Η Κομισιόν συγκροτεί ευρωπαϊκή ομάδα ειδικών για την αντιμετώπιση των καταστροφικών πυρκαγιών 

Το νέο συμβουλευτικό όργανο PreparEU θα εισηγηθεί μέτρα για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής πολιτικής προστασίας, την πρόληψη των φυσικών καταστροφών και τη δημιουργία ενδεχόμενου ευρωπαϊκού στόλου πυρόσβεσης

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προχωρά στη συγκρότηση ενός νέου συμβουλευτικού οργάνου υψηλού επιπέδου, με στόχο την ενίσχυση της ευρωπαϊκής ετοιμότητας απέναντι στις φυσικές καταστροφές, με ιδιαίτερη έμφαση στις δασικές πυρκαγιές και στα ακραία καιρικά φαινόμενα. Η πρωτοβουλία αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς οι οικονομικές, περιβαλλοντικές και κοινωνικές συνέπειες των πυρκαγιών αυξάνονται, ενώ το άμεσο κόστος των ζημιών σε περιουσίες και υποδομές στην Ευρωπαϊκή Ένωση υπολογίζεται σε περίπου 2,5 δισ. ευρώ ετησίως.

Το νέο όργανο, με την ονομασία PreparEU, θα αποτελείται από 17 μέλη, εκ των οποίων τα 11 θα είναι ανώτατα στελέχη και ειδικοί με εμπειρία στην πολιτική προστασία και τη διαχείριση κρίσεων, ενώ τα υπόλοιπα έξι θα προέρχονται από την επιστημονική και ακαδημαϊκή κοινότητα. Αποστολή του θα είναι να παρέχει στρατηγικές συμβουλές στην πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, καθώς και στην αρμόδια επίτροπο για την Ισότητα, την Ετοιμότητα και τη Διαχείριση Κρίσεων, Χάτζα Λαμπίμπ.

Η συγκρότηση της ομάδας εντάσσεται στη γενικότερη προσπάθεια των Βρυξελλών να μετατοπίσουν το βάρος της ευρωπαϊκής πολιτικής από την εκ των υστέρων διαχείριση των καταστροφών στην πρόληψη, την έγκαιρη προετοιμασία και την ανάπτυξη κοινών επιχειρησιακών δυνατοτήτων. Η αυξανόμενη συχνότητα των ακραίων θερμοκρασιών, οι παρατεταμένες περίοδοι ξηρασίας και η ενίσχυση των φαινομένων που ευνοούν την εξάπλωση μεγάλων πυρκαγιών αναδεικνύουν τα όρια των εθνικών μηχανισμών αντιμετώπισης, ιδιαίτερα όταν περισσότερα κράτη βρίσκονται ταυτόχρονα αντιμέτωπα με κρίσεις.

Στο επίκεντρο των εργασιών του PreparEU θα βρεθεί η αξιολόγηση των διαθέσιμων μέσων των κρατών-μελών, καθώς και η δυνατότητα καλύτερης αξιοποίησης των ευρωπαϊκών μηχανισμών πολιτικής προστασίας και της επιχειρησιακής εφεδρείας rescEU. Παράλληλα, θα εξεταστεί η ανάγκη ανάπτυξης νέων κοινών δυνατοτήτων, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται και η προοπτική δημιουργίας ενός ευρωπαϊκού στόλου πυρόσβεσης, ο οποίος θα μπορούσε να ενισχύσει την ταχύτητα και την αποτελεσματικότητα των διασυνοριακών παρεμβάσεων.

Η συζήτηση για έναν τέτοιο στόλο αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς οι πρόσφατες πυρκαγιές ανέδειξαν την ανάγκη συντονισμένης κινητοποίησης εναέριων και επίγειων δυνάμεων. Κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού του 2026, περισσότερα από 686.000 εκτάρια γης κάηκαν στην Ευρώπη, ενώ οι απώλειες αγροτικής παραγωγής εκτιμήθηκαν σε περίπου 12 εκατομμύρια τόνους. Ο ευρωπαϊκός μηχανισμός πολιτικής προστασίας ενεργοποιήθηκε δέκα φορές για την αντιμετώπιση πυρκαγιών εντός της Ευρώπης και δύο φορές για επιχειρήσεις εκτός της ηπείρου. Στις επιχειρήσεις αυτές κινητοποιήθηκαν 41 εναέρια μέσα πυρόσβεσης και 18 επίγειες ομάδες.

Η νέα ομάδα δεν θα περιοριστεί, ωστόσο, αποκλειστικά στο ζήτημα των δασικών πυρκαγιών. Η εντολή της καλύπτει ένα ευρύτερο φάσμα κινδύνων, συμπεριλαμβανομένων των ακραίων καιρικών φαινομένων, των τεχνολογικών απειλών και άλλων αναδυόμενων κρίσεων. Ιδιαίτερη προσοχή θα δοθεί στις επιπτώσεις που μπορεί να προκαλέσει μια μεγάλη καταστροφή στη δημόσια υγεία, στις μαζικές μετακινήσεις πληθυσμών, στην ανάγκη προσωρινής στέγασης, στις τηλεπικοινωνίες και στη λειτουργία κρίσιμων υποδομών.

Παράλληλα, θα εξεταστούν οι δυνατότητες καλύτερης αξιοποίησης της επιστημονικής έρευνας, των δορυφορικών δεδομένων, των συστημάτων πρόγνωσης και των μηχανισμών έγκαιρης προειδοποίησης. Η ενίσχυση του συντονισμού μεταξύ πολιτικών και στρατιωτικών υπηρεσιών, καθώς και η αξιοποίηση μέσων διττής χρήσης, αποτελούν επίσης πεδία στα οποία αναμένεται να επικεντρωθούν οι ειδικοί.

Η πρωτοβουλία έχει και σαφή θεσμική διάσταση, καθώς επαναφέρει στο προσκήνιο το ζήτημα της κατανομής αρμοδιοτήτων μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και κρατών-μελών. Η ευθύνη για την πρόληψη και την αντιμετώπιση των πυρκαγιών εξακολουθεί να ανήκει πρωτίστως στις εθνικές, περιφερειακές και τοπικές αρχές. Η ευρωπαϊκή συνδρομή λειτουργεί συμπληρωματικά, προσφέροντας χρηματοδότηση, τεχνογνωσία, συντονισμό και πρόσθετα επιχειρησιακά μέσα όταν οι εθνικές δυνατότητες δεν επαρκούν. Η πρόκληση για τις Βρυξέλλες είναι να διαμορφώσουν ένα αποτελεσματικότερο κοινό πλαίσιο χωρίς να υποκαταστήσουν την ευθύνη των κρατών για την προστασία των πολιτών και των εδαφών τους.

Η πρώτη συνεδρίαση του PreparEU αναμένεται να πραγματοποιηθεί στις αρχές Νοεμβρίου, ενώ οι τελικές εισηγήσεις του προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή προβλέπεται να παρουσιαστούν την άνοιξη του 2027. Οι προτάσεις αυτές θα αποτελέσουν τη βάση για την επόμενη φάση των ευρωπαϊκών συζητήσεων σχετικά με την ενίσχυση των μηχανισμών πολιτικής προστασίας και την πιθανή ανάπτυξη νέων κοινών υποδομών και μέσων πυρόσβεσης.

Προς το παρόν, η συγκρότηση της ομάδας δεν συνεπάγεται αυτόματη έγκριση κονδυλίων ή έναρξη προγράμματος προμηθειών για τη δημιουργία ευρωπαϊκού στόλου πυρόσβεσης. Πρόκειται για ένα πρώτο θεσμικό βήμα αξιολόγησης των αναγκών και διαμόρφωσης συγκεκριμένων προτάσεων. Το κρίσιμο ζήτημα θα είναι κατά πόσο οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις θα μετατρέψουν τις εισηγήσεις σε δεσμευτικές αποφάσεις, επενδύσεις και μόνιμες επιχειρησιακές δυνατότητες.

Το στοίχημα για την Ευρωπαϊκή Ένωση είναι πλέον να περάσει από την αλληλεγγύη της έκτακτης ανάγκης σε μια σταθερή και οργανωμένη πολιτική πρόληψης και προστασίας.