Ακτές υπό απειλή: Το σχέδιο της Ευρώπης για την οργανωμένη απομάκρυνση κατοίκων και υποδομών – Το κόστος μπορεί να φτάσει τα €800 δισ.

Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της κλιματικής αλλαγής: την προοπτική να αναγκαστεί να εγκαταλείψει τμήματα των ακτογραμμών της, μεταφέροντας κατοικίες, επιχειρήσεις και κρίσιμες υποδομές μακριά από τη θάλασσα. Η συνεχής άνοδος της στάθμης των υδάτων και η επιταχυνόμενη διάβρωση των ακτών δημιουργούν ένα πρόβλημα που δεν περιορίζεται πλέον στην προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, αλλά απειλεί την οικονομική και κοινωνική συνοχή ολόκληρων περιοχών.

Σύμφωνα με νέα έκθεση του Συμβουλίου της Ευρώπης, με τίτλο «How can we cope with coastal erosion?», οι οικονομικές απώλειες από τη διάβρωση των ακτών ξεπερνούν ήδη το ένα δισεκατομμύριο ευρώ ετησίως σε 28 ευρωπαϊκές χώρες. Εάν δεν ληφθούν αποτελεσματικά μέτρα προσαρμογής, το κόστος θα μπορούσε να εκτοξευθεί έως τα 800 δισεκατομμύρια ευρώ τον χρόνο μέχρι το τέλος του 21ου αιώνα.

Το πρόβλημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη διάσταση εάν αναλογιστεί κανείς ότι σχεδόν ένας στους δύο Ευρωπαίους ζει κοντά σε παράκτια περιοχή, ενώ περίπου το 40% του ευρωπαϊκού ΑΕΠ παράγεται σε παράκτιες περιφέρειες. Περισσότερο από το ένα τέταρτο των ευρωπαϊκών ακτογραμμών παρουσιάζει ήδη φαινόμενα διάβρωσης, ενώ το 80% των ακτών χαμηλού υψομέτρου θεωρείται ότι αντιμετωπίζει μελλοντικό κίνδυνο.

Η έκθεση προτείνει μια στρατηγική που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν ακραία: τη λεγόμενη «σχεδιασμένη υποχώρηση». Πρόκειται για την οργανωμένη απομάκρυνση ανθρώπων και υποδομών από περιοχές υψηλού κινδύνου, με παράλληλους περιορισμούς στην ανέγερση νέων κτιρίων κοντά στη θάλασσα. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι ορισμένες κοινότητες ενδέχεται να χρειαστεί να μεταφερθούν σε ασφαλέστερες περιοχές της ενδοχώρας.

Η Γαλλία αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Περίπου 900 χιλιόμετρα των ηπειρωτικών ακτών της υποχωρούν εξαιτίας της διάβρωσης, επηρεάζοντας περισσότερους από 500 δήμους. Στην παραθαλάσσια κοινότητα Κιμπερβίλ-σιρ-Μερ της Νορμανδίας, επένδυση εννέα εκατομμυρίων ευρώ επέτρεψε τη μεταφορά δημοτικού κάμπινγκ μακριά από την ακτή. Το εγχείρημα όχι μόνο περιόρισε την έκθεση στον κίνδυνο, αλλά συνοδεύτηκε και από αύξηση 25% στα δημοτικά έσοδα.

Πολύ πιο περίπλοκη είναι η κατάσταση στη Βενετία. Οι ειδικοί εκτιμούν ότι μια άνοδος της στάθμης της θάλασσας κατά μισό μέτρο θα μπορούσε να καταστήσει αναγκαία την κατασκευή πρόσθετων προστατευτικών αναχωμάτων, με κόστος έως 4,5 δισεκατομμύρια ευρώ. Μια πολύ μεγαλύτερη κατασκευή, που θα απομόνωνε τη λιμνοθάλασσα, θα μπορούσε να κοστίσει περισσότερα από 30 δισεκατομμύρια ευρώ. Σε ακραία μακροπρόθεσμα σενάρια, με άνοδο της στάθμης άνω των 4,5 μέτρων μετά το 2300, εξετάζεται ακόμη και το ενδεχόμενο μετεγκατάστασης της πόλης, με κόστος που θα μπορούσε να φτάσει τα 100 δισεκατομμύρια ευρώ.

Ιδιαίτερη σημασία έχει το ζήτημα και για την Ελλάδα, με την εκτεταμένη ακτογραμμή, τα εκατοντάδες νησιά και την ισχυρή εξάρτηση πολλών τοπικών οικονομιών από τον παράκτιο τουρισμό. Η διάβρωση των παραλιών, η άνοδος της στάθμης της θάλασσας και η αυξανόμενη έκθεση παράκτιων υποδομών σε ακραία καιρικά φαινόμενα καθιστούν αναγκαίο τον μακροπρόθεσμο χωροταξικό σχεδιασμό.

Ο Έλληνας πολιτικός Φάνης Σπανός, συντάκτης της έκθεσης, υπογραμμίζει στο θέμα του Euronews, ότι οι ευρωπαϊκές ακτές φιλοξενούν σημαντικές υποδομές, στηρίζουν ζωτικές οικονομικές δραστηριότητες και αποτελούν κέντρα πολιτιστικής και φυσικής κληρονομιάς. Η συνέχιση της δόμησης σε περιοχές υψηλού κινδύνου, προειδοποιεί, θέτει σε κίνδυνο τις τοπικές κοινωνίες.

Από την πλευρά του, ο επίσης συντάκτης της έκθεσης Άντονι Μπιουκάναν επισημαίνει ότι οι παραδοσιακές μέθοδοι προστασίας, όπως οι παράκτιοι τοίχοι και τα αναχώματα, καθίστανται ολοένα λιγότερο βιώσιμες. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που επικαλείται, η στάθμη της θάλασσας βρίσκεται σε τροχιά ανόδου κατά επιπλέον 44 εκατοστά έως το 2100, ενώ τα ακραία φαινόμενα θαλάσσιας υπερύψωσης λόγω καταιγίδων ενδέχεται να γίνουν 20 έως 30 φορές συχνότερα μέχρι το 2050.

Το μήνυμα της έκθεσης είναι σαφές: η προστασία των ακτών δεν μπορεί πλέον να περιορίζεται στην κατασκευή μεγαλύτερων φραγμάτων απέναντι στη θάλασσα. Η Ευρώπη καλείται να αποφασίσει πού αξίζει να επενδύσει στην άμυνα και πού η ασφαλέστερη, οικονομικότερη και κοινωνικά υπεύθυνη επιλογή είναι η οργανωμένη υποχώρηση. Για ορισμένες παράκτιες περιοχές, το ερώτημα δεν θα είναι πλέον πώς θα συγκρατήσουν τη θάλασσα, αλλά πότε θα χρειαστεί να απομακρυνθούν από αυτήν.