι ο νομικός όρος) για μία τριακονταετία, με τη δυνατότητα αυτού, να συνυπολογίζει στον χρόνο της νομής του και εκείνου του δικαιοπαρόχου του, εφόσον είχε γίνει με νόμιμο τρόπο καθολικός ή ειδικός διάδοχος αυτού.

Από τότε, ξεκίνησε για πολλούς ένα κυνήγι τίτλων, χρυσόβουλων κ.λπ. ώστε να αποδείξουν ότι οι εκτάσεις με κάποιον τρόπο τους ανήκουν ή ότι οι πρόγονοί τους τις χρησιμοποιούσαν για χρόνια.

Η οριοθεσία των δασικών εκτάσεων επανήλθε ξανά με τον ν. 248 του 1976. Μέχρι το 1998 είχε κτηματογραφηθεί μόλις το 2,5% της χώρας. Η επόμενη συστηματική προσπάθεια χαρτογράφησης έγινε με τον ν. 3889/2010. Χαρτογραφήθηκε και αναρτήθηκε περίπου το 1% της χώρας. Μετά το 2016, τα τμήματα Δασικών Χαρτογραφήσεων ανήρτησαν δασικούς χάρτες πλέον αποκλειστικά σε ψηφιακή μορφή, με χρήση γεωγραφικών συστημάτων πληροφοριών (GIS). Οι χάρτες είναι διαθέσιμοι ηλεκτρονικά στο Ελληνικό Κτηματολόγιο.

Με τα χρόνια οι προϋποθέσεις και το πλαίσιο αυστηροποιήθηκαν, με αποτέλεσμα όλο και μεγαλύτερες εκτάσεις να καταλήγουν τελικά ως δημόσιες. Κάποιες όμως ακόμα παραμένουν ιδιωτικές, παρότι μπορεί να κέρδισε έδαφος κυριολεκτικά και μεταφορικά το Δημόσιο, είτε με δικές του ενέργειες είτε έπειτα από πιέσεις των κατοίκων στις αντίστοιχες περιοχές.

Χαρακτηρισμοί ενός δάσους

Σήμερα, ένα σημαντικό μέρος των ελληνικών δασών παραμένει μη δημόσιο. Αυτές οι εκτάσεις ιδιοκτησιακά ανάλογα με το καθεστώς τους χαρακτηρίζονται με τους εξής όρους: Ιδιόκτητο, συνιδιόκτητο, διακατεχόμενο, συνδιακατεχόμενο, κοινοτικό ή μοναστηριακό. Πέρα από τα άλλα που είναι ξεκάθαρο τι σημαίνουν, τα διακατεχόμενα είναι δάση των οποίων το ιδιοκτησιακό καθεστώς δεν έχει επιλυθεί έναντι του Δημοσίου. Εκείνο ισχυρίζεται ότι είναι δικά του κατά κυριότητα, αλλά ιδιώτες τα διεκδικούν και προσωρινά τα κατέχουν μέχρι να υπάρξει συγκεκριμένη δικαστική απόφαση. Αυτές οι εκτάσεις υπολογίζονται στο καθόλου αμελητέο 5 με 10% του συνόλου των δασών και δασικών εκτάσεων στη χώρα.

Ονομασίες και ιστορίες

Τα ονόματά τους είναι πολλά και οι ιστορίες τους ποικίλλουν. Μία χαρακτηριστική περίπτωση είναι το Δάσος Προκοπίου – Δραζίου στην Εύβοια, γνωστό και ως δάσος Μπέικερ που γλίτωσε από τη μεγάλη πυρκαγιά που έπληξε το νησί το 2021.

Η ιστορία ξεκινά το 1832, όταν οι Edward H. Noel και Friedrich Rudolph von Fellenberg αγόρασαν το κτήμα Αχμέταγα, με αρχική έκταση 60.000 στρέμματα. Το 1839 προστέθηκε το γειτονικό κτήμα Δραζίου, περίπου 10.000 στρεμμάτων, με σκοπό να ιδρύσουν μια αγροτική σχολή στην Ελλάδα, στα πρότυπα του γεωργικού σχολείου Hofwyl της Ελβετίας, από όπου είχαν αποφοιτήσει. Το 1889 το αγροδασικό κτήμα έφτασε τα 90.000 στρέμματα, περιλαμβάνοντας δάση, βοσκοτόπους και καλλιεργήσιμες εκτάσεις.

Μια άλλη περίπτωση με διαφορετική προϊστορία είναι τα γνωστά ως Δάση του Φιλίππου, που αποτελούν ένα σύμπλεγμα 6 δασών με τη συνολική τους έκταση να ανέρχεται στα 103.000 στρέμματα. Βρίσκονται στην περιφερειακή ενότητα Ημαθίας και Πιερίας.

Η διαχείρισή τους σήμερα γίνεται από μια εταιρεία που όπως αναφέρει, «κύρια προτεραιότητα αποτελεί η αειφορική διαχείριση και προστασία των δασών, με γνώμονα την ισορροπία μεταξύ του φυσικού περιβάλλοντος και του ανθρώπου».

Μία ακόμη χαρακτηριστική περίπτωση με τον χαρακτηρισμό ως ιδιωτικό – συνιδιόκτητο είναι το δάσος της Αγόριανης (Επτάλοφο Φωκίδας) με έκταση 54.000 στρέμματα. Εχει αναγνωριστεί ως ιδιωτικό συνιδιόκτητο υπέρ των κατοίκων της Αγόριανης εξ αδιαιρέτου με δικαστική απόφαση από το 1936 και πρόσφατα είχε γίνει καταγγελία για πλαστούς τίτλους συνιδιοκτησίας που σχετίστηκαν και με το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ.